Hassân b. Sâbit: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Hassân b. Sâbit (r.a.), Hazrec kabilesinin Neccâroğulları koluna mensup, “Resûlullah’ın şairi” olarak anılan sahabîdir. Hadis rivayeti çok azdır; asıl kimliği, müşriklerin hicivlerine şiirle karşılık vermesi ve Peygamber’in “Cebrâil seni destekliyor” duasına mazhar olmasıdır. Bu yüzden mirası rivayetlerden çok divanı ve onunla ilgili hadis anlatılarıdır.

Kimdir?

Medine’nin önde gelen şairlerinden olan Hassân, Cahiliye döneminde Gassânî ve Hîre hükümdarlarının sarayına ziyaretlerle tanınmış, İslam’dan sonra şiirini Peygamber’in hizmetine vermiştir. Kaynaklarda altmış yılını Cahiliye’de, altmış yılını İslam’da yaşadığı ve yüz yirmi yaşında öldüğü anlatılır; bu rivayetin sağlam bir senedi olmadığı için “rivayete göre” şeklinde aktarılması uygundur. Ölüm tarihi olarak hicrî 54 yıl civarı zikredilir.

Yaşlılık döneminde gözlerinin görmez hale geldiği, savaşlara katılamadığı için şiirle hizmet ettiği belirtilir. Hendek Savaşı sırasında kadınların bulunduğu kaleyi koruyan Hz. Safiyye’nin bir yahudi casusu öldürmesi ve Hassân’ın bu konuda çekingen kalması rivayeti kaynaklarda geçer, ancak ayrıntıları tartışmalıdır. Hadis ve siyer kaynaklarında bu tür anlatılar ihtiyatla ele alınır.

Cebrâil seninle beraber

Buhârî ve Müslim’de nakledildiğine göre Hz. Peygamber, mescitte Hassân için bir minber koydurmuş, orada Peygamber’i savunan şiirler okumasına izin vermiştir. Kendisi hakkında “Allah’ım, Hassân’ı Rûhü’l-Kudüs ile destekle” dediği, ayrıca Hassân’a “Onlara hicvet; Cebrâil seninle beraber” buyurduğu rivayet edilir. Bu hadis, İslam’da şiirin meşru ve hatta teşvik edilen bir sanat olduğunu göstermek için sıkça zikredilir.

Hz. Âişe’den gelen rivayet de dikkat çekicidir: Hassân’ın Âişe’nin yanında bulunmasına izin verildiği, onun ifk hadisesinde (Âişe’ye atılan iftirada) yer aldığı hâlde Âişe’nin ona kötü söz söylenmesini istemediği, çünkü “o Resûlullah’ı şiiriyle savunuyordu” dediği nakledilir. Bu nakil hem hoşgörü hem de insanın hata ile hizmetinin birlikte değerlendirilmesi açısından önemlidir. İfk hadisesinin ayrıntıları için Nûr Suresi’nin ilgili ayetleri (24/11-20) ve tefsirler incelenmelidir.

Rivayet mirası

Hassân’ın hadis sayısı oldukça az olup kaynaklarda çok sınırlı sayıda rivayeti bulunur. Bu, onun kişiliğinden çok yaşadığı dönem ve uğraştığı alandan kaynaklanır. Şiir, bir bakıma sözlü tarih işlevi görmüş ve Peygamber dönemini sonraki nesillere taşımıştır. Divanında Bedir, Uhud, Hendek ve Mekke’nin fethi gibi olayları anlatan beyitler yer alır; bunların hepsinin Hassân’a aidiyeti tartışmasız değildir, nitekim bazı beyitlerin sonradan eklendiği düşünülür.

Hadis usulü, şiir rivayetlerini hadislerden ayırır. Şiir isnadı çoğunlukla edebiyat ve tarih çevrelerinde, hadis ise hadis ilmi usullerine göre değerlendirilir. Bu nedenle Hassân’ın şiiri, hadis ilmine değil siyer ve edebiyat tarihine ait bir miras sayılır. Bu ayrım için hadis ilminin tarihi yazısı faydalı bir arka plan sunar.

Şiir ve İslam: temel yaklaşım

Kur’an’ın Şuarâ Suresi’nin son ayetleri (26/224-227) şairleri ele alır; “Şairlere ise sapıklar uyar” ifadesinden sonra “iman edip salih amel işleyenler” istisna edilir. Hassân gibi sahabîler bu istisnanın örnekleri olarak anılmıştır. Böylece şiir, doğruyu savunan ve ahlaka hizmet eden bir araca dönüşmüştür. Ka’b b. Züheyr ve Abdullah b. Revâha da Hassân’la birlikte anılan şair sahabîlerdir.

Hassân’ın şiirinin dili, Arap şiirinin klasik kalıplarına bağlıdır, ancak içeriği İslam’ın değerleriyle yoğrulmuştur. Peygamber’in vefatı sonrasında yazdığı mersiye, Arap edebiyatının en duygusal örneklerinden biri sayılır. Şiirlerinde Hz. Ebû Bekir ve Hz. Hamza gibi şahsiyetleri de anmıştır; bu isimlerin hayatı için Hz. Ebû Bekir ve Hz. Hamza yazıları okunabilir.

Divanı ve sonraki dönemlere etkisi

Hassân b. Sâbit’in divanı, erken dönem Arap şiirinin başlıca derlemelerinden biri olarak yüzyıllar boyunca istinsah edilmiş ve şerh edilmiştir. Divanın farklı nüshaları arasındaki beyit sayısı farkları, metnin nakil süreciyle ilgili tartışmaları beraberinde getirir. Modern filolojik çalışmalarda hangi beyitlerin ona ait olduğu hâlâ araştırma konusudur. İbn Hişâm’ın Sîre’sinde yer alan şiirler, bu derlemelerin en erken ve en bilinen kaynaklarından biridir.

Peygamber’in vefatı sonrasında yazdığı mersiyede, Medine’nin karanlığa gömülüşünü ve insanların yaşadığı büyük kaybı dile getirmiştir. Bu şiir, sonraki dönemlerde mersiye türünün güçlü örneklerinden biri sayılmış; Osmanlı döneminde de na’t ve mevlid geleneğine ilham vermiştir. Hassân’ın şiirinin ahlaki yönü, hicvin kırıcı olmaması, doğruya dayanması ve düşmanın saldırılarına karşılık vermekle sınırlı kalması şeklinde özetlenebilir.

Ayrıca mescitte şiir okunması konusunda fıkıh âlimleri, Hassân hadisinden hareketle şiirin içeriği güzel ve ibadetle çelişmiyorsa caiz olabileceğini belirtmiştir. Buna karşılık mescitte kötü ve boş sözlü şiir okunmasını yasaklayan başka rivayetler de vardır; fıkıhçılar bu iki grup hadisi, şiirin içeriğine bakarak uzlaştırmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hassân b. Sâbit neden “Peygamber’in şairi” olarak anılır?

Müşriklerin hicivlerine karşılık vererek Peygamber’i şiirle savunduğu ve bu görevi Hz. Peygamber’in onayıyla yürüttüğü için bu unvanla anılır.

Cebrâil hadisi nedir?

Peygamber’in Hassân’a “Cebrâil seninle beraber” diyerek müşriklere şiirle cevap vermesini teşvik ettiğini anlatan, Buhârî ve Müslim’de geçen rivayettir.

Kaç hadis rivayet etmiştir?

Çok az hadisi vardır; asıl mirası şiirleri ve divanıdır.

Şiirleri hadis kabul edilir mi?

Hayır, şiir rivayetleri edebiyat ve siyer ilminin konusudur; hadis ise Peygamber’in söz, fiil ve onaylarını kapsar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hassân b. Sâbit" md.; Buhârî, Sahîh (Bed'ü'l-Halk ve Edeb bölümleri); Müslim, Sahîh (Fezâilü's-Sahâbe); İbn Hişâm, es-Sîre

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →