Hz. Şifâ bint Abdullah (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve Hizmetleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve İslam'a Girişi
Okuma Yazma Bilmesi
Hafsa'ya Yazı Öğretmesi

Şifâ bint Abdullah, Kureyş’in Adî b. Ka’b koluna mensup, İslam’ı erken kabul eden ve Medine’ye hicret eden kadın sahabilerdendir. Okuma yazma bilen az sayıdaki kadından biri olarak bilinir. Hz. Peygamber’in, eşi Hz. Hafsa’ya yazı ve bir çeşit okuma (rukye) öğretmesini ondan istemesiyle tanınan bu hanım sahabi, İslam’ın eğitim ve ilim anlayışı hakkında önemli bir örnektir.

Soyu ve İslam’a Girişi

Şifâ’nın asıl adı Leylâ’dır; “Şifâ” lakabı veya adı olarak yaygınlaşmıştır. Babası Abdullah b. Abdüşems, Adî b. Ka’b kabilesine mensuptur; Hz. Ömer de aynı kabileden olduğundan ona akraba kabul edilir. Mekke’de İslam’ı ilk kabul eden kadınlar arasında yer aldığı, sonra Medine’ye hicret ettiği anlatılır. Hicret edenlerin biat ettiği kadınlar arasında bulunduğu da aktarılır. Eşi Ebû Hasme b. Huzeyfe ile evliydi; oğulları Süleyman b. Ebî Hasme, Hz. Ömer’in güvenini kazanmış bir isim olarak kaynaklarda geçer. Kocası ve oğluyla ilgili bilgiler sınırlıdır. Kadınların ilk Müslüman olması hakkında ilk Müslüman olanlar yazısına bakılabilir.

Okuma Yazma Bilmesi

Cahiliye dönemi Mekke’sinde okuma yazma bilenlerin sayısı oldukça sınırlıydı; kaynaklar Mekke’de on yedi kadar kişinin yazıyı bildiğini söyler (Belâzürî). Şifâ, bu azınlığın içinde yer alan nadir kadınlardandı. Okuma yazma bilgisi, Hz. Peygamber döneminde vahiy kâtipliği ve toplumsal kayıt tutma açısından önemliydi. Kadınların bu alandaki varlığı, ilmin cinsiyetle sınırlanmadığını gösterir. Hz. Peygamber’in “İlim öğrenmek her Müslümana farzdır” anlamındaki hadisi bu çerçevede hatırlanır; ancak bu hadisin tarikleri hakkında âlimlerin farklı değerlendirmeleri vardır. İlim ehli kadınlar için ilim ehli hanım sahabiler yazısı okunabilir.

Hafsa’ya Yazı Öğretmesi

Ebû Dâvûd’da geçen rivayete göre Hz. Peygamber, Şifâ’nın yanında bulunan Hz. Hafsa’ya “Nemle (karıncalanma) hastalığına rukye yaptığın gibi ona yazı yazmayı da öğretmez misin?” buyurdu. Rivayet iki bakımdan dikkat çekicidir: Birincisi, Hz. Peygamber’in kendi eşinin yazı öğrenmesini teşvik etmesidir. İkincisi ise Şifâ’nın bir tür sağaltım duasını uygulayan kişi olmasıdır. Bu rivayetin senedi hakkında farklı değerlendirmeler vardır; rukye uygulamaları da İslam’da şirke götürmeyen, Kur’an ve meşru dualara dayalı biçimlerle sınırlıdır. Konuyla ilgili Hz. Hafsa hakkında bilgi için Hz. Hafsa’nın hayatı yazısı okunabilir. Rukye ve tedavi konularının genel çerçevesi için İslam’da hastane tarihi yazısında tıp geleneğine bakılabilir.

Hz. Peygamber’in Ona Gösterdiği Saygı

Rivayetlere göre Hz. Peygamber, Şifâ’yı ziyaret eder, evinde dinlenir ve ona saygı gösterirdi. Medine’de bir ev yeri verdiği anlatılır; ancak bu ev yerinin konumu ve ayrıntıları hakkında kaynaklar farklı bilgi verir. Hz. Peygamber, Şifâ’nın evinde öğle uykusu uyuduğu anlatılan başka kadın sahabiler gibi onunla da aile bağı benzeri bir yakınlık kurdu. Bu yakınlık, hanım sahabilerin Hz. Peygamber’le doğrudan iletişim kurabildiği toplumsal ortamı yansıtır. Aynı ortamın bütünü için Asr-ı Saadette kadının yeri yazısı bilgi verir.

Hz. Ömer Döneminde Rolü

Bazı kaynaklara göre Hz. Ömer, Şifâ’yı Medine çarşısının denetimiyle görevlendirdi; bu rivayet, ona “ilk hisbe görevlisi kadın” unvanını getirir. Ancak rivayetin senedi zayıf kabul edilir ve modern araştırmacılar bu konuda temkinli davranır. Hz. Ömer’in Şifâ’ya danıştığı, görüşlerine saygı duyduğu ve ona atiyye verdiği ise başka rivayetlerle desteklenir. Hz. Ömer’in kadınlara yaklaşımı hakkında Hz. Ömer’in adaleti yazısı okunabilir. Bu bağlamda Şifâ’nın ilmî ve ahlaki otoritesinin toplumda tanındığı sonucuna varmak mümkündür.

Şifâ’nın biyografisi, kadınların ilmî ve toplumsal katkısını aktaran kaynaklarda çoğu zaman kısa notlarla yer alır; bu da tarih yazımında kadın hafızasının eksik kaydedildiğini düşündürür.

Hadis Rivayeti ve Vefatı

Şifâ’dan birkaç hadis rivayet edilmiştir; bunlar arasında rukye, hasta ziyareti ve ev ile ilgili konular bulunur. Kendisinden rivayet edenler arasında oğlu Süleyman, torunu ve Medine’li bazı tâbiîn yer alır. Vefat tarihi kaynaklarda kesin biçimde verilmemiştir; Hz. Ömer’in halifeliği sırasında yaklaşık 20/640 civarında vefat ettiği söylenir. Hayatı hakkındaki bilgilerin azlığı, onun ilmî ve toplumsal rolünün tam anlamıyla değerlendirilmesini zorlaştırır. Örnek davranışları için Hz. Şifâ bint Abdullah: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Şifâ bint Abdullah: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şifâ bint Abdullah kimdir?

Kureyş’in Adî b. Ka’b koluna mensup, Hz. Ömer’in akrabası olan, ilk Müslüman olan ve hicret eden kadın sahabilerdendir. Okuma yazma bilmesiyle tanınır.

Hz. Peygamber Şifâ’dan ne istedi?

Rivayete göre Hz. Peygamber, Şifâ’dan eşi Hz. Hafsa’ya yazı yazmayı ve nemle denen bir cilt hastalığı için okunan bir duanın (rukye) usulünü öğretmesini istedi. Rivayet Ebû Dâvûd’da yer alır.

Şifâ’nın Hz. Ömer döneminde bir görevi var mıydı?

Bazı kaynaklarda Hz. Ömer’in onu Medine çarşısının denetiminde görevlendirdiği anlatılır; rivayetin senedi hakkında tartışma vardır ve kesin kabul edilmemelidir.

Şifâ hangi alanda öne çıktı?

Okuryazarlık, ilim, tıbbi uygulama ve kadınlara yönelik eğitim açısından anılır. Hz. Peygamber’in ona gösterdiği saygı bu yönlerini destekler.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Nisan 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; Ebû Dâvûd, Tıb; İbn Abdilber, el-İstîâb; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şifâ bint Abdullah" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →