Hz. Esmâ bint Umeys: Hakkındaki Rivayetler ve Kaynaklardaki Yeri

Esmâ bint Umeys’in rivayetleri iki ana başlıkta toplanır: kendisinin rivayet ettiği hadisler ve hakkında nakledilen haberler. Birinci gruptaki “iki hicret” hadisi sahih kaynaklarda bulunurken, ikinci gruptaki rivayetler (Hz. Ebû Bekir’in ve Hz. Fâtıma’nın yıkanması gibi) senet bakımından farklı güçlük derecelerine sahiptir. Hayat hikâyesi için Hz. Esmâ bint Umeys (r.anhâ) Kimdir? yazısı okunabilir.

İki Hicret Rivayeti

Buhârî ve Müslim’de geçen rivayete göre Esmâ, Medine’ye döndükten sonra Hz. Hafsa’yı ziyaret etti. Ömer geldi ve Habeşistan’dan gelenlerin Medine’ye hicret edenlerden daha az fazilete sahip olduğu yönünde söz söyledi. Esmâ buna itiraz ederek Hz. Peygamber’e gideceğini söyledi. Hz. Peygamber’e anlattığında, “Ömer ve arkadaşları için tek hicret, sizler için ise iki hicret var” buyurdu. Rivayet, sahih kitaplarda yer aldığından tartışmasız kabul edilir. Metinde Ömer’in sözünün sert bir üslupla aktarılması, sahabe arasındaki fazilet tartışmasının doğal olduğunu gösterir. Habeşistan hicreti için Habeşistan hicretleri yazısı okunabilir.

Câfer’in Vefatı ve Taziye Rivayeti

Ahmed b. Hanbel’in Müsned’inde geçen uzun rivayette Esmâ, Câfer’in şehit haberi geldiğinde hamur yoğurduğunu, çocukları yıkayıp yağladığını, Hz. Peygamber’in geldiğini ve çocuklara bakıp ağladığını anlatır. Hz. Peygamber, Câfer’in ailesine yemek hazırlanmasını istedi. Rivayet, ayrıntılı ve dramatik olmakla birlikte, hadis âlimlerince genel olarak kabul edilir. Rivayetin mana olarak desteklendiği, Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de yemek yapma hükmünün bulunması ile sabittir. Mûte olayı için Mûte savaşı yazısı okunabilir.

Esmâ’nın Rivayet Ettiği Hadisler

Esmâ’dan rivayet edilen hadisler arasında hasta ziyareti, şifâ duaları, rüya ve kadın erkek ilişkisi konuları vardır. Bir rivayette Hz. Peygamber’in ona “Cenâb-ı Hakk’ın Câfer’in yerine iki kanat verdiğini” bildirdiği geçer. Başka bir rivayet, kendisinin Hz. Peygamber’e çocukları için bakım ve korunma duasını sorduğunu belirtir; Hz. Peygamber de ona kısa bir dua öğretmiştir. Sayı olarak altmış civarı rivayetin adına nispet edildiği söylenir. Bunların bir kısmı Kütüb-i Sitte’de bulunmaktadır; ancak her rivayetin sıhhati tek tek incelenmelidir.

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Fâtıma’nın Yıkanması

Hz. Ebû Bekir’in vasiyeti üzerine eşi Esmâ bint Umeys’in onu yıkadığı bilgisi Mâlik’in Muvatta’ında ve Beyhakî’de geçer; bu kaynaklarda Esmâ’nın oruçlu olduğu ve bu nedenle Abdurrahman b. Ebî Bekir’den yardım istediği anlatılır. Bu anlatı fıkıh kitaplarında “eşin eşini yıkaması” konusunda delil olarak kullanılır. Hz. Fâtıma’nın cenazesi hakkındaki rivayetler ise Dârekutnî ve Beyhakî’de yer alır ve Esmâ ile Hz. Ali’nin birlikte yıkadığı belirtilir. Bu rivayetlerin senedinde zayıflık olduğu söylenmiştir. Hz. Fâtıma hakkında Hz. Fâtıma yazısına bakılabilir.

Rüya Tabiri Konusu

Esmâ’nın rüya tabirindeki yetkinliği, İbn Sîrîn’in rüya tabiri geleneğinde ve tabakât eserlerinde kısa notlarla anılır. Hz. Ömer’in rüya konusunda ona danıştığı bilgisi, kadın sahabilerin ilmî otoritesine delil olarak sıklıkla gösterilir. Ancak bu bilgi çoğunlukla tek bir tabakât rivayetine dayanır. Ayrıca hadis literatüründe rüya tabirini bir ilim dalı olarak ele alan bölümlerde Esmâ’nın adı pek geçmez. Bu nedenle bu bilgiyi aktarırken ihtiyatlı bir ifade tercih edilmelidir.

Evliliklerle İlgili Kronoloji Sorunları

Esmâ’nın Câfer, Ebû Bekir ve Ali ile evlilikleri kaynaklarda hemen hemen ittifakla aktarılır; ancak çocukların doğum sırası ve yılları konusunda küçük farklar vardır. Örneğin Muhammed b. Ebî Bekir’in Veda Haccı yolunda doğduğu bilgisi sağlamdır, fakat Yahyâ b. Ali’nin doğumu hakkında kesin tarih verilmez. Câfer’den olan oğulları Abdullah, Muhammed ve Avn’ın doğum yerlerinin Habeşistan olduğu, Abdullah’ın Habeşistan’da doğan ilk Müslüman çocuk sayıldığı söylenir. Bu bilgiler tabakât eserlerinde toplu halde yer alır ve araştırmacılar tarafından büyük oranda kabul görür.

Bu küçük farklar, genel biyografik tabloyu değiştirmez ancak ayrıntı verirken dikkatli olmayı gerektirir.

Tüm rivayetler birlikte okunduğunda ortak payda, Esmâ’nın sabır ve ilimle öne çıkan bir sahabi olduğudur.

Sonuç

Esmâ bint Umeys rivayetlerinde sağlamlık sıralaması şöyledir: iki hicret hadisi en sağlam, Câfer’in taziyesi sağlam kabul edilen, Hz. Ebû Bekir’i yıkaması makul destekli, Hz. Fâtıma ve rüya bilgileri ise tartışmalı veya sınırlıdır. Örnek davranışları için Hz. Esmâ bint Umeys: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri yazısı okunabilir. Hadis ilminin işleyişi için hadis ilminin tarihi yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

“İki hicret” rivayeti nerede geçer?

Buhârî ve Müslim’de, Esmâ bint Umeys’in Hafsa’nın yanında Ömer’le yaptığı konuşmayı Hz. Peygamber’e naklettiği ve Hz. Peygamber’in onların iki hicret sahibi olduğunu söylediği rivayet olarak geçer.

Esmâ kaç hadis rivayet etti?

Kaynaklarda altmış civarı rivayet sayısı anılır; birçoğu kısa dua ve hastalık tedavisi gibi konularla ilgilidir.

Hz. Fâtıma’yı yıkaması rivayeti sahih mi?

Rivayet Dârekutnî ve Beyhakî gibi kaynaklarda farklı yollarla geçer. Senedinde tartışma vardır; Esmâ ve Hz. Ali’nin birlikte yıkadıkları kaynaklarda aktarılsa da kesin kabul görmez.

Rüya tabiri rivayeti güvenilir mi?

Hz. Ömer’in ona danıştığı bilgisi tabakât kaynaklarında geçer. Sahih hadislerde ayrıntılı bir örnek bulunmaz, bu nedenle genel bilgi olarak aktarılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Haziran 2026 · Kaynaklar: Müslim, Fezâilü's-Sahâbe; Ahmed b. Hanbel, Müsned; İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; İbn Hacer, el-İsâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →