Hediyeyi Geri Almak, Hibe ve Hediye Hakkı

Hibe, karşılıksız bir bağıştır ve teslimden sonra sahibinin mülkü olur; Hz. Peygamber hibesinden dönmeyi, kusup yeniden yutan hayvana benzeterek şiddetle yermiştir. Fıkıhta bazı istisnalar (baba ile çocuk, belirli akrabalık ve bedel şartları) olsa da, ahlaken ve dinen hediyeyi geri almaktan kaçınmak esastır.

Hibenin yapısı ve tamamlanması

Hibe, bir malı karşılıksız olarak başkasına temlik etmektir. Fıkıhta hibenin tamamlanması için teklif, kabul ve çoğu mezhepte teslim şartı aranır; mal teslim edildikten sonra alıcının mülkiyeti kesinleşir. Sözle “sana verdim” demek, teslim olmadan her zaman mülkiyeti geçirmez; özellikle Hanefîlerde teslim, hibenin tamamlayıcı şartıdır. Hediye ile hibe arasındaki fark, hediyenin sevgi ve nezaket amacı taşıması, hibenin ise genel bir bağış olmasıdır; hukuki sonuçları benzerdir. Hediyenin değeri ve ahlakı için hediyeleşmenin fazileti ve hediye adabı yazısı okunabilir.

Hibeden dönmenin yasağı

Buhârî ve Müslim’de Hz. Peygamber’in, hibesinden dönen kimsenin kusup sonra kusmuğuna dönen köpek gibi olduğunu bildirdiği, “kötü örnek bize yaraşmaz” dediği anlatılır. Bu ağır benzetme, hibeden dönmenin ahlaken ne kadar çirkin olduğunu gösterir. Ebû Dâvûd ve Tirmizî’deki rivayette ise, hediye verip geri almanın helal olmadığı, ancak babanın çocuğuna verdiğinden dönebileceği belirtilir. Bu iki rivayet, farklı mezheplerin farklı görüş geliştirmesine yol açmıştır. Cumhurun görüşü, genel olarak hibeden dönmeyi yasak kabul eder; Hanefîler ise bazı şartlarda dönüşü hukuken mümkün, fakat ahlaken ve dinen kötü sayar.

Mezhep	Genel yaklaşım	İstisna
Hanefî	Teslimden sonra dönüş mahkeme kararı veya rıza ile mümkündür, fakat kınanır	Yakın akraba (mahrem), eşler, bedel karşılığı, ölüm, malın telef olması ve artışı durumlarında dönülemez
Şâfiî	Baba ve anne gibi usûl hariç dönüş caiz değildir	Babanın çocuğuna verdiğinden dönmesi
Mâlikî	Genel olarak dönüş yasaktır	Baba ve anne çocuğuna verdiğinden dönebilir, bazı şartlarla
Hanbelî	Dönüş caiz değildir	Baba çocuğuna verdiğinden dönebilir

Bu tablo klasik kaynakların özetidir; ayrıntı ve şartlar kitaplarda uzun anlatılır, kişisel olaylar için müftülük görüşü gerekir.

Baba ve çocuk: istisna ve adalet

Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de baba, çocuğuna verdiğinden dönebilir; fakat bunun ölçüsü, çocuklar arasındaki adalet ve haksızlık yapmama ilkesine bağlıdır. Hz. Peygamber, Nu’mân b. Beşîr’e bir çocuğuna verdiği bağışı diğer çocuklara da vermediğini görünce, “Allah’tan korkun, çocuklarınız arasında adaletli olun” buyurmuş ve buna şahit olmayı reddetmiştir (Buhârî, Hibe). Bu olay, anne babanın çocuklarına yaptığı hibede eşitliği gözetmesi gerektiğini gösterir. Baba, bir çocuğuna verdiğini sonradan geri alıyorsa, bunun gerekçesi haklı ve adaleti sağlamaya yönelik olmalıdır; kayırma ve öfke gerekçesiyle geri alma doğru değildir.

Eşler, nişan ve evlilik hediyeleri

Eşler arasındaki hediyeler genellikle geri alınmaz; Hanefîlerde karı koca arasındaki hibe, rücû edilemeyen hibeler arasında sayılır. Nişan hediyelerinin iadesi, nişanın bozulma sebebine, hediyenin türüne ve örfe göre değişir; ayrıntı için nişan bozulursa takılar ve hediyeler iade edilir mi yazısı okunabilir. Evlilikte kadının kendisine ait mal ve takılar üzerinde mülkiyet hakkı vardır; bu konuda kadının mülkiyet hakkı ve mali bağımsızlığı yazısı okunabilir. Evlilik süresince eşin verdiği hediyeyi boşanmada geri istemek, genelde ahlaken yadırganır.

Hukuki dönüş: bağışlamadan dönme

Türk hukukunda bağışlamadan dönme, belirli koşullarda mümkündür: bağışlanan kişinin bağışlayana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi, aile hukukundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırı davranması ya da bağışlamaya bağlı yükümlülüğü yerine getirmemesi gibi nedenler bunlar arasındadır. Bu hukuki imkân ile dinî ahlak arasındaki ilişki şöyledir: hukuk, haksızlığa uğrayan kişiye bir çıkış yolu sağlar; dinî ahlak ise insanları hediyeyi hasetle veya öfkeyle geri almaktan sakındırır. Hukuki başvuru önce avukat danışmanlığıyla ve ilgili sürelere dikkat edilerek yapılmalıdır.

Hediye verirken önlemler

1. Niyeti netleştirin. Hediye mi, ödünç mü, emanet mi olduğunu baştan söyleyin.
2. Şartlı ise belirtin. “Evlendiğinde sana vereceğim” gibi şartlı vaatlerin hibe olmadığını bilin.
3. Yazılı kayıt tutun. Büyük meblağlı bağışlarda belge veya noter işlemi yapın.
4. Çocuklar arasında adaleti gözetin. Bağışta eşitlik, aile içi anlaşmazlığı önler.
5. Öfkeyle karar vermeyin. Hediye verme veya geri alma kararını sakin zamanda verin.
6. Geri istemekten kaçının. Sorun varsa konuşarak çözün.

Verilen sözle verilen mal

“Sana şunu vereceğim” diye bir söz, henüz teslim olmadığı için tamamlanmış bir hibe değildir; ahlaken söze sadık olmak gerekir, fakat hukuki ve fıkhî olarak her söz bağlayıcı bir hibe sayılmaz. Hz. Peygamber’in verdiği sözü tutmayı övdüğü ve sözünden dönmeyi münafıklık alameti saydığı bilinir (Buhârî, Îmân). Hediye sözü verip vazgeçmek, güveni zedelediği için kaçınılması gereken bir davranıştır; ancak somut bir engel çıkarsa durumu açıklamak ve özür dilemek gerekir. Kul hakkı hassasiyeti için kul hakkı yazısına bakılabilir.

Örnek senaryo: baba ve oğul

Bir baba, büyük oğluna bir arsa hibe ediyor ve tapuda devir yapıyor. Sonradan oğul, babaya karşı saygısız davranınca baba arsayı geri almak istiyor. Önce aile büyükleri devreye giriyor, diğer çocuklara da benzer hibe yapılmadığı fark ediliyor ve baba bu eşitsizliği gidermeye karar veriyor. Arsa oğulda kalıyor, baba ise diğer çocuklarına da uygun bir pay veriyor. Oğul babasından özür diliyor. Böylece hem hibe geri alınmadan adalet sağlanıyor hem aile bağı korunuyor.

Danışma

Hukuki dönüş için avukat veya noter, dinî ölçü için yerel müftülük başvurulabilecek adreslerdir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir ve kişiye özel hukuki ya da fıkhî görüşü ifade etmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Verdiğim hediyeyi geri alabilir miyim?

Hadise göre hibesinden dönmek yerilmiştir ve ağır bir örnekle anlatılır. Hanefîlerde belirli şartlarda mahkeme kararı veya rıza ile dönüş mümkündür; ancak ahlaken kaçınmak esastır.

Baba çocuğuna verdiğini geri alabilir mi?

Ebû Dâvûd ve Tirmizî’deki rivayete göre baba, çocuğuna verdiğinden dönebilir. Fakat bu, çocuklar arasında adaleti bozmamalı ve haksızlığa yol açmamalıdır.

Hediye ettikten sonra bedel istenebilir mi?

Hediye karşılıksız bir bağıştır; sonradan bedel istemek hibenin ruhuna aykırıdır. Karşılıklı hediyeleşme örfü varsa bu, nezaket çerçevesinde değerlendirilir.

Evlilikte verilen hediyeler boşanmada ne olur?

Mehir ve takı gibi hediyeler ayrı hükümlere tabidir. Hediye edilen şey hibeyse karşı tarafın mülkü olur; nişan hediyeleri için ayrıntılı yazı okunabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Hibe ve Müslim, Hibât (hibesinden dönen, kusmuğuna dönen köpek gibidir); Ebû Dâvûd, Büyû' ve Tirmizî, Büyû' (baba çocuğuna verdiğinden dönebilir; başkası dönemez); Hanefî ve Şâfiî fıkıh kaynaklarında hibe ve rücû bahisleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hibe" maddesi; Türk Borçlar Kanunu, bağışlama sözleşmesi hükümleri (genel çerçeve)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →