Hz. Ümmü Şerîk: Hakkındaki Rivayetler ve Kaynaklardaki Yeri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Fâtıma bint Kays Hadisi
Ahzâb 50 ve Tefsir Rivayetleri
Mekke'de Gizli Davet Rivayeti

Ümmü Şerîk’le ilgili en sağlam rivayet, Müslim’de geçen Fâtıma bint Kays hadisidir. Bunun yanında Ahzâb Suresi’nin 50. ayetiyle ilişkilendirilen tefsir rivayetleri ve Mekke’deki gizli davet anlatısı gibi daha zayıf kaynaklı bilgiler de vardır. Bu yazı, bu rivayetleri sened durumuna göre sıralar. Hayat hikâyesi için Hz. Ümmü Şerîk (r.anhâ) Kimdir? yazısı okunabilir.

Fâtıma bint Kays Hadisi

Müslim’in Talâk bölümünde yer alan rivayet, Fâtıma bint Kays’ın kocası tarafından kesin biçimde boşandığını, nafaka ve konut hakkı bulunmadığına dair hükme itiraz ettiğini ve Hz. Peygamber’in ona Ümmü Şerîk’in evinde iddet beklemesini söylediğini, sonra bu önerisini değiştirip İbn Ümmü Mektûm’un evine yönlendirdiğini anlatır. Rivayetin sened zinciri Şa’bî’den Fâtıma bint Kays’a uzanır ve çok sağlam kabul edilir. Metin içinde Ümmü Şerîk’in adı sadece evin sahibi olarak geçer. Hz. Ömer’in itirazı ve Hz. Âişe’nin eleştirisi de rivayetin tartışmalı yönünü oluşturur: Âişe, Fâtıma’nın bu özel durumu genel hüküm gibi sunduğunu söyler. Bu itirazlar, fıkıhta kesin boşanma yapılan kadının nafakası ve konut hakkı konusunda mezhepler arasında iki ana görüşün doğmasına yol açar. Konu için boşanma sonrası mehir ve nafaka hakkı yazısı okunabilir.

Ahzâb 50 ve Tefsir Rivayetleri

Ahzâb, 50. ayet, “Eğer bir mümin kadın, kendini peygambere bağışlarsa ve peygamber de onunla evlenmek isterse, (bu) yalnız sana mahsustur” der. Müfessirler bu kadının kim olduğu konusunda farklı isimler anar: Ümmü Şerîk bint Câbir, Meymûne bint Hâris, Zeyneb bint Huzeyme, Hevle bint Hakîm gibi. İbn Abbas’tan, Urve b. Zübeyr’den ve başka tâbiîn kaynaklı rivayetlerde Ümmü Şerîk’in adı yer alır, ancak bu rivayetler genellikle kopuk veya zayıf senetlidir. Taberî, bu farklı anlatımları sıralar ve kesin bir hüküm vermez. İbn Kesîr de çeşitli ihtimalleri aktarır. Bu nedenle Ümmü Şerîk’in Hz. Peygamber’e kendini bağışlayan kadın olduğu yönündeki bilgi “bazı rivayetlere göre” kaydıyla verilmelidir. Hz. Peygamber’in evlilikleri için Hz. Cüveyriye yazısı bağlam sağlar.

Mekke’de Gizli Davet Rivayeti

Ümmü Şerîk’in Mekke’de kadınlara gizlice İslam’ı anlattığı, bundan dolayı yakalanıp sıkıntı çektiği ve Hz. Ebû Bekir veya başka birinin yardımıyla kurtulduğu şeklindeki anlatı, İbn Sa’d ve sonraki bazı tabakât kitaplarında yer alır. Bu rivayet tek bir senet zincirine dayanır ve ayrıntıları kaynaktan kaynağa değişir; hatta bazı kaynaklarda bu olay başka bir kadının biyografisine nispet edilir. Dolayısıyla tarihî doğruluğu sınırlıdır ve kesin bilgi olarak aktarılmamalıdır. Bunun yerine “Mekke’de kadınların da İslam’ın yayılmasına katkı sağladığı” şeklinde genel bir ifade daha güvenlidir.

Kimlik Sorunu: Kaç Ümmü Şerîk?

Hadis ve biyografi kaynaklarında “Ümmü Şerîk” künyesi taşıyan en az iki-üç kadın bulunduğu söylenir: Kureyş’ten Gaziyye bint Câbir (veya Cüheyne), Ensâr’dan Ümmü Şerîk ve Dûs kabilesinden bir kadın. İbn Hacer, el-İsâbe’de bu farkları anlatır ve karışıklığın yaygın olduğunu belirtir. Fâtıma bint Kays hadisindeki Ümmü Şerîk’in Ensâriyye olduğu görüşü de yaygındır; zira evin Medine’de sahabilerin uğrak yeri olduğu belirtilir. Bu belirsizlik, rivayetleri hangi Ümmü Şerîk’e nispet edeceğimiz konusunda temkinli olmamızı gerektirir. Hadis ilminde kişi tespiti için hadis ilminin tarihi yazısı bilgi verir.

Son olarak, Ümmü Şerîk rivayetlerinin hadis kitaplarında çoğunlukla başka bir kadının (Fâtıma bint Kays) rivayeti içinde anılması, onun kendi adına hadis rivayet etmediğini düşündürür. Bu durum, kimi sahabi kadınların hadis kaynaklarında doğrudan râvi olarak değil, olayın bir figürü olarak yer aldığını gösterir ve biyografik bilginin neden sınırlı kaldığını açıklar. Bu sınırlılığa rağmen rivayetin hukukî etkisi büyüktür; mezhepler arası fıkıh tartışmalarında Ümmü Şerîk’in evi, adını duyuran bir sembol hâline gelmiştir.

Bu yüzden Ümmü Şerîk hakkında yazarken sağlam kayıtla yetinmek, geri kalanı ise kaynağıyla birlikte ve çekinceyle sunmak ilmî dürüstlüğün gereğidir.

Cömertlik Rivayetleri

Ümmü Şerîk’in cömertliği, sağlam hadis metnindeki “evine çok sayıda misafir gelir” ifadesiyle teyit edilir. Bunun dışında, kendisinin kime ne kadar ikram ettiğine dair ayrıntılı rivayetler tabakât kitaplarında bulunmaz. Bu nedenle cömertliği, sağlam kaynaktaki kısa kayıt çerçevesinde anılmalıdır. Örnek davranışları için Hz. Ümmü Şerîk: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fâtıma bint Kays hadisi hangi kaynaklarda geçer?

Müslim’in Talâk bölümünde, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce’de farklı lafızlarla yer alır. Hadiste Ümmü Şerîk’in evi iddet yeri olarak önerilir.

Hz. Ömer bu hadise nasıl itiraz etti?

Rivayete göre Hz. Ömer, bir kadının sözüyle Allah’ın kitabını ve Peygamberin sünnetini bırakmayacaklarını söyledi. Bu itiraz hadisin fıkhî tartışmasını başlattı.

Ahzâb 50 ile ilişkisi sahih mi?

Bazı müfessirler kendini Hz. Peygamber’e bağışlayan kadının Ümmü Şerîk olduğunu söyler. Rivayetler zayıf tariklerle gelir ve tefsirde başka isimler de anılır.

Kimlik hakkında ne denir?

Ümmü Şerîk künyesiyle anılan birden fazla kadın olabilir. Kureyşli, Ensârlı veya Dûslu olarak nispetleri farklıdır; kesin bir tespit yapılmamıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Talâk; Ebû Dâvûd, Talâk; Taberî, Câmiu'l-Beyân; İbn Hacer, el-İsâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →