Hz. Cüveyriye (r.a.) Kimdir? Hayatı ve Peygamberimizle Evliliği

Hz. Cüveyriye bint Hâris, Mustalikoğulları (Huzâa) kabilesi reisi Hâris b. Ebû Dırâr’ın kızıdır. Müreysî Gazvesi’nde esir düştü, kitabet sözleşmesi yaptı ve Peygamberimiz bedeli ödeyip onunla evlendi. Evliliği sonrası kabilesine ait yüzlerce esir serbest bırakıldı.

Soyu ve İlk Evliliği

Cüveyriye’nin asıl adı Berre’dir. Peygamberimiz sonradan ismini Cüveyriye olarak değiştirdi; çünkü “Berre” (hayırlı) isminin kendinden övgü gibi anlaşılacağını düşündü. Mustalikoğulları, Mekke ile Medine arasındaki Müreysî suyunun çevresinde yaşayan Huzâa koluna bağlı bir kabileydi. Cüveyriye, kabile reisinin kızıydı ve amcaoğlu Müsâfi b. Safvân ile evliydi. Kabilenin Mekke müşrikleriyle iş birliği içinde olduğu ve Medine’ye saldırı hazırlığı yaptığı haberi üzerine Hz. Peygamber hicretin 5. veya 6. yılında Müreysî’ye sefer düzenledi.

Bu sefere kaynaklarda Benî Mustalik Gazvesi veya Müreysî Gazvesi denir. Savaşta Müslümanlar kısa sürede üstünlük sağladı; Müsâfi öldürüldü, kabile mensupları esir alındı. Cüveyriye, esirler arasında Sâbit b. Kays’ın payına düştü.

Kitabet Sözleşmesi ve Evlilik

Cüveyriye, Sâbit b. Kays’la dokuz ûkıye altın karşılığında “kitabet” yani özgürlük sözleşmesi yaptı. Kitabet, köle veya esirin belirli bir bedeli ödeyerek hürriyetini satın almasıdır. Cüveyriye bu bedeli ödeyecek durumda değildi; Peygamberimizin huzuruna gelerek yardım istedi. Hz. Âişe’nin anlattığına göre Peygamber, “Bundan daha hayırlısını ister misin? Senin kitabet bedelini ödeyeyim ve seninle evleneyim” buyurdu. Cüveyriye kabul etti ve evlilik gerçekleşti. Bu rivayet Ebû Dâvûd’un Itk bölümünde yer alır; İbn Hişâm ve İbn Sa’d da benzer anlatımlar sunar. Peygamberimizin eşleri arasında dokuzuncu hanım olarak sayılır.

Evlilikte bir diğer görüş, Cüveyriye’nin babası Hâris’in fidye için Medine’ye gelişi ve kızını serbest bırakmasını istemesiyle ilgilidir. Rivayete göre Hâris iki devesini saklamış, ancak Peygamber bunu bildiğinde Hâris müslüman oldu. Cüveyriye babasının yanına dönmek yerine Peygamber’i seçti. Bu rivayetin ayrıntıları kaynaklarda farklı aktarılır.

Kabilesine Bereketi

Cüveyriye ile evlilik haberi duyulduğunda, Müslümanlar elindeki Mustalikoğulları esirlerini, “Bunlar Allah’ın Resûlü’nün akrabaları oldu” diyerek serbest bıraktı. Hz. Âişe “Kendi kavmi için ondan daha bereketli bir kadın görmedim; onun sayesinde yüz kadar ailenin esiri serbest bırakıldı” demiştir (Ebû Dâvûd). Esirlerin serbest bırakılması, kabilenin büyük kısmının müslüman olmasına zemin hazırladı. Böylece iyi niyet gösterisi, siyasi bir kazanıma dönüştü. Bu evlilik çok evliliğin siyasi hikmetleri bağlamında örnek olarak anılır.

Esirlerin serbest bırakılmasının Müslümanlar arasındaki hukuki mantığı, Peygamber’in akrabası konumuna gelen kişilerin köle olarak tutulmasının uygun olmayacağı düşüncesine dayanıyordu. Bu uygulama, esirlerin hürriyete kavuşturulmasını teşvik eden İslam anlayışının bir uygulamasıdır.

Medine Hayatı

Cüveyriye, Peygamber’in evinde yaşayan hanımlar arasında yer aldı. İbadete düşkün biri olarak tanınırdı. Rivayete göre bir sabah Peygamber evden çıkarken Cüveyriye namaz kıldığı yerde oturuyordu; Peygamber öğleye doğru döndüğünde hâlâ aynı yerde zikrediyordu. Bunun üzerine ona “Seni bıraktığım andan beri o hâlde misin?” diye sordu ve ardından Müslim’de geçen meşhur zikir duasını öğretti: “Subhânallâhi adede halkıhî, subhânallâhi rızâ nefsihî, subhânallâhi zinete arşıhî, subhânallâhi midâde kelimâtihî.” Bu rivayet Müslim’in Zikir ve Dua bölümünde yer alır ve bu zikir günümüzde de yaygın olarak okunur. Ayrıntılar Hz. Cüveyriye’nin faziletleri ve rivayetleri yazısında devam eder.

Hz. Cüveyriye, siyasi çalkantılarda dışarıda kalmayı tercih etti. Hz. Osman’ın şehadeti ve ardından gelen olaylarda sakin bir tutum izledi.

Vefatı

Hz. Cüveyriye’nin vefat tarihi kaynaklarda iki farklı yıl olarak geçer: 50/670 ve 56/676. Medine’de Muaviye’nin hilafeti sırasında vefat ettiği, cenaze namazını Medine valisi Mervân b. Hakem’in kıldırdığı nakledilir. Cennetü’l-Bâkî mezarlığına defnedildi. Evlendiğinde yirmi yaşlarında olduğu, vefatında yaklaşık yetmiş yaşında olduğu belirtilir. Rivayet ettiği hadis sayısı yedi civarındadır.

Peygamberimizin eşleri arasında Arap kabilelerinin farklı kollarından gelen hanımlar bulunması, kabileler arasında kardeşlik bağları oluşturdu. Cüveyriye bu bağlamda önemli bir örnektir. Hz. Ümmü Habîbe ise Kureyş’in müşrik lideri Ebû Süfyân’ın kızıdır.

Esirlere Muamele ve Kitabet Hukuku

Cüveyriye’nin hikâyesi, İslam’ın ilk döneminde esirlere muamele ve özgürlüğe giden yolların nasıl işlediğini gösterir. Kitabet, Nûr 24/33’te teşvik edilen bir yöntemdir: Köle veya cariye, efendisiyle belirli bir bedel karşılığında hürriyet sözleşmesi yapar ve bedeli ödeyince özgür olur. Müslümanlar bu sözleşmeye yardım etmeye çağrılmıştır. Peygamber’in Cüveyriye’nin bedelini ödemesi, bu teşvikin uygulamadaki örneğidir. Esirin sadece özgürlüğe kavuşmakla kalmayıp saygın bir aile hayatına kabul edilmesi, dönemin savaş hukuku içinde dikkat çekici bir sonuçtur.

Değerlendirme

Hz. Cüveyriye’nin evliliği, esirlerin serbest bırakılması ve kabilelerin barışması açısından sosyal ve siyasi sonuçları olan bir olaydır. Kaynaklardaki anlatımlar, esir hanımın Peygamber’in evinde saygın bir yer bulduğunu gösterir. İslam’ın kitabet yoluyla özgürlüğü teşvik etmesi de bu olayda uygulamalı olarak görülür. Hz. Zeyneb bint Cahş ile aynı yıllarda gerçekleşen evlilikleri, farklı gerekçelerle Peygamber ailesinin genişlemesini anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Cüveyriye kimdir?

Mustalikoğulları kabilesi reisi Hâris b. Ebû Dırâr’ın kızıdır. Müreysî Gazvesi’nde esir düşmüş, daha sonra Peygamberimizle evlenmiştir.

Evliliği ne zaman gerçekleşti?

Kaynaklarda hicretin 5. veya 6. yılı olarak geçer; Müreysî (Benî Mustalik) Gazvesi’nden sonra gerçekleşmiştir.

Evliliğin kabileye etkisi nedir?

Evlilikten sonra Müslümanlar, Peygamberimizin akrabası olan Mustalikoğulları’na ait esirleri serbest bırakmış, kabile müslüman olmuştur.

Hz. Cüveyriye ne zaman vefat etti?

Kaynaklarda 50/670 ve 56/676 yılları verilir. Medine’de vefat etmiş ve Cennetü’l-Bâkî’ye defnedilmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Eylül 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; Ebû Dâvûd, Itk; İbn Hacer, el-İsâbe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cüveyriye bint Hâris" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →