Hz. Cüveyriye: Faziletleri, Örnek Davranışları ve Rivayetleri

Hz. Cüveyriye’nin faziletleri arasında kabilesine bereket olması, zikre ve ibadete düşkünlüğü, Peygamberimiz tarafından kendisine öğretilen zikir duası ve Cuma günü orucuyla ilgili rivayet sayılır. Rivayet ettiği hadisler az olsa da, dini hükümlerin uygulaması bakımından önemlidir.

Kabilesine Bereketi

Hz. Âişe’nin Cüveyriye için söylediği “Kendi kavmi için ondan daha bereketli bir kadın görmedim” sözü, Ebû Dâvûd’un Itk bölümünde yer alır. Evliliği sebebiyle Mustalikoğulları esirleri serbest kaldı ve kabile Müslüman oldu. Bu bereket, yalnız bireysel değil toplumsal sonuçlar doğurdu: Çok sayıda ailenin özgürlüğü sağlandı ve kabile Müslümanların safına geçti. Sîre kaynaklarında bu olay, Peygamber’in evliliklerinin toplumsal hikmetlerinden biri olarak anılır. Hayat öyküsü Hz. Cüveyriye’nin hayatı yazısında ayrıntılıdır.

Bu rivayet aynı zamanda kitabet sözleşmesi aracılığıyla hürriyetin kazanılmasının İslam hukukundaki yeri hakkında da bilgi verir. Kur’an’da Nûr 24/33 ayetinde köle ve cariyelerin hürriyet sözleşmesi yapmak istemeleri hâlinde bunu kabul etmenin teşvik edildiği bildirilir. Cüveyriye’nin hikâyesi bu hükmün Peygamber döneminde uygulanmasının güzel bir örneğidir.

Zikir Hadisi

Müslim’in Zikir ve Dua kitabında yer alan rivayete göre Peygamberimiz sabah namazı sonrasında Cüveyriye’nin mescidinde oturup zikir yaptığını gördü. Kendisi işlerini görüp döndüğünde, Cüveyriye hâlâ aynı yerdeydi. Peygamber ona şöyle buyurdu: “Seni bıraktığımdan beri söylediklerin yanında, ben dört kelime söyledim; bunları, sabahtan beri söylediklerinle tartacak olsalar, onlar ağır gelir: Subhânallâhi ve bihamdihî adede halkıhî ve rızâ nefsihî ve zinete arşıhî ve midâde kelimâtihî.” Yani Allah’ı yarattıklarının sayısınca, kendisinin razı olacağı kadar, arşının ağırlığınca ve kelimelerinin mürekkebi kadar tesbih ve hamd ederim.

Bu rivayet, zikirde niteliğin ve anlamın önemine işaret eder. Uzun süre dil ile söylenen zikre karşılık, kısa ve kapsamlı bir ifade daha yüksek kıymet taşır. Hadis, günümüzde de sabah ve akşam zikirleri arasında okunur. Hz. Hafsa’nın ibadeti ile karşılaştırıldığında hanımların zikir ve nafile ibadet konusundaki duyarlılığı görülür. Bu zikir Osmanlı’daki Ramazan geleneklerinde de tesbih ve tekbir hatimleriyle okunurdu.

Cuma Günü Orucu Rivayeti

Buhârî’nin Savm (oruç) bölümünde yer alan rivayete göre Peygamberimiz bir Cuma günü Cüveyriye’nin yanına girdi; Cüveyriye oruçlu idi. Peygamber “Dün oruç tuttun mu?” diye sordu. “Hayır” dedi. “Yarın oruç tutmayı düşünüyor musun?” “Hayır.” Bunun üzerine Peygamber “O hâlde orucunu boz” buyurdu. Bu rivayet, yalnızca Cuma gününü tek başına oruçla geçirmenin mekruh olduğuna delil getirilir. Hanefî mezhebinde Cuma günü orucunun tek başına tutulması tenzîhen mekruh kabul edilirken, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde de benzer hükümler vardır; Mâlikî mezhebinde ise daha geniş bir görüş vardır. Bu rivayet fıkıhta bir hüküm kaynağıdır. Mezhep farkları için Osmanlı hukuk anlayışı yazısındaki Hanefî temel ilkeler de okunabilir.

Hz. Cüveyriye’den Rivayetler

Cüveyriye’nin rivayet ettiği hadis sayısı yedi civarındadır. Bunların konuları zikir, oruç, sadaka ve cömertlik üzerinedir. Ayrıca bir rivayette Peygamber’in evinde ona sadaka olarak bir koyun budu gelince, onu ailesine ikram ettiği, Peygamber’in “Sadaka onun yerine ulaştı” dediği anlatılır (Buhârî, Müslim). Bu rivayet, sadakanın alıcı tarafından hediye edilebileceği hükmüne delil sayılır. Cüveyriye’den rivayet edenler arasında İbn Abbas, Câbir b. Abdullah ve Ubeyd b. es-Sebbâk gibi sahabe ve tabiîler vardır.

Rivayetlerin azlığı onun uzun ömrüne rağmen toplum içinde sakin bir hayat sürmesiyle açıklanır. Ancak az sayıda rivayet bile fıkhî hükümler açısından önemli sonuçlar doğurmuştur.

Sadaka ve Hediye Hükmü

Buhârî ve Müslim’de Cüveyriye’ye ilişkin anlatılan bir rivayet sadaka hükümleri bakımından önemlidir. Cüveyriye’nin azatlı cariyesine sadaka olarak bir koyun verilmiş, o da bunu Peygamber’e ikram etmişti. Peygamber, “Sadaka onun elinde sadakaydı; bize gelince hediye oldu” mealinde buyurarak, sadaka alan kişinin bunu başkasına hediye edebileceğini ve hediyenin kabul edilebileceğini belirtti. Bu olay, hanımların ve hizmetçilerinin günlük hayatındaki cömertlik kültürünü yansıtır. Fıkıhçılar bu hadisten, sadakanın mülkiyetinin alana geçtiği ve alanın onu tasarruf edebileceği sonucunu çıkarmıştır.

Peygamber ailesinin sadaka almaması kuralı ise bu olayla çelişmez; çünkü hükmün mahiyeti ve kişinin durumu farklıdır. Bu ayrıntılar fıkıh kitaplarında tartışılır ve mezhepler arasında nüanslar bulunur.

Örnek Davranışları ve Değerlendirme

Hz. Cüveyriye, esirlikten Peygamber’in evine uzanan hayat hikâyesiyle, esirlere ve ezilenlere umut veren bir örnektir. Kabilesi için bereket vesilesi olması, imanı ve ibadetteki istikrarı kaynaklarda övgüyle anılır. Güzel ahlakı, cömertliği ve ibadet düşkünlüğü onu Müminlerin anneleri arasında seçkin kılar. Kaynak okumasında zayıf rivayetleri sahihlerden ayırmak ve dönemin tarihî bağlamını göz önünde tutmak gerekir. Hz. Ümmü Habîbe yazısı bu çerçevede devam eden bir örnek olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Cüveyriye’nin faziletleri nelerdir?

Kabilesine bereket olması, ibadet ve zikre düşkünlüğü ve Peygamberimizin kendisine zikir öğretmesi öne çıkan yönleridir.

Cüveyriye hadisindeki zikir nedir?

Peygamberimizin ona öğrettiği “Allah’ı yarattıklarının sayısınca, rızası kadar, arşının ağırlığınca ve kelimelerinin mürekkebi kadar tesbih ederim” anlamındaki duadır.

Cuma günü orucu rivayeti nedir?

Buhârî’de, Peygamberimizin yalnızca Cuma günü oruç tutan Cüveyriye’ye “Dün oruç tuttun mu?” diye sorduğu ve olumsuz yanıt alınca orucu bozmasını istediği anlatılır.

Hz. Cüveyriye kaç hadis rivayet etti?

Kaynaklarda yedi civarında hadis rivayet ettiği belirtilir. Bu hadislerin birkaçı Sahîhayn’da bulunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Ekim 2026 · Kaynaklar: Müslim, Zikir ve Duâ; Buhârî, Savm; Ebû Dâvûd, Itk; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Cüveyriye bint Hâris" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →