Hz. Esmâ bint Umeys (r.anhâ) Kimdir? Hayatı ve Hizmetleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Soyu ve İlk Evliliği
Habeşistan Hicreti
Mûte Şehadeti ve Sabır

Esmâ bint Umeys, Has’am kabilesinden gelen, Habeşistan’a hicret eden ilk Müslümanlar arasında yer alan ve hayatı üç büyük sahabiyle evlilik üzerinden anlatılan kadın sahabidir. Zorlu yolculukların, kayıpların ve yeniden başlamaların hikâyesi olan hayatı, kaynaklarda ilim, sabır ve dayanıklılığın birleştiği bir örnek olarak anılır.

Soyu ve İlk Evliliği

Esmâ’nın babası Umeys b. Ma’d, annesi Hind bint Avf’tır. Anne tarafından kız kardeşleri arasında Hz. Peygamber’in eşleri Meymûne ve Zeyneb bint Huzeyme de sayılır; bu akrabalık ilişkisi kaynaklarda “Anne bir kız kardeşler” olarak geçer. Esmâ, Hz. Peygamber’in amcasının oğlu Câfer b. Ebû Tâlib ile evlendi. Câfer, Hz. Ali’nin ağabeyidir. İkisi de İslam’ı erken dönemde kabul eden kişilerdendi. Bu evlilikten Abdullah, Muhammed ve Avn adlı çocukları doğdu.

Habeşistan Hicreti

Mekke’deki baskılar yoğunlaşınca Câfer ve Esmâ, Müslümanların bir grubuyla birlikte Habeşistan’a hicret etti. Câfer, Habeş Necâşîsi’nin huzurunda Müslümanların sözcüsü olarak konuştu ve Meryem Suresi’nin başlangıcını okudu. Esmâ bu hicret yıllarında çocuklarını orada doğurdu. Habeşistan’da yaklaşık on üç-on dört yıl kaldıkları, Hayber’in fethi sıralarında (7/628-629) Medine’ye döndükleri aktarılır. Esmâ, Medine’ye döndükten sonra Hz. Peygamber’in eşi Hz. Hafsa ile Hz. Ömer’in yanında yaşanan bir konuşmada, hicret edenlerin fazileti konusunda söz almıştır; Müslim’de geçen rivayete göre Hz. Peygamber “Siz iki hicret sahibisiniz” diyerek onları teselli etmiştir. Habeşistan hicreti için Habeşistan hicretleri yazısı okunabilir.

Mûte Şehadeti ve Sabır

Câfer, 8/629 yılında Mûte savaşında üç komutandan biri olarak şehit düştü. Hz. Peygamber, Esmâ’ya başsağlığı dilemek için geldi, çocuklara baktı ve Câfer’in cennette iki kanatla uçtuğu müjdesini verdi (kaynaklarda “Câfer-i Tayyâr” lakabı buradan gelir). Esmâ olayı sabırla karşıladı; saçını yolmak ve ağıt yakmak gibi âdetlere başvurmadı. Hz. Peygamber, Câfer’in ailesine yemek hazırlanmasını istedi ve çocukları için dua etti. Şehadetin ayrıntıları için Mûte savaşı yazısına bakılabilir.

Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ali ile Evlilikleri

Câfer’in şehadetinden sonra Esmâ, Hz. Ebû Bekir ile evlendi. Bu evlilikten Muhammed b. Ebî Bekir, Veda Haccı yolculuğunda Zülhuleyfe’de doğdu. Hz. Ebû Bekir’in vefatı sırasında Esmâ onun yanındaydı; rivayetlere göre halife, eşinin kendisini yıkamasını vasiyet etmiş ve bu vasiyet yerine getirilmiştir. Ardından Esmâ, Hz. Ali ile evlendi ve Yahyâ adlı oğlu doğdu. Her üç evlilikten çocuklarının büyütülmesi, Esmâ’nın hem anne hem sorumlu bir kadın olarak yükünü gösterir. Hz. Ebû Bekir’in hayatı için Hz. Ebû Bekir, Hz. Ali için Hz. Ali yazıları okunabilir.

İlmî Yönü ve Rüya Tabiri

Esmâ, hadis rivayetinde ve rüya yorumunda tanınan kadın sahabilerdendi. Kaynaklarda Hz. Ömer’in rüya konusunda ona danıştığı, Esmâ’nın tabirlerinin saygıyla karşılandığı anlatılır. Hz. Peygamber’den rivayet ettiği hadisler arasında hastalık tedavisi, dua ve sabır konularında rivayetler yer alır. Bu yönüyle kadın sahabilerin ilim aktarımındaki rolüne örnek teşkil eder. Konu için ilim ehli hanım sahabiler yazısı okunabilir.

Tarihî Kaynaklarda Esmâ’nın Yeri

Esmâ’nın adı İbn İshak’ın Sîre’sinde Habeşistan hicretiyle bağlantılı olarak geçer; ayrıca Câfer b. Ebû Tâlib’in Necâşî ile konuşması anlatılırken onun hatıralarına dayanan bilgi aktarıldığı belirtilir. Bu anlatımda Ümmü Seleme’nin rivayetleri de önemli yer tutar. Esmâ’nın doğrudan şahit olarak anlattığı olaylar, erken dönem Müslüman cemaatinin dış dünyayla ilişkisini göstermesi bakımından değerlidir.

Esmâ’nın Habeşistan’daki yılları, Müslümanların farklı bir dinî ve kültürel çevrede ilk büyük cemaat tecrübesi olarak da değerlendirilir. Necâşî’nin adil davranışı, Müslümanların orada rahat ibadet etmesine imkân verdi.

Hz. Fâtıma’nın Vefatındaki Rolü ve Son Yılları

Hz. Fâtıma’nın hasta döneminde ve vefatında Esmâ’nın yanında bulunduğu, vefat sonrası yıkama ve defin hazırlıklarına katıldığı rivayet edilir. Bu rivayetler kaynaklarda farklı anlatımlara sahiptir. Esmâ’nın vefat tarihi konusunda kesin bilgi yoktur; Hz. Ali’nin hilafeti dönemi civarında, yaklaşık 38/658 yılında vefat ettiği söylenir. Örnek davranışları için Hz. Esmâ bint Umeys: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Esmâ bint Umeys: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Esmâ bint Umeys kimdir?

Has’am kabilesinden Umeys’in kızı olan Esmâ, Câfer b. Ebû Tâlib ile evlenip Habeşistan’a hicret eden, sonra sırasıyla Ebû Bekir ve Ali ile evlenen sahabi bir kadındır.

Esmâ üç halife ile mi evlendi?

Hayır. Câfer b. Ebû Tâlib, Ebû Bekir es-Sıddîk ve Ali b. Ebû Tâlib ile evlendi. Câfer şehit olunca, Hz. Ebû Bekir ve onun vefatından sonra Hz. Ali ile evlendi.

Esmâ Hz. Fâtıma ile ilgili hangi hizmette bulundu?

Rivayete göre Hz. Fâtıma’nın hastalığında ona bakım yaptı, vefatından sonra cenaze hazırlığına katıldı; rivayetlerin bir kısmında eşi Ali ile birlikte yıkadığı belirtilir.

Esmâ’nın hadis rivayeti var mı?

Evet. Kütüb-i Sitte’de kendisinden rivayet edilen onlarca hadis bulunur; sayısı kaynaklara göre altmış civarında verilir. Rüya tabiri ve hastalıklara dair rivayetler de vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Temmuz 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; İbn Hişâm, es-Sîre; Müslim, Fezâilü's-Sahâbe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Esmâ bint Umeys" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →