Hz. Ümmü Fadl (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve Hizmetleri

Ümmü Fadl, Lübâbe bint Hâris el-Hilâliyye, Hz. Abbas’ın eşi ve büyük müfessir Abdullah b. Abbas’ın annesidir. Hz. Hatice’den sonra Müslüman olan ilk kadınlar arasında sayılması, Hz. Peygamber’in aile çevresine yakınlığı ve Arafat’taki süt rivayeti ile bilinir. Hayatı, Hz. Peygamber’in aile çevresindeki kadınların rolünü anlamak için önemli bir pencere açar.

Soyu ve Ailesi

Ümmü Fadl, Hilâl b. Âmir kabilesinden Hâris b. Hazn’ın kızıdır. Kız kardeşleri arasında Hz. Peygamber’in eşi Meymûne vardır; anne bir kız kardeşleri arasında Esmâ bint Umeys ve Zeyneb bint Huzeyme gibi isimlerin de anıldığı aktarılır. Bu akrabalık ilişkileri kaynaklarda farklı sıralarla verilse de Hilâliyye ailesinin Hz. Peygamber çevresiyle çok yönlü bağları olduğu açıktır. Hz. Abbas ile evlendi ve altı oğlu, bir kızı oldu. Oğulları Fadl, Abdullah, Ubeydullah, Ma’bed, Kusem ve Abdurrahman, kızı Ümmü Habîb, sonraki dönemde İslam tarihinde adı geçen kişilerdir. Abdullah b. Abbas’ın hayatı için Abdullah b. Abbas, Hz. Abbas için Hz. Abbas yazıları okunabilir.

İslam’a Girişi

Kaynaklarda Ümmü Fadl’ın, Hz. Hatice’den sonra İslam’ı kabul eden ilk kadın olduğu belirtilir. Hz. Abbas, Bedir’e Kureyş saflarında katılmıştı ve esir düştü; Müslüman oluşunun zamanı hakkında farklı rivayetler vardır. Ümmü Fadl ise İslam’ı Mekke döneminde gizlice kabul eden kadınlardandı. Mekke’de Müslüman olup kocasının safında kalması, bu dönemdeki aile bağlarının karmaşıklığını gösterir. Hicret ettikten sonra Medine’de yaşamış; Hz. Abbas’ın Mekke fethinden kısa süre önce Medine’ye gelmesiyle birlikte yaşamı yeni bir döneme girmiştir. Mekke döneminin genel atmosferi için Mekke dönemi yazısı okunabilir.

Hz. Peygamber’le Yakınlığı

Ümmü Fadl’ın evi Hz. Peygamber’in uğradığı yerlerdendi. Rivayete göre Hz. Peygamber onun evinde bulunur ve çocuklarıyla ilgilenirdi. En çok bilinen rivayetlerden biri, Hz. Fâtıma’nın oğlu Hüseyin’in doğumuyla ilgilidir: Ümmü Fadl bir rüya görmüştü; rüyada Hz. Peygamber’in bir uzvunun evine düştüğünü gördü ve bunu yorumlaması için Hz. Peygamber’e anlatınca, “Fâtıma bir oğul doğuracak, sen onu Kusem’le emzireceksin” buyurdu. Bu rivayet Ahmed b. Hanbel ve İbn Mâce gibi kaynaklarda yer alır; hadis âlimleri senedi hakkında farklı değerlendirmeler yapmıştır. Hz. Hüseyin’in hayatı için Hz. Hüseyin yazısına bakılabilir.

Arafat’taki Süt Hadisi

Ümmü Fadl’dan rivayet edilen en meşhur olay, Veda Haccı sırasında Arafat’ta gerçekleşmiştir. Arafat’ta insanlar Hz. Peygamber’in oruçlu olup olmadığı konusunda tartışıyordu. Ümmü Fadl bir kap süt gönderdi; Hz. Peygamber devesinin üstünde iken sütü aldı ve içti. Böylece o gün oruçlu olmadığı anlaşıldı. Bu olay hac sırasında Arafat gününün orucunu hacıların tutup tutmayacağı konusunda delil olarak kullanılır: hacılar için Arafat günü oruç tutmamak sünnet kabul edilir; hacı olmayanlar için ise Arafat günü orucu müstehaptır. Hadis Buhârî ve Müslim’de ayrıntılı biçimde geçer. Hac konusunda Veda hutbesi yazısı bağlam sağlar.

Hz. Peygamber’in Vefatı ve Sonrası

Veda Haccı’ndan sonra Hz. Peygamber Medine’ye döndü; Ümmü Fadl da ailesiyle birlikte Medine’de yaşadı. Oğlu Abdullah b. Abbas, Hz. Peygamber’in vefatında on üç yaşlarındaydı ve ileride en büyük müfessirlerden biri olacaktı. Ümmü Fadl’ın bu yetişmede önemli payı vardır. Abdullah’ın “Kur’an’ın tercümanı” lakabı, annesinin ve ailesinin ona sağladığı ortamla ilişkilendirilir. Ümmü Fadl’ın vefatı Hz. Osman’ın halifeliği döneminde, yaklaşık 30/650 öncesinde gerçekleşmiştir; Hz. Osman’ın cenaze namazını kıldırdığı rivayet edilir.

Aile İçindeki Konumu ve Toplumsal Çevre

Hz. Abbas’ın Mekke’de hacılara su dağıtma (sikâye) görevini üstlenmesi nedeniyle, Ümmü Fadl’ın evi hacılarla ve ziyaretçilerle sürekli temas halindeydi. Bu durum, kadının ev idaresini yürütürken geniş bir sosyal çevreyle ilişkide olduğunu gösterir. Hz. Peygamber’in Medine’ye hicretinden sonra Mekke’de kalan Müslümanlar için bu aile bir bilgi ve destek ağıydı. Özellikle Hz. Abbas’ın Mekke’deki Müslümanlar hakkında Hz. Peygamber’e bilgi sağladığı rivayet edilir; bu tür bir ağda kadınların rolü, kaynaklarda doğrudan işlenmese de dolaylı biçimde sezilir.

Ümmü Fadl’ın oğlu Fadl b. Abbas, Veda Haccı’nda Hz. Peygamber’in devesinin terkisinde bulunan gençlerdendi. Bu ayrıntı, Hz. Peygamber’in ailesine ve akrabalarına gösterdiği yakınlığı ortaya koyar. Kızı Ümmü Habîb ve diğer çocuklarının sonraki hayatları, bu ailenin ilim ve yönetim alanlarında kalıcı izler bıraktığını gösterir.

Hadis Rivayeti ve Mirası

Ümmü Fadl’dan otuz kadar hadis rivayet edilmiştir; bunların bir kısmı Buhârî ve Müslim’dedir. Rivayetleri arasında hac, namaz, oruç ve Hz. Peygamber’in Meymûne’nin evindeki uygulamaları gibi konular bulunur. Oğlu Abdullah, kardeşi Ubeydullah ve tâbiîn gelenleri ondan ilim aktardı. Örnek davranışları için Hz. Ümmü Fadl: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Ümmü Fadl: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir. Kız kardeşi için Hz. Meymûne’nin hayatı yazısına da bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümmü Fadl kimdir?

Asıl adı Lübâbe bint Hâris el-Hilâliyye olan Ümmü Fadl, Hz. Abbas’ın eşi, Abdullah b. Abbas’ın annesi ve Hz. Peygamber’in eşi Hz. Meymûne’nin kız kardeşidir.

Ümmü Fadl hangi hadisle tanınır?

Veda Haccı sırasında Arafat’ta Hz. Peygamber’in oruçlu olup olmadığı tartışılırken, ona süt gönderdi; Hz. Peygamber içti ve böylece oruçlu olmadığı anlaşıldı. Rivayet Buhârî ve Müslim’de yer alır.

Ümmü Fadl Hz. Hüseyin ile ilgili ne yaptı?

Rivayete göre Hz. Fâtıma Hüseyin’i doğurduğunda, Hz. Peygamber’in tavsiyesiyle Ümmü Fadl, Fâtıma’nın oğlu Hüseyin’i kendi oğlu Kusem ile birlikte emzirdi. Rivayetin senedi hakkında değerlendirmeler vardır.

Ümmü Fadl’ın çocukları kimlerdir?

Fadl, Abdullah (İbn Abbas), Ubeydullah, Ma’bed, Kusem ve Abdurrahman adlı oğulları, Ümmü Habîb adlı kızı vardır. Çocukları arasında ilim ve komutanlık yönüyle tanınanlar çıkmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Nisan 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; Buhârî, Savm ve Hac; Müslim, Sıyâm; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Fadl" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →