Hz. Danyal Kimdir? Tarsus’taki Makam ve Rivayetler

Hz. Danyal, Kur’an’da adı geçmeyen fakat İslâm tarih ve kıssa literatüründe sıkça anılan bir şahsiyettir. Kitab-ı Mukaddes’teki Daniel ile özdeşleştirilir: Babil sürgününde Nebukadnezar’a ve diğer krallara hizmet eden, rüya yorumlayan, aslanlar çukurundan kurtulan bir Yahudi bilge. İslâm kaynaklarında peygamber mi salih kul mu olduğu tartışılır. Tarsus, Şuş, Kerkük ve Semerkant’ta Danyal adına makamlar vardır. Bu yazı rivayetleri ve makamları tarafsız şekilde ele alır.

Kur’an’da Adı Geçmiyor

Kur’an’da Danyal ismi yoktur ve ona dair bir ayetin açıkça bildirildiği söylenemez. Bazı müfessirler, Mâide 5/20’deki “Allah içinizden peygamberler çıkardı ve sizi krallar yaptı” gibi genel ifadeleri İsrâiloğulları peygamberlerine bağlar; fakat Danyal’ı doğrudan hedef alan bir ayet yoktur. Hadis kaynaklarında da Danyal’a dair sahih bir rivayet bulunmaz. Bu nedenle onun peygamberliği konusunda ihtilaf vardır. Bilginin kaynağı çoğunlukla İsrâiliyat’a ve tarih kitaplarına dayanır. Peygamberlere iman çerçevesi için peygamberlere iman yazısı okunabilir.

Kitab-ı Mukaddes’teki Daniel

Kitab-ı Mukaddes’te Daniel kitabı, Babil sürgününde Yahudi gençlerin saraya alınmasını, Daniel’in Nebukadnezar’ın rüyasını yorumlamasını, ateş fırınından kurtulan arkadaşlarını ve Belşazar’ın şölenindeki duvar yazısını anlatır. Ayrıca Daniel’in Pers kralı Darius döneminde aslanlar çukuruna atılması ve Allah’ın onu koruması anlatılır. Kitabın ikinci yarısı apokaliptik vizyonlarla doludur. Bu anlatıların Kur’an’la örtüşen yönleri (rüya yorumu, zalim krala karşı tevhid, Allah’ın koruması) kabul görebilir; fakat ayrıntıların tamamı İslâm inancı açısından teyit edilmez. Yusuf’un rüya yorumuyla benzerlik de dikkat çekicidir; bu nedenle Hz. Yûsuf’un rüya yorumları yazısıyla karşılaştırılabilir.

İslâmî Rivayetler

Müslüman tarihçiler Danyal’ı Babil sürgününde yaşamış bir salih kul veya peygamber olarak anar. Bazı rivayetlerde Nebukadnezar’ın onu aslanlara attığı, aslanların ona dokunmadığı, Danyal’ın tevhid yolunda sebat ettiği anlatılır. Taberî ve İbn Kesîr bu bilgileri ihtiyatla aktarır. Bazı kaynaklarda Danyal’ın Hz. Mûsâ’dan sonra gelen, ümmetinin bilgesi olduğu ve kıyamete dair haberler verdiği söylenir. İbn Kesîr, Danyal’ın peygamber olup olmadığı konusunda tartışma bulunduğunu belirtir. Dolayısıyla “Danyal Peygamber” ifadesi yerine “Danyal (aleyhisselam), salih kul veya peygamber” gibi temkinli bir ifade tercih edilebilir.

Tüster Rivayeti

Rivayetlerin en meşhuru Hz. Ömer dönemindeki Tüster (Şuşter) fethiyle ilgilidir. Ebû Mûsâ el-Eş’arî Tüster’i fethettiğinde, bir sandık içinde bir ceset buldu; beraberindeki yazıtlar ve yanındaki malzemeler üzerine bunun Danyal’a ait olduğu anlaşıldı. Hz. Ömer’e haber verildi ve cesedin gizlice gömülmesi, kabrinin gizlenmesi emredildi; çünkü halkın kabri ziyaret edip bağlanmasından sakınıldı. Bu rivayet Taberî ve İbn Kesîr’de İbn İshak ve Ebû’l-Âliye üzerinden nakledilir. Senedi ve ayrıntıları konusunda âlimler değişik değerlendirmeler yapmıştır. Rivayet doğru kabul edilse bile, kabrin yerinin bilinmediğini ve halk tarafından ziyaret edilmesinin istenmediğini gösterir.

Tarsus ve Diğer Makamlar

Tarsus’taki “Danyal-ı Peygamber Camii” ve makamı, şehrin tarihî mekânlarındandır. Rivayete göre Danyal’ın bu şehre geldiği veya naaşının buraya nakledildiği söylenir. Osmanlı döneminde yapının önemli bir ziyaretgâh olduğu belirtilir. Fakat İran’da Şuş (Susa) şehrinde de “Şuş-ı Danyal” olarak bilinen büyük bir türbe vardır; ayrıca Kerkük, Semerkant (Hoca Danyal) ve Hindistan’da da makamlar anılır. Aynı kişiye bu kadar çok yerde makam atfedilmesi, geleneğin tarihî delile dayanmadığını gösterir. Ziyaret edenler için genel ilke, makamı kabir kesinliği olmadan bir hatıra mekânı olarak görmek ve kabirden medet ummamaktır.

Kıyamet ve Gelecek Haberleri Rivayetleri

Halk arasında “Danyal’ın kitabı” veya “Danyal’ın falı” gibi adlarla dolaşan, fitne ve kıyamet alametlerini sayan metinler bulunur. Bu metinlerin Danyal’a aidiyeti tarihî olarak doğrulanmamıştır; çoğu sonradan uydurulmuş veya siyasi amaçlarla kullanılmıştır. Hz. Peygamber de gaybı yalnızca Allah’ın bildiğini ve kâhinlere gitmemek gerektiğini bildirmiştir (Müslim, Selâm). Bu nedenle bu tür kitaplara dayalı geleceğe dair yorumlar dinî bilgi olarak kabul edilemez. Kıyametin alametleri için sahih hadis kaynakları esas alınmalıdır; ahiret inancı için ahiret gününe iman yazısı okunabilir.

Sonuç

Danyal hakkında Kur’an ve sahih hadis sessizdir. İslâm tarihinde salih kul veya peygamber olarak anılır; peygamberliği ihtilaflıdır. Babil sürgünü, aslanlar çukuru, Tüster rivayeti ve Tarsus gibi makamlar rivayet ve geleneğe dayanır. Müslüman için en güvenli yol, Kur’an’da adı geçen peygamberlere iman edip bu tür şahsiyetler hakkında ihtiyatlı konuşmaktır. Peygamberlerin genel listesi için Kur’an’da adı geçen 25 peygamber yazısı kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Danyal Kur’an’da geçer mi?

Hayır. Kur’an’da adı geçmez. Bilgiler tarih, tefsir ve Tevrat kaynaklarına dayanır.

Danyal peygamber miydi?

Âlimler arasında ihtilaf vardır. Bir kısmı peygamber, bir kısmı salih kul sayar; Kur’an ve sahih hadiste açık nass yoktur.

Tarsus’taki makam nedir?

Tarsus’ta Danyal-ı Peygamber Camii’nde bulunan makam Danyal’a nispet edilir. Aynı şahsın makamı olarak Şuş (İran) ve Kerkük, Semerkant’ta da anılır.

Tüster rivayeti nedir?

Hz. Ömer döneminde Tüster’in fethinde Ebû Mûsâ el-Eş’arî’nin bir kabir veya ceset bulduğu ve bunun Danyal olduğu rivayet edilir; senedi hakkında farklı değerlendirmeler vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dânyâl" md.; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye; Taberî, Târîh

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →