Hz. Ümmü Şerîk (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve Cömertliği

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kimliği ve Soyu
Mekke'de Gizli Davet Faaliyeti
Cömertlik ve Misafirperverlik

Ümmü Şerîk, İslam tarihinde cömertliği ve evinin misafirlere açık olmasıyla tanınan bir kadın sahabidir. Hz. Peygamber, boşanmış bir kadın olan Fâtıma bint Kays’a önce onun evinde iddet beklemesini öğütlemiş, sonra evin çok misafir ağırlaması nedeniyle bu öneriden vazgeçmiştir. Kaynaklar onun hakkında kısa ve zaman zaman çelişkili bilgiler verir; bu nedenle bu yazıda belirsizlikler açıkça belirtilmiştir.

Kimliği ve Soyu

İslam kaynaklarında “Ümmü Şerîk” künyesiyle anılan birden fazla kadın bulunabilir. İbn Sa’d ve İbn Abdilber, onu Kureyş’in Âmir b. Lüeyy koluna, bazı kaynaklar Ensâr’a, bazıları ise Dûs kabilesine nispet eder. Asıl adı Gaziyye bint Câbir b. Hakîm olarak geçer. Bu belirsizlik, hanım sahabilerin hayatlarının çoğu zaman tek bir olay üzerinden anılmasının bir sonucudur. Kimlik tartışması bu yazının sonucunu değiştirmez; ancak okurun kesin bir tarihî veri gibi sunulan her bilgiye ihtiyatla yaklaşması gerekir.

Mekke’de Gizli Davet Faaliyeti

Bazı siyer kaynaklarında Ümmü Şerîk’in Mekke’de İslam’ı kabul ettikten sonra, Kureyşli kadınlarla gizlice görüşerek onlara İslam’ı anlattığı aktarılır. Ailesinin tepkisiyle karşılaşması üzerine yakalandığı, baskı gördüğü ve sonra kurtulup Medine’ye hicret ettiği rivayet edilir. Bu tür anlatımlar çoğunlukla tek bir kaynağa dayanır ve ayrıntılarının doğruluğu tartışılabilir. Ancak bu anlatılar, Mekke’de kadınların da İslam’ın yayılmasında rol aldığına dair genel bir tablo çizer. Mekke dönemi için Mekke dönemi yazısı okunabilir.

Cömertlik ve Misafirperverlik

Ümmü Şerîk’in en belirgin özelliği, evine gelen misafirlere ikramda bulunması ve evinin sürekli açık olmasıdır. Müslim’de aktarılan Fâtıma bint Kays hadisinde Hz. Peygamber, Ümmü Şerîk’in evine ashabının sık sık gelip gittiğini belirtir ve Fâtıma’nın iddetini, gözleri görmeyen İbn Ümmü Mektûm’un evinde beklemesini ister. Bu rivayet, hem Ümmü Şerîk’in evinin misafirlerle dolu olduğunu hem de iddet bekleyen kadının mahremiyetinin gözetildiğini gösterir. Rivayette sahabilerin Ümmü Şerîk’in evine sık gidip geldiği ve orada ağırlandığı anlaşılır; bu da onun cömertliğinin geniş bir çevrede bilindiğini ortaya koyar. İddet ve boşanma hükümleri hakkında boşanma sonrası mehir ve nafaka hakkı yazısı okunabilir.

Fâtıma bint Kays Hadisi ve Fıkhî Tartışma

Müslim’de yer alan bu hadis, fıkıh tarihinde boşanan kadının iddet süresince nafaka ve ikamet hakkı konusunda tartışma konusu olmuştur. Hanefî mezhebi, boşanma halinde kadının iddet boyunca nafaka ve konut hakkı olduğunu söyler; bazı diğer mezhepler ve görüşler ise kesin boşanma (bâin talâk) hâlinde farklı hükümler öngörür. Hz. Ömer’in bu hadise “Rabbimizin kitabını ve Peygamberimizin sünnetini bir kadının sözü için bırakmayız” diyerek itiraz ettiği rivayet edilir. Bu tartışma Ümmü Şerîk’in kendisinden çok Fâtıma bint Kays’a ait olsa da, Ümmü Şerîk’in adı hadis literatüründe sıkça geçmesine sebep oldu. İddet ve nafaka hükümleri için nikâh ve boşanmada dört mezhebin yaklaşımı yazısı okunabilir.

Hz. Peygamber’e Kendini Bağışlayan Kadın Meselesi

Ahzâb Suresi’nin 50. ayetinde “Kendini peygambere bağışlayan mümin kadın” ifadesi geçer. Bazı müfessirler bu kadının kimliği hakkında Ümmü Şerîk, Hevle bint Hakîm veya Meymûne bint Hâris gibi isimleri anar. Rivayete göre Ümmü Şerîk bu teklifi yaptı, Hz. Peygamber kabul etmedi ve Ümmü Şerîk sonradan evlenmedi. Bu bilgi çoğunlukla zayıf tariklerle gelir ve kesin bir bilgi sayılmaz; bu nedenle “bazı rivayetlere göre” kaydıyla aktarılmalıdır. Hz. Peygamber’in evlilikleri hakkında ayrıntı için Hz. Cüveyriye ve Hz. Zeyneb bint Cahş yazıları okunabilir.

Ümmü Şerîk’in ismi, sonraki yüzyıllarda “cömert kadın” örneği olarak anılan hanım sahabiler listesinde yer alır; edebiyat ve ahlak kitaplarında misafirperverlik bahsinde kendisine atıf yapılması bu hatıranın canlılığını gösterir.

Bu nedenle Ümmü Şerîk’i anlatırken sağlam kaynaktaki ana kayıtla yetinmek, geri kalan anlatımları ihtiyatla ele almak ilmî ölçüye uygundur.

Mirası

Ümmü Şerîk’in hatırası, cömertlik ve misafirperverlik değerinin Hz. Peygamber’in huzurunda bile övgüyle anıldığı bir örnektir. Kaynaklarda doğum ve vefat tarihleri bilinmez; Medine’de yaşadığı ve Hz. Ömer döneminde de anıldığı aktarılır. Örnek davranışları için Hz. Ümmü Şerîk: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Ümmü Şerîk: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümmü Şerîk kimdir?

Hakkında kaynaklarda Kureyş veya Ensâr’a mensup olduğu yönünde farklı bilgiler bulunan, cömertliği ve evinin misafirlere açık olmasıyla bilinen kadın sahabidir. Asıl adı Gaziyye bint Câbir olarak anılır.

Ümmü Şerîk’in Fâtıma bint Kays hadisinde rolü nedir?

Boşanmış Fâtıma bint Kays’a Hz. Peygamber önce iddetini Ümmü Şerîk’in evinde geçirmesini söyledi, sonra evin sürekli misafirlerle dolu olması nedeniyle bundan vazgeçip İbn Ümmü Mektûm’un evini tavsiye etti. Rivayet Müslim’de yer alır.

Ümmü Şerîk Mekke’de ne yaptı?

Rivayete göre Müslüman olduktan sonra Mekke’de gizlice Kureyşli kadınlara İslam’ı anlattı; yakalanınca ailesi tarafından sıkıntı çekti. Bu anlatım kaynaklarda farklı ayrıntılarla geçer.

Ümmü Şerîk Ahzâb 50 ile ilişkilendirilir mi?

Bazı müfessirler, Hz. Peygamber’e kendini bağışlayan kadının Ümmü Şerîk olabileceğini söyler. Bu yorum tartışmalıdır; farklı isimler de anılmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Mayıs 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; Müslim, Talâk; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Şerîk" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →