Yermük Savaşı (636): Suriye’nin Fethi ve Hâlid b. Velîd

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Savaşın Arka Planı
Orduların Büyüklüğü
Hâlid b. Velîd'in Komutası ve Taktikler

Yermük Savaşı, 636 yılında (hicri 15) Yermük Nehri çevresinde Müslüman ordusu ile Bizans ordusu arasında yapılan ve Suriye’nin kaderini belirleyen büyük muharebedir. Hâlid b. Velîd’in komutasındaki Müslümanların zaferi, Bizans’ın Şam bölgesindeki hâkimiyetine son verdi ve fetihlerin önünü açtı.

Savaşın Arka Planı

Hz. Ebû Bekir döneminde başlayan Suriye seferleri, Hz. Ömer’in hilafetinde de sürdü. Müslümanlar Busrâ’yı ve Dımaşk’ı (Şam) almış, Ecnâdeyn’de Bizans birliklerini yenmişti. Bizans İmparatoru Herakleios, kaybedilen toprakları geri almak için büyük bir ordu topladı. Ordu Ermeni, Gassânî Arap ve Bizans birliklerinden oluşuyordu. Müslüman komutanlar Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Amr b. Âs, Yezîd b. Ebû Süfyan ve Şurahbîl b. Hasene, durumu görünce Şam’dan çekilip Yermük bölgesinde toplandılar. Bu çekilişte, Dımaşk halkından alınan cizyenin iade edildiği, çünkü onları koruyamayacakları gerekçesiyle halkın hakkının gözetildiği rivayet edilir. İslam hukukunda bu uygulama, fetihlerde eman ve zimmet antlaşmaları konusunda sıkça örnek gösterilir.

Orduların Büyüklüğü

Kaynaklarda Bizans ordusunun sayısı için 100 bin ile 240 bin arasında rakamlar verilir. Müslüman ordusu için ise 25 ile 40 bin arasında sayılar anılır. Modern tarihçiler, klasik kaynakların Bizans sayılarını abarttığını, gerçek sayının çok daha düşük olabileceğini belirtir. Bu nedenle rakamlar “rivayete göre” ve yaklaşık olarak kabul edilmelidir. Kesin olan, Müslümanların sayıca az olduğu ve Bizans’ın lojistik gücünün yüksek olduğudur.

Hâlid b. Velîd’in Komutası ve Taktikler

Müslüman komutanlar arasında eşgüdüm sağlamak için Hz. Ebû Ubeyde başkomutan olarak bulunuyor, ancak Hâlid b. Velîd’in taktik üstünlüğü savaşta ön plana çıkıyordu. Hâlid, dağınık hâldeki birlikleri toplu bir merkez altında birleştirerek, süvarilerini tek bir hareketli güç olarak kullandı. Savaş yaklaşık altı gün sürdü. Müslüman süvariler Bizans süvarilerini piyadelerinden ayırdı; piyadeler dar vadilerde sıkışıp dağıldı. Savaşın son gününde Bizans ordusu bozguna uğradı, birçok asker Yermük Vadisi’ne düşerek hayatını kaybetti. Rivayetlere göre Ikrime b. Ebû Cehl gibi bazı sahabiler bu muharebede şehit düştü.

Hâlid’in komutayı bırakması meselesi de tartışılır: Taberî ve diğer kaynaklarda, Hz. Ömer’in Hâlid’i azledip yerine Ebû Ubeyde’yi getirdiği, ancak bu haberin savaş sırasında mı yoksa sonrasında mı ulaştığı konusunda farklı nakiller bulunduğu anlatılır. Bu konuda tarihçiler ihtiyatlı davranır.

Savaşın Sonuçları

Yermük zaferinden sonra Suriye’nin tamamı kısa sürede Müslümanların eline geçti. Herakleios’un “Elveda Suriye” dediği rivayeti halk anlatımında yaşasa da tarihî kesinliği tartışmalıdır. Kudüs 637-638 yıllarında Hz. Ömer’in bizzat gelmesiyle teslim alındı, Antakya ve Halep sonraki yıllarda alındı. Bizans İmparatorluğu Anadolu merkezli bir devlet hâline gelmeye başladı. Savaş, aynı zamanda Kâdisiyye Savaşı ile birlikte hem Bizans hem Sâsânî güç dengesini değiştiren iki büyük zaferden biri olarak görülür.

Tarihî ve Askerî Değerlendirme

Yermük’ün başarısında Arapların hareketliliği, çölde yetişmiş ordunun lojistik yeteneği, komutanların tecrübesi ve Bizans-Sâsânî savaşlarının yıprattığı Doğu Roma’nın zayıf durumu gibi etkenler sayılır. Dinî motivasyon, Müslüman askerler için önemli bir moral kaynağı olmuştur. Ancak savaşı yalnızca dinî ya da yalnızca askerî faktörlerle açıklamak yanıltıcıdır. Bölge halklarının Bizans’ın vergi baskısı ve mezhep tartışmalarından rahatsız olmasının, sonraki yönetim değişikliğinde rolü olduğu da modern araştırmalarda belirtilir.

Fetihlerin sonraki aşamalarında Kuzey Afrika ve Mısır devreye girdi; Mısır’ın fethi ve Kuzey Afrika’nın fethi yazıları bu sürecin devamını anlatır. İran cephesindeki gelişmeler için Nihâvend Savaşı yazısına bakılabilir.

Savaşın Günleri ve Önemli Anlar

Kaynaklar savaşın günlerini birbirinden ayırır. İlk günlerde Bizans ordusu ağır zırhlı birliklerle ilerleyip Müslüman saflarını sıkıştırmaya çalıştı. Müslümanlar, kadınların da çadırların çevresinde saf tutup geri çekilenleri geri gönderdiği bir savunma düzenine geçti. Rivayete göre bazı kadınlar çadır direkleriyle kaçan askerleri geri dönmeye zorladı; bu anlatım Müslüman kadınların fetih tarihindeki yerini gösteren örnek olarak aktarılır. Savaşın ortasında Hâlid’in kullandığı kurgu, süvarileri iki kanattan hareket ettirerek Bizans’ın merkez birliklerini kuşatmaktı. Bu hareket, sonraki yüzyıllarda askerî tarih çalışmalarında incelenen bir örnek olmuştur.

Yermük, aynı zamanda sahabe neslinin pek çok önemli ismini bir araya getirmiştir. Ebû Süfyan’ın oğlu Yezîd, Şurahbîl b. Hasene, Amr b. Âs ve Zübeyr b. Avvâm gibi isimler farklı kanatlarda görev yaptı. Ebû Süfyan’ın da askerlerin moralini yükseltmek için sahada bulunduğu rivayet edilir.

Kaynakların Değerlendirmesi

Yermük hakkındaki en erken kaynaklar sözlü rivayetlere dayanan Belâzürî ve Taberî’dir. Bizans kaynakları (Theophanes) da olayı farklı ayrıntılarla anlatır. Bu kaynakların çelişkileri, tarihin tam olarak yeniden kurulmasını zorlaştırır. Modern araştırmacılar Yermük’ün yerini ve süresini tartışmakta, savaşın tek günde değil birkaç gün sürmüş olabileceğini belirtmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yermük Savaşı ne zaman yapıldı?

Yaklaşık olarak 636 yılında (hicri 15), Ağustos ayında Yermük Nehri çevresinde yapıldığı kabul edilir.

Yermük’te Müslümanların komutanı kimdi?

Resmî komutan Ebû Ubeyde b. Cerrâh idi; savaşın taktik yönetiminde Hâlid b. Velîd belirleyici rol oynadı.

Bizans ordusu kaç kişiydi?

Kaynaklar 100 bin ile 240 bin arasında rakam verir; modern tarihçiler bu sayıları abartılı bulur, kesin sayı bilinmemektedir.

Yermük Savaşı’nın sonucu ne oldu?

Bizans ordusu bozguna uğradı ve Suriye’nin Müslümanların eline geçmesinin önü açıldı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Haziran 2026 · Kaynaklar: Belâzürî, Fütûhu'l-büldân; Taberî, Târîhu'r-rusul ve'l-mülûk; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yermük Savaşı" ve "Hâlid b. Velîd" md.; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-nihâye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →