Ebû Leheb Kimdir? Peygamberimizle Yakınlığı ve Hayatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve Lakabı
Safa Tepesi'ndeki Davet
Ümmü Cemîl ve Düşmanlık

Ebû Leheb (Abdüluzzâ b. Abdilmuttalib), Peygamberimizin amcalarından biridir. İslam’a ve Peygamber’e en çok düşmanlık gösteren akrabalarından olan Ebû Leheb ve eşi Ümmü Cemîl, Tebbet (Leheb) Suresi’nde adı geçen tek müşrik akrabadır. Bedir’den kısa süre sonra bir hastalıktan öldüğü rivayet edilir.

Soyu ve Lakabı

Ebû Leheb’in asıl adı Abdüluzzâ’dır (“Uzzâ putunun kulu”). Abdülmuttalib’in oğludur ve Peygamber’in babası Abdullah’ın kardeşidir. Yüzünün çok parlak ve kızıl olması nedeniyle “alevin babası” anlamına gelen Ebû Leheb künyesiyle anıldı. Mekke’nin zengin ve nüfuzlu kişilerinden biriydi. Peygamber doğduğunda ona müjde getiren cariyesi Süveybe’yi azat ettiği rivayet edilir (Buhârî). Bu rivayet, Ebû Leheb’in başlangıçta yeğenine sevgi gösterdiğini; ancak nübüvvetten sonra tutumunu değiştirdiğini ifade eder. Süveybe’nin hikâyesi ayrı bir yazıda anlatılır.

Ebû Leheb’in oğulları Utbe, Uteybe ve Muattib’dir. Utbe ve Uteybe, Peygamber’in kızları Rukiyye ve Ümmü Gülsüm’le nişanlanmıştı. Nübüvvetten sonra bu nişanlar bozuldu.

Safa Tepesi’ndeki Davet

Nübüvvetin üçüncü yılında Peygamber’e akrabalarını uyarması emredildi (Şuarâ 26/214). Peygamber, Safa Tepesi’ne çıkıp Kureyş kabilelerini çağırdı. İnsanlar toplandığında “Size şu dağın ardında bir ordu olduğunu söylesem bana inanır mısınız?” diye sordu. “Evet, sen hiç yalan söylemedin” dediler. Peygamber “O hâlde ben size şiddetli bir azaptan önce uyarıcıyım” dedi. Buhârî’nin Tefsir bölümünde İbn Abbas’tan gelen rivayete göre Ebû Leheb “Tebben leke! Bizi bunun için mi topladın?” (“Elin kurusun”) dedi. Bunun üzerine Tebbet Suresi indi.

Bu sûrede şöyle buyrulur: “Ebû Leheb’in iki eli kurusun, kurudu da. Malı ve kazandığı ona fayda vermedi. O, alevli bir ateşe girecek. Karısı da, odun taşıyıcı olarak boynunda hurma lifinden bükülmüş bir ip olduğu hâlde.” Sure, belirli bir kişinin hakkında ismen indirilen nadir surelerdendir. Müfessirlere göre sure, Ebû Leheb’in ölümünden önce indiği için, onun iman etmeyeceğine dair bir haber niteliği de taşır. Bu yönüyle Kur’an’ın gayb haberleri bağlamında anılır.

Ümmü Cemîl ve Düşmanlık

Ebû Leheb’in eşi Ümmü Cemîl Arvâ, Ebû Süfyân’ın kız kardeşidir. Kaynaklara göre Peygamber’in yoluna dikenli çalı koyduğu, onu hicveden şiirler söylediği ve dedikodu yaydığı için “odun taşıyıcı” (hammâletü’l-hatab) lakabıyla anılır. Bu lakap hem gerçek anlamda diken taşıması hem de mecazî anlamda söz taşımasını ifade edebilir. Müfessirler her iki yorumu da aktarır. Rivayete göre sure inince Ümmü Cemîl elinde taşla Kâbe’ye gelip Peygamber’i aradı; Ebû Bekir yanında oturan Peygamber’i göremedi.

Ebû Leheb ve karısı, Peygamber’in çeşitli şekillerde incinmesine neden oldu. Hac mevsimlerinde Peygamber’i takip edip insanlara “O yalancıdır, sabi’dir; ona uymayın” dediği rivayet edilir. Bu rivayetler Müsned’de ve diğer kaynaklarda yer alır. Mekke ziyaretçileri, amcasının bu sözlerini ciddiye alırdı.

Oğullarının Ayrılığı

Sure indikten sonra Ebû Leheb, oğulları Utbe ve Uteybe’ye Peygamber’in kızlarını boşamalarını emretti. İkisi de bu emre uydu. Uteybe Peygamber’e gelerek ayetleri inkâr ettiğini söyledi, ona hakaret etti ve yüzüne tükürmeye çalıştı; Peygamber “Allah’ım, ona köpeklerinden birini musallat et” diye dua etti. Rivayete göre Uteybe sonradan Şam yolculuğunda bir aslan tarafından parçalandı (İbn Hişâm, Hâkim). Bu rivayetin sened bakımından incelenmesi gerekir. Kızların boşanması, onları sonradan Hz. Osman ile evlenmeye hazırlayan bir gelişme sayılır. Hz. Rukiyye ve Hz. Ümmü Gülsüm yazıları bu evlilikleri anlatır.

Ebû Leheb, Şi’b-i Ebî Tâlib boykotu sırasında Haşimoğullarından ayrılıp müşrikler tarafına geçti. Bu davranışı, akrabalık bağlarını ihlal ettiği için Haşimî çevrede tepkiyle karşılandı. Boykotun kalkmasından sonra Ebû Tâlib’in ölümü üzerine Ebû Leheb Hâşimoğulları’nın reisliğini devraldı ve Peygamber’e verilen korumayı kaldırdı. Peygamber de Mekke’de bu sebeple başka kabilelerin himayesini aramak zorunda kaldı. Bu bağlamda Ebû Tâlib yazısı okunabilir.

Bedir ve Ölümü

Bedir Savaşı’nda (2/624) Ebû Leheb ordusuyla katılmadı; yerine Âs b. Hişâm’ı gönderdi (borcuna karşılık). Savaşın müşrikler aleyhine sonuçlandığı haberini duyunca derin üzüntü yaşadı. Rivayete göre Bedir’den döndükten yedi gün sonra, kendisinde “adese” denilen bulaşıcı bir çıban hastalığı çıktı. Hastalıktan korkan ailesi ona yaklaşmadı ve ölünce cesedini üç gün kimse kaldırmadı. Sonunda oğulları cesedi uzaktan sopalarla iterek bir çukura attı ve taşlarla örttü. Bu rivayet İbn İshak ve Beyhakî’de yer alır; bazı unsurları rivayet niteliğindedir ve kesin bilgi olarak sunulmamalıdır.

Ebû Leheb’in ölümüyle Mekke’deki muhalefet liderliği Ebû Süfyân’a geçti. Mal ve çocukları ona fayda vermedi; sure bu haberle uyumlu bir sonuç olarak yorumlanır. Kızı Dürre sonradan müslüman olup hicret etti. Oğulları Utbe ve Muattib ise Mekke’nin fethinde müslüman oldu ve Peygamber’in yanında Huneyn’de bulundu. Bu bilgi, aynı ailede farklı seçimlerin yapılabildiğini gösterir.

Değerlendirme

Ebû Leheb’in hayatı, akrabalığın tek başına kurtuluş sağlamadığını, inanç ve davranışın belirleyici olduğunu gösteren Kur’an kıssalarından biridir. Aynı aileden Hamza ve Abbas gibi amcalar sonunda Müslüman olurken, Ebû Leheb inkâr etmiştir. Bu karşıtlık, soy ve şeref meselesinde takvanın ölçüt olduğunu da hatırlatır. Tebbet Suresi’nin tefsiri farklı kaynaklarda ayrıntılı biçimde ele alınır. Abdülmuttalib yazısı bu ailenin kökenini anlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ebû Leheb kimdir?

Abdülmuttalib’in oğlu, Peygamberimizin amcasıdır. Asıl adı Abdüluzzâ’dır; yüzünün parlaklığı veya alev gibi kızıllığı nedeniyle “Leheb” lakabını almıştır.

Tebbet Suresi neden indi?

Rivayete göre Peygamberimiz Safa Tepesi’nde kavmini İslam’a davet edince Ebû Leheb “Elin kurusun, bunun için mi bizi topladın?” dedi ve bunun üzerine sure indi.

Ebû Leheb nasıl öldü?

Bedir Savaşı’ndan kısa süre sonra, “adese” denilen bulaşıcı bir çıban hastalığından öldüğü rivayet edilir.

Ebû Leheb’in eşi kimdi?

Ebû Süfyân’ın kız kardeşi Ümmü Cemîl Arvâ bint Harb’dır; Tebbet Suresi’nde “odun taşıyıcısı” olarak anılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîre; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; Buhârî, Tefsir (Tebbet); Taberî, Câmiu'l-beyân; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ebû Leheb" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →