Hz. Esmâ bint Yezîd (r.anhâ) Kimdir? Kadınların Hatibi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu, İslam'a Girişi ve Biat
Kadınların Sözcüsü: Hz. Peygamber'le Konuşması
Hz. Âişe'nin Gelinliği Rivayeti

Esmâ bint Yezîd, Evs kabilesinin Abdüleşhel koluna mensup Ensârlı bir kadın sahabidir. Kadınlar adına Hz. Peygamber’e sorular yöneltmesi nedeniyle “Hatîbetü’n-Nisâ” (kadınların hatibi) lakabıyla anılır. Hz. Peygamber’in yanında kadınların temsilciliğini üstlenen cesareti ve bilgi birikimi, Yermuk savaşındaki rolü ve rivayet ettiği hadislerle tanınır.

Soyu, İslam’a Girişi ve Biat

Esmâ’nın babası Yezîd b. es-Seken, Ensâr’ın Abdüleşhel kolundandır. Kendisi de Hz. Peygamber Medine’ye geldikten sonra Müslüman oldu ve kadınların biatında bulundu. Kaynaklar, yaşam öyküsünü genellikle “Hatîbetü’n-Nisâ” unvanı ve Yermuk olayı etrafında anlatır; doğum ve vefat tarihleri belirsizdir. Kadınların biatı konusunda Hz. Ümmü Atiyye yazısı da bilgi içerir.

Kadınların Sözcüsü: Hz. Peygamber’le Konuşması

Esmâ’ya atfedilen en meşhur anlatı, Hz. Peygamber’in yanında ashabı otururken yaptığı konuşmadır. Esmâ, kadınların elçisi olarak şunu söyledi: “Anam babam sana feda olsun! Ben kadınlardan arkamda kalanların elçisiyim. Allah seni hem erkeklere hem kadınlara gönderdi. Biz sana iman ettik. Fakat biz kadınlar evlere kapanmış, erkeklerin ihtiyaçlarını karşılayan, çocuk taşıyan kimseleriz. Erkekler cemaat ve cuma ile, cenazelere katılarak, hac ve cihat ile bizi geçtiler. Onlar hacca ya da cihada çıktıklarında biz onların mallarını korur, kıyafetlerini dokur, çocuklarını yetiştiririz. Sevapta onlarla ortak olabilir miyiz?” Hz. Peygamber ashabına dönerek “Bir kadından dinî konuda bundan daha güzel soru işittiniz mi?” dedi ve kadına “Kocana güzel davran, onun rızasını ara, onun isteklerine uy; bunlar erkeklerin bahsettiği tüm amellerin sevabına denktir” buyurdu. Esmâ sevinçle tekbir getirerek ayrıldı. Bu rivayet İbn Abdilber’in el-İstîâb’ında ve Beyhakî’nin Şuabü’l-Îmân’ında geçer; senedinde zayıflık bulunduğu hadis âlimlerince belirtilmiştir. Rivayetin lafzının tam aynı olmadığı, farklı kaynaklarda kısaltılarak aktarıldığı unutulmamalıdır.

Bu rivayet, kadınların kendi dinî sorumlulukları hakkında soru sorma ve toplumsal rollerinin değerini öğrenme isteğini gösterir. Ayrıca erken dönemde kadınların kendi aralarında temsil ve sözcülük mekanizması geliştirdiğini düşündürür. Kadının toplumdaki yeri hakkındaki geniş çerçeve için Asr-ı Saadette kadının yeri yazısı okunabilir.

Hz. Âişe’nin Gelinliği Rivayeti

Esmâ bint Yezîd’in, Hz. Âişe’nin Hz. Peygamber’in evine gelin gitmesine hazırlık sırasında yanında bulunan kadınlardan olduğu rivayet edilir (Ahmed b. Hanbel, Müsned). Rivayete göre Hz. Peygamber’e bir kâse süt getirildi, Hz. Peygamber içti ve Hz. Âişe’ye uzattı; Âişe utandı ve Esmâ, “Hz. Peygamber’in elinden geleni geri çevirme” diyerek onu ikna etti. Bu anlatım Hz. Peygamber’in aile içindeki yumuşak muamelesini gösteren örnek olarak aktarılır. Hz. Âişe hakkında Hz. Âişe yazısı okunabilir.

Yermuk Savaşı’ndaki Rolü

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer dönemlerinde Bizans’a karşı yapılan Şam fetihlerinde Yermuk (13-15/634-636) önemli bir kırılma noktasıdır. Rivayetlere göre Esmâ, bu savaşta Müslüman kadınlarla birlikte yer aldı; çadır direğini silah olarak kullanıp dokuz Bizans askerini etkisiz hâle getirdi. Bu anlatımın tarihî ayrıntıları kaynaklara göre değişmekte, bazı müellifler olayın abartılı olabileceğini düşünmektedir. Kadınların gazvelerdeki hizmetleri bağlamında savaşlara katılan hanım sahabiler ve Yermuk savaşı yazıları okunabilir.

Hadis Rivayeti ve İlmî Katkısı

Esmâ’dan yüze yakın hadis rivayet edildiği, bunların bir kısmının Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce’de yer aldığı belirtilir. Rivayetleri arasında Hz. Peygamber’in “Gıybet” hakkındaki sözleri, kadınların giyim ve ziyaretleri, tebdil edilmiş ibadetler ve Deccâl hakkında bilgiler vardır. Hadis ilmi bakımından kadın râvilerin ayrı bir yeri vardır; konunun tarihî seyri için hadis ilminin tarihi yazısı okunabilir. Bu hadislerin bir kısmının senedi tartışmalıdır.

Esmâ’nın ilmî kişiliği, rivayet ettiği hadislerin çeşitliliğiyle de görülür. Kaynaklarda kadınlar arası adab, ziyaret, gıybet ve hâl ehli kişilerin davranışları gibi konularda onun adıyla gelen rivayetler bulunur. Bu geniş konu yelpazesi, hadis tarihinde kadın râvilerin toplumsal hayatın birçok alanına dokunduğunu gösterir.

Vefatı ve Mirası

Esmâ’nın vefat tarihi ve yeri kaynaklarda kesin verilmez; Şam civarında, yaklaşık 30/650 yıllarında vefat ettiği söylenir. Mirası, kadınların toplumda temsil, soru sorma ve ilmî katkı sunma imkânlarına dair güçlü bir örnek olmasıdır. Örnek davranışları için Hz. Esmâ bint Yezîd: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Esmâ bint Yezîd: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Esmâ bint Yezîd kimdir?

Medine’nin Evs kabilesinin Abdüleşhel koluna mensup, Hz. Peygamber’e kadınlar adına soru yönelttiği için “kadınların hatibi” lakabıyla anılan hanım sahabidir.

Esmâ’nın Hz. Peygamber’e sorduğu soru nedir?

Rivayete göre kadınlar adına, erkeklerin cemaat, cuma, cenaze, hac ve cihat gibi ibadetlerle sevap kazandığını; kadınların ise evde onların malını ve çocuklarını koruduğunu söyleyerek aynı sevabı alıp alamayacaklarını sordu.

Hz. Peygamber ne cevap verdi?

Rivayete göre kadınlara dönerek, kocasına karşı güzel davranan, onun rızasını arayan kadının erkeklerin tüm bu amellerinin sevabına denk bir sevap alacağını söyledi. Rivayet İbn Abdilber ve Beyhakî’de geçer, senedi tartışmalıdır.

Esmâ Yermuk’te ne yaptı?

Rivayete göre çadır direğiyle dokuz Bizans askerini öldürdü. Bu anlatım İbn Sa’d ve diğer tabakât kitaplarında geçer; ayrıntılar kaynaklara göre değişir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Temmuz 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; İbn Abdilber, el-İstîâb; Ebû Dâvûd ve Tirmizî, ilgili bölümler; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Esmâ bint Yezîd" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →