Hz. Lût’un Kavmi Kimdi, Nerede ve Ne Zaman Yaşadı? Sodom Bölgesi

Hz. Lût’un kavmi, Kur’an’da adı verilmeyen ancak “altüst olan şehirler” (el-Mü’tefikât) diye anılan yerleşimlerin halkıdır. Tarih kaynakları bu şehirleri Sodom (Sedûm), Gomora (Amûra) ve çevresindeki yerleşimler olarak Ürdün Vadisi’nde, bugünkü Ölü Deniz çevresinde gösterir. Lût, Hz. İbrâhim ile çağdaştır. Kesin tarih ve coğrafya ise bilinmez.

Kur’an’da Kavmin ve Şehirlerin Anılışı

Kur’an Lût’un kavmini “Lût kavmi” ya da “Lût’un kardeşleri” diye anar. Şu’arâ 26/160-161’de “Lût kavmi de peygamberleri yalanladı. Hani kardeşleri Lût onlara demişti ki: ‘Korkmaz mısınız?'” buyrulur. Lût aslında o şehre sonradan gelmiş bir yabancıdır; kavimle nesep bağı yoktur. Buna rağmen onların “kardeşi” diye anılması, aynı toplumda yaşayan bir kimse olması dolayısıyladır. Bazı müfessirler, Lût’un kavmin kızlarından biriyle evlenmesi dolayısıyla sıhrî bağ kurulduğunu söyler.

Tevbe 9/70’te “Nûh, Âd, Semûd kavmi, İbrâhim kavmi, Medyen halkı ve altüst olan şehirlerin (el-Mü’tefikât) haberi onlara gelmedi mi?” denir. Necm 53/53’te de aynı kelime “el-Mü’tefike” geçer. Bu ifade, şehirlerin yerle bir edildiğini ve altının üstüne getirildiğini belirtir.

Sodom ve Gomora: Tarih Kaynaklarının Aktardıkları

Tevrat’ta (Tekvin 13-19) Lût’un Sodom’a yerleştiği, Sodom’un ve Gomora’nın günahları sebebiyle kükürt ve ateşle yok edildiği anlatılır. İslam kaynakları şehir adlarını Sedûm (Sodom) ve Amûra (Gomora) olarak aktarır. Taberî ve İbn Kesîr, şehirlerin sayısının beş, yedi ya da dört olduğuna dair farklı rivayetler kaydeder. Bu şehirlerin en büyüğü Sedûm olarak verilir. Tevrat, ayrıca Sevaim, Adma ve Zoar (Sığar) adlı şehirleri de sayar. Zoar’ın bağışlandığı anlatılır. İslam kaynaklarında bu şehir isimleri kesin bilgi olarak değil, tarihî anlatım olarak aktarılır.

Ürdün Vadisi ve Ölü Deniz

Kur’an Lût’un kavminin yurdunun, Mekkelilerin Şam yolculuğu sırasında geçtikleri bir yerde olduğunu bildirir: “Siz onların yanından sabahleyin ve geceleyin geçiyorsunuz; hâlâ akıl etmeyecek misiniz?” (Sâffât 37/137-138). Hicr 15/76’da ise “Orası halen işlek bir yol üzerindedir” buyrulur. Bu ifadeler, kavmin yurdunun Hicaz-Şam ticaret yolunun güzergâhında bulunduğunu gösterir. Geleneksel anlayışa göre bu bölge, Ölü Deniz’in güneyi ve çevresidir.

Ölü Deniz, dünyanın en düşük kara noktasıdır ve suyundaki aşırı tuzluluk nedeniyle canlı yaşamı barındırmaz. Arapça adı “Bahrü’l-Meyyit” (ölü deniz) ve “Bahr-ı Lût”tur. İslam coğrafyacıları bu adın Lût kavminin helakıyla ilişkili olduğunu söylemiştir. Ancak bu isimlendirmenin kesinliği tartışmalıdır.

Arkeolojik ve Bilimsel Tartışmalar

Modern araştırmacılar, Sodom ve Gomora’nın yerini belirlemeye çalışmışlardır. Ürdün’ün güneyinde Bab edh-Dhra, Numeira ve diğer yerleşimlerin kalıntıları, bazı araştırmacılarca bu şehirlerle ilişkilendirilmiştir. Ayrıca Ölü Deniz’in kuzeyinde Tell el-Hammam adlı alandaki bulgular da farklı hipotezlere konu olmuştur. Ancak bu görüşler bilim dünyasında tartışmalı olup, bu yerleşimlerin Kur’an’daki Lût kavmiyle özdeşliği kesin değildir. Arkeolojik bulgular, Kur’an’ın bildirdikleri için bir delil değil, çalışmanın tarihî yönünü aydınlatabilecek yardımcı bilgilerdir.

Müslüman araştırmacıların tutumu genellikle şöyledir: Kur’an’ın bildirdiği olay gerçektir, ancak olayın tam coğrafyası ve tarihi konusunda kesin bilgi yoktur. Arkeolojik veriler bu bakımdan yardımcı olabilir ama iman esası olmaz.

Yaşadıkları Dönem ve İbrâhim ile Bağlantı

Lût’un Hz. İbrâhim’in yeğeni olduğu ve onunla birlikte hicret ettiği kaynaklarda yaygın bilgidir. Dolayısıyla Lût kavminin yaşadığı dönem İbrâhim’in dönemine denk düşer. Genel kabul, bu dönemin Eski Tunç Çağı’nın sonları ile Orta Tunç Çağı arasında, yani yaklaşık MÖ 2000 civarında olduğu yönündedir; fakat bu tarihler tahminîdir ve İslam kaynakları kesin tarih vermez. İbrâhim’in hicret yolculuğu, Kaldeliler diyarından Harran’a, oradan Filistin’e uzanır. Lût bu yolculuğa eşlik etmiş, İbrâhim Kenan topraklarında kalırken Lût, verimli Ürdün Vadisi’ne yerleşmiştir. Bu bilgiler için ayrıca Hz. Lût’un soyu ve ailesi yazısına bakabilirsiniz.

Kavmin Toplumsal Özellikleri

Kur’an, Lût kavminin yalnızca bir ahlaki sapma içinde olmadığını, aynı zamanda toplumsal zorbalık yaptığını da bildirir. Ankebût 29/29’da Lût onlara şöyle der: “Siz erkeklere yaklaşıyor, yol kesiyor ve toplantılarınızda kötülük işliyorsunuz.” Burada üç fiil sayılır: bilinen sapkınlık, yol kesme (eşkıyalık) ve açıktan kötülük yapma. Bazı müfessirler “yol kesme”nin yolcuları sıkıştırıp soymak ya da onlara saldırmak anlamına geldiğini belirtir. Bu da kavmin yabancılara ve misafirlere karşı saldırgan bir tutum içinde olduğunu gösterir.

Lût’un, misafirlerini kavmin saldırısından koruma çabası da bu çerçevede anlaşılır. Misafire saygı ve koruma, Arap toplumunda da temel bir değerdir; kavim bu değeri çiğnemiştir. Bu da kıssanın ahlaki mesajının cinsel ahlakla sınırlı olmadığını, genel anlamda zulüm, saldırganlık ve haddi aşmayı kapsadığını gösterir.

Helak Sonrası Durum

Allah, şehirleri altüst etti ve üzerlerine taş yağdırdı. Ankebût 29/35’te “Andolsun biz, akıl eden bir kavim için ondan açık bir ibret bıraktık” buyrulur. Bu ifade, bölgedeki izlerin Kur’an’ın indiği dönemde de görülebildiğini ima eder. Sonraki yüzyıllarda bölge “Ölü Deniz” olarak bilinmiş ve tarihî kaynaklarda Lût kavminin helakı ile ilişkilendirilmiştir. Hz. Lût ve inananlar ise kurtarıldı. Lût’un kabri ve makamıyla ilgili rivayetler için Hz. Lût’un kabri nerede? yazısı okunabilir. Ayetlerin tam listesi için Hz. Lût Kur’an’da nerede geçer? sayfasına bakabilirsiniz.

Lût’un Hicreti ve Yerleşmesi

Kaynaklara göre Lût, İbrâhim ile birlikte Kaldeliler diyarından yola çıkmış, Harran ve Şam üzerinden Filistin’e ulaşmıştır. Tevrat’a göre ikisinin de sürüleri ve malları çoğalınca aynı otlaklarda barınmak güçleşmiş; bunun üzerine İbrâhim, yeğenine istediği yönü seçme hakkını vermiştir (Tekvin 13). Lût, Ürdün Vadisi’nin sulak ve verimli bölgesini seçmiş, İbrâhim ise Kenan dağlık bölgesinde kalmıştır. İslam kaynakları bu ayrıntıyı Tevrat’tan aktarır ve Lût’un peygamber olarak sonradan bu şehirlere gönderildiğini belirtir. Böylece Lût hem aile bağı hem de peygamberlik görevi bakımından İbrâhim’e bağlı, fakat ayrı bir bölgenin davetçisi olmuştur. Kıssanın bu yönü, Hz. İbrâhim hakkındaki kıssalarla birlikte okunduğunda daha iyi anlaşılır.

Kur’an’ın “Lût’a da hüküm ve ilim verdik; onu kötülükler işleyen şehirden kurtardık” (Enbiyâ 21/74) ifadesi, Lût’un peygamberlik görevine işaret eder. Orada yaşamasına rağmen kavminin kötü ahlakına katılmamış, onları uyarmaya devam etmiştir. Bu durum, kötü bir ortamda yaşamanın insanı kaçınılmaz olarak o ortama uydurmayacağını, iradenin sorumluluk taşıdığını gösterir.

Kavmin yerleşim düzeni hakkında Kur’an ayrıntı vermez. Bazı müfessirler şehirlerin sayısını dört ile yedi arasında verir ve toplam nüfusun yüz binleri bulduğunu söyler; bu rakamlar sahih bir delile dayanmaz. Önemli olan, bu şehirlerin Allah’ın emriyle ve önceden verilen uyarıların ardından yok edildiğidir. Benzer şekilde Hz. Sâlih’in kavmi ve yaşadığı yer yazısında Semûd’un durumu da ele alınmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Lût kavmi nerede yaşadı?

Kur’an şehirlerin adını vermez; “altüst olan şehirler” (el-Mü’tefikât, Tevbe 9/70) der. Tarih kaynakları Sodom (Sedûm) ve çevre şehirleri Ölü Deniz çevresinde, Ürdün Vadisi’nde gösterir.

Lût Gölü hangi su kütlesidir?

Geleneksel olarak Ölü Deniz (Lût Gölü, Bahr-ı Lût) olarak bilinir. Ayrıca Hz. Lût’un kavminin yurdunun bu gölün güneyi veya çevresinde olduğu rivayet edilir.

Lût Hz. İbrâhim ile aynı dönemde mi yaşadı?

Evet. Kur’an Lût’un İbrâhim’e iman ettiğini (Ankebût 29/26) ve onunla birlikte hicret ettiğini (Enbiyâ 21/71) bildirir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Lût" ve "Lût Kavmi" maddeleri; Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-nihâye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →