Hz. Ümmü Gülsüm: Peygamberimizin Evladının Hayatı ve Vefatı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nişanı ve Ayrılığı
Medine'ye Hicret ve Osman'la Evlilik
Vefatı ve Cenaze

Hz. Ümmü Gülsüm, Peygamberimiz ile Hz. Hatice’nin kızıdır. Önce Ebû Leheb’in oğlu Uteybe ile nişanlı iken ayrıldı, ardından kız kardeşi Rukiyye’nin vefatından sonra Hz. Osman ile evlendi. Hicretin 9. yılında Medine’de vefat etti ve Cennetü’l-Bâkî’ye defnedildi.

Nişanı ve Ayrılığı

Ümmü Gülsüm, nübüvvetten önce veya hemen sonra Mekke’de doğmuş, Rukiyye ile aynı dönemde Ebû Leheb’in ailesiyle nişanlanmıştır. Nişanlısı Uteybe b. Ebû Leheb’dir. Leheb Suresi indikten sonra Ebû Leheb ve eşi Ümmü Cemîl oğullarına Peygamber’in kızlarıyla ilişkiyi bitirmelerini söyledi. Uteybe Ümmü Gülsüm’ü zifaftan önce boşadı. Kaynaklarda Uteybe’nin Peygamber’in yanına gelip ayetleri inkâr ettiğini ve ona hakaret ettiğini, Peygamber’in “Allah’ım, onun üzerine köpeklerinden birini musallat et” dediği, Uteybe’nin de sonradan Şam yolculuğunda bir aslan tarafından parçalandığı rivayet edilir. Bu rivayet sîre kaynaklarında geçer; senedi tartışmalı olabilir. Ebû Leheb yazısında bu aileye dair bilgiler yer alır.

Ayrılıktan sonra Ümmü Gülsüm, Peygamber’in evinde kaldı. Mekke döneminde Müslümanların maruz kaldığı baskıları paylaştı. Bu dönemde kız kardeşi Fâtıma ile birlikte annelerinin vefatı, Ebû Tâlib’in ölümü ve Taif yolculuğu gibi acı olaylara tanık oldu.

Medine’ye Hicret ve Osman’la Evlilik

Ümmü Gülsüm, diğer kardeşleriyle birlikte Medine’ye hicret etti. Peygamber’in ailesi Medine’de önce Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin evinde, sonra mescit yanındaki odalarda yaşadı. Ümmü Gülsüm’ün kız kardeşi Rukiyye Bedir sırasında vefat edince Hz. Osman dul kaldı. Peygamber, hicretin 3. yılının Rebîülevvel ayında Ümmü Gülsüm’ü Osman’la evlendirdi. Bu evlilik üzerine Osman “Zü’n-nûreyn” lakabını aldı. Ümmü Gülsüm’ün Osman’ın evinde yaklaşık altı yıl kaldığı, bu süre zarfında çocuğu olmadığı kaynaklarda belirtilir. Peygamber’in Osman’a kızlarını vermesi, ona duyduğu güven ve sevgiyi gösterir. Hz. Rukiyye yazısı, aynı evliliğin ilk halkasını anlatır.

Bir rivayete göre Peygamber, “Eğer üçüncü bir kızım olsaydı onu da Osman’a verirdim” demiştir; bu rivayetin senedi zayıf kabul edilir ve ihtiyatla aktarılmalıdır. Aynı şekilde, “Allah bana vahyetti ki Ümmü Gülsüm’ü Osman’a tezvic edeyim” mealindeki rivayetler de zayıftır. Bu nedenle sahih bilgiye bağlı kalınmalıdır: Osman, Peygamber’in iki kızıyla evlenmiştir.

Vefatı ve Cenaze

Ümmü Gülsüm, hicretin 9. yılının Şaban ayında (Kasım 630) hastalıktan vefat etti. Kesin hastalık adı bilinmez. Peygamber cenaze namazını kıldırdı. Buhârî’nin Cenâiz bölümünde Enes b. Mâlik’ten gelen rivayete göre Peygamber kızının kabri başında oturuyordu, gözleri yaşlıydı. “Bu geceyi eşiyle birlikte geçirmeyen biriniz var mı?” diye sordu. Ebû Talha “Ben” dedi. Peygamber “Öyleyse kabre sen in” buyurdu. Bu rivayet, cenaze defnine kimlerin inebileceği ve ihtiyat konusunda fıkıh kaynaklarında anılır. Kızının ölümünde Peygamber’in üzüntüsü kaynaklarda anlatılır; ancak yüksek sesle ağlamaktan sakındırdı.

Cenazenin yıkanması ve kefenlenmesi kadın sahabilerce yapıldı. Cenaze Cennetü’l-Bâkî’ye defnedildi. Hz. Osman cenazede bulundu ve çok üzüldü. Peygamber ona taziyede bulundu. Bu olay, Peygamber’in evinde yaşanan kayıpların ardışıklığını gösterir.

Peygamber’in Kızlarına Yaklaşımı

Ümmü Gülsüm’ün hayatı, Peygamber’in kızlarına karşı tutumu hakkında önemli ipuçları verir. Evlilikleri sırasında eşlerinin kişilik ve imanına önem verdi, kızlarının rızasını gözetti. Rukiyye’nin ölümünden sonra Ümmü Gülsüm’ü Osman’a vermesi, Osman’ın değerini ve aile bağlarını sürdürme isteğini gösterir. Bu uygulama, çocuk sevgisi yazısında anlatılan şefkatli babalık anlayışıyla birlikte düşünülür.

Kızlarının erken yaşta ölmesi, Peygamber’in sabrı ve teslimiyeti açısından örnek gösterilir. Fâtıma dışında bütün çocukları onun hayatında vefat etti. Bu kayıplar karşısında “Biz Allah’a aitiz ve O’na döneceğiz” ifadesiyle teslimiyet gösterdi. Hz. Abdullah ve Hz. İbrâhîm yazıları da çocuk kayıplarına dair ek bilgiler sunar.

Osman’ın Evinde Yaşam ve Medine Toplumu

Ümmü Gülsüm’ün Medine’deki hayatı hakkında ayrıntılı rivayet yoktur; ancak Osman b. Affân’ın evinin yeri, Medine’nin yüksek kesimlerinden biriydi. Osman cömertliğiyle bilinirdi: Medine’deki Rûme kuyusunu satın alıp Müslümanlara vakfetmesi (Buhârî, Müsâkât) ve Tebük seferinde orduya yaptığı büyük yardım bu dönemin olaylarıdır. Ümmü Gülsüm’ün bu evde misafirlere ve yoksullara yapılan ikramların yönetimine katıldığı düşünülebilir, ancak bu konuda doğrudan kaynak bilgisi sınırlıdır. Bu nedenle çıkarımlar tahmin düzeyinde kalmaktadır.

Peygamber’in kızı olması dolayısıyla Medineli kadınlar arasında saygın bir yeri vardı. Kızkardeşi Fâtıma ile yakın ilişkisi, kaynaklarda dolaylı biçimde anılır. Ümmü Gülsüm’ün ölümü, Peygamber’in vefatından iki yıldan kısa bir süre önce gerçekleşti ve onu aile içindeki kayıpların son dönemlerinden biri yaptı.

Değerlendirme

Hz. Ümmü Gülsüm hakkındaki bilgiler sınırlıdır; ancak Peygamber’in ailesinin diğer fertlerinin hayatıyla bağlantılı olarak önem taşır. Kaynaklarda vefatı ve cenazesi dışında az detay vardır. Bu nedenle rivayetleri aktarırken, zayıf ve sahih ayrımına dikkat etmek gerekir. Zeyneb ve Rukiyye ile birlikte Peygamber’in kızlarının hayatı, Medine toplumunun aile yapısını anlamak bakımından değerlidir. Torunlar için Peygamberimizin torunları yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Ümmü Gülsüm kimdir?

Peygamberimiz ile Hz. Hatice’nin kızıdır. Önce Ebû Leheb’in oğlu Uteybe’ye nişanlıydı, sonra Hz. Osman ile evlendi.

Hz. Osman neden “Zü’n-nûreyn” dendi?

Peygamberimizin iki kızı Rukiyye ve Ümmü Gülsüm ile evlendiği için “iki nur sahibi” anlamına gelen bu lakapla anılmıştır.

Hz. Ümmü Gülsüm ne zaman vefat etti?

Hicretin 9. yılında Şaban ayında Medine’de vefat etmiştir. Cenaze namazını Peygamberimiz kıldırmıştır.

Çocuğu oldu mu?

Kaynaklara göre Hz. Osman’dan çocuğu olmamıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Ağustos 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-Kübrā; İbn Hişâm, es-Sîre; Buhârî, Cenâiz; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Gülsüm bint Muhammed" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →