Hz. Esmâ bint Ebû Bekir (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve Hizmetleri

Hz. Esmâ bint Ebû Bekir, İslam’ın ilk dönemlerinde Müslüman olanlar arasında yer alan, hicret yolculuğunda Hz. Peygamber ve Hz. Ebû Bekir’e hizmet eden ve “Zâtü’n-Nitâkayn” (iki kuşak sahibi) lakabıyla anılan kadın sahabidir. Zübeyr b. Avvâm’ın eşi ve Abdullah b. Zübeyr’in annesidir. Uzun ömrü boyunca Mekke ve Medine’deki birçok önemli olaya tanıklık etmiştir.

Ailesi ve İslam’a Girişi

Esmâ, Hz. Ebû Bekir’in kızı, Hz. Âişe’nin baba bir ablasıdır. Annesi Kuteyle bint Abdüluzzâ, Müslüman olmadı ve Mekke’de kalarak İslam’dan uzak durdu. Esmâ, kaynaklara göre yaklaşık on yedi kişilik ilk Müslümanlar arasında yer aldı; hicret sırasında yirmili yaşlarının sonunda olduğu aktarılır. Babası Ebû Bekir ailenin geçimini sağlıyor, ticaretiyle tanınıyordu. Esmâ hicretten önce de Hz. Peygamber’in ailesiyle yakın ilişki içindeydi. Hz. Ebû Bekir hakkında daha geniş bilgi için Hz. Ebû Bekir yazısı okunabilir; Hz. Âişe için Hz. Âişe yazısı faydalıdır.

Hicret Yolculuğundaki Hizmeti

Hz. Peygamber ile Hz. Ebû Bekir Mekke’den ayrılıp Sevr Mağarası’na sığındıklarında, Esmâ onlara yiyecek taşıdı. Rivayete göre azık torbasını ve su kırbasını bağlayacak ip bulamayınca kuşağını ikiye böldü; biriyle torbayı, diğeriyle kırbayı bağladı. Bazı rivayetlerde Hz. Peygamber’in, bu davranışın karşılığında cennette ona iki kuşak verileceğini müjdelediği belirtilir; bu ifadenin senedi hakkında hadis âlimleri farklı değerlendirmeler yapmıştır. “Zâtü’n-Nitâkayn” lakabının kaynağı bu olaydır. Rivayete göre Mekkeli müşrikler Hz. Peygamber’i aramak için Ebû Bekir’in evine gelip Esmâ’yı sorguladılar; Esmâ yerini bildiğini söylemedi ve Ebû Cehil’in ona tokat attığı anlatılır. Hicretin ayrıntıları için hicret ve hicret yolculuğu güzergâhı yazılarına bakılabilir.

Ebû Bekir’in tüm malını beraberinde götürdüğü zamanlarda, gözleri görmeyen babası Ebû Kuhâfe’nin geçim endişesi duymaması için Esmâ evdeki boş kesenin içine taş koyup üzerini örtmüş ve dedesine “bize çok bırakmış” demiştir; bu rivayet de Esmâ’nın sağduyusunu ve ailesine saygısını gösteren örnekler arasında anılır.

Medine’de Evlilik ve Hayat

Esmâ hicret ettiğinde hamileydi ve Kuba’da Abdullah’ı dünyaya getirdi. Abdullah, hicretten sonra Medine’de doğan ilk Muhacir çocuğu olarak anılır. Eşi Zübeyr b. Avvâm, Hz. Peygamber’in halasının oğlu ve cennetle müjdelenen on sahabiden biriydi. Zübeyr’in yoksul bir başlangıçla evlendiği, atından başka malı bulunmadığı anlatılır. Esmâ evin tüm işini üstlendi; hurma bahçesine uzak mesafeden hurma çekirdeği taşıdı. Bu hâl, Buhârî’de ayrıntılı biçimde anlatılır. Zübeyr’in hayatı için Zübeyr b. Avvâm yazısına bakılabilir. Zamanla Zübeyr’in mal varlığı arttı.

Bir süre sonra Esmâ ve Zübeyr ayrıldı. Kaynaklarda ayrılığın sebebi hakkında Zübeyr’in sert mizacına işaret eden rivayetler yer alır; olayın ayrıntıları net değildir. Esmâ’nın oğlu Abdullah b. Zübeyr ile birlikte yaşadığı ve ona manevi destek verdiği bilinir.

Annesiyle İlişkisi

Buhârî ve Müslim’de aktarılan bir rivayette, Müslüman olmayan annesi Kuteyle Medine’ye hediyelerle geldi. Esmâ onu evine almak veya hediyesini kabul etmek konusunda tereddüt edince Hz. Peygamber’e danıştı; Hz. Peygamber, annesine iyilik etmesini ve akrabalık bağını korumasını söyledi. Bu olay, farklı inançtaki anne babaya iyi davranmanın dinî bir değer olduğuna delil gösterilir. Konu ile ilgili ayet Mümtehine Suresi’nin 8. ayetidir. Bu olay, Esmâ’nın hem inancında hem de ailesine karşı sorumluluklarında dengeli bir tutum sergilediğini gösterir.

Oğlu Abdullah b. Zübeyr ve Son Yılları

Emevîlerle yaşanan siyasi mücadele sırasında oğlu Abdullah b. Zübeyr, Mekke’de halifelik iddiasıyla ortaya çıktı. 73/692’de Haccâc b. Yûsuf Mekke’yi kuşattığında, yaşlı ve gözleri görmeyen Esmâ oğluna cesaret verdi. Rivayete göre ona doğru bildiği yolda sebat etmesini, düşmanın eline düşerek aşağılanmamasını öğütledi. Abdullah şehit düştü; Haccâc’ın cesedi astırdığı, Esmâ’nın bu manzarayı gördükten kısa süre sonra vefat ettiği aktarılır. Yaşı konusunda kaynaklar yüz yıl civarını belirtir. Abdullah hakkında Abdullah b. Zübeyr yazısı okunabilir.

İlmî Mirası

Esmâ’nın rivayet ettiği hadisler arasında namaz, tesettür, cenaze ve ev hayatına dair konular bulunur. Kısa kısa rivayetlerle birçok fıkhî meseleye ışık tutmuştur. Hz. Peygamber zamanında güneş tutulması namazında bulunması da ilgili hadislerin bir kısmının kaynağıdır. İlim sahibi kadınlar hakkında bilgi için ilim ehli hanım sahabiler yazısı okunabilir. Örnek davranışları için Hz. Esmâ bint Ebû Bekir: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Esmâ: Hakkındaki Rivayetler yazılarına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zâtü’n-Nitâkayn ne demektir?

“İki kuşak sahibi” anlamına gelir. Rivayete göre Esmâ, hicret sırasında Hz. Peygamber ve Ebû Bekir için hazırladığı azık torbasını bağlayacak ip bulamayınca kuşağını ikiye bölmüştür.

Hz. Esmâ, Hz. Âişe’nin neyi olur?

Esmâ, Hz. Âişe’nin baba bir ablasıdır; babaları Hz. Ebû Bekir’dir, anneleri farklıdır. Esmâ’nın annesi Kuteyle bint Abdüluzzâ’dır.

Esmâ kaç yıl yaşadı?

Kaynaklarda yaklaşık yüz yıl yaşadığı ve 73/692 yılında, oğlu Abdullah b. Zübeyr’in şehit edilmesinden kısa süre sonra vefat ettiği aktarılır.

Esmâ’nın hadis rivayeti var mı?

Evet. Kütüb-i Sitte’de ve diğer hadis kaynaklarında kendisinden rivayet edilen hadisler vardır. Rivayet edilen hadis sayısı kaynaklara göre elliyi aşkın olarak belirtilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Ekim 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; İbn Hişâm, es-Sîre; Buhârî, Nikâh ve Hibe bölümleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Esmâ bint Ebû Bekir" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →