Abdullah b. Zübeyr (r.a.) Kimdir? Hayatı, İslam’a Girişi ve Vefatı

Abdullah b. Zübeyr, Zübeyr b. Avvâm ile Esmâ bint Ebû Bekir’in oğlu, hicretten sonra Medine’de dünyaya gelen ilk muhacir çocuk, Mushaf’ın çoğaltılmasında görev alan sahabî ve hicri 64’te Mekke’de halifelik iddiasında bulunup Emevîlerle mücadele eden isimdir. 73 yılında Haccâc’ın kuşatması sırasında şehit düştü.

Soyu ve Doğumu

Abdullah, hicretin birinci yılında (622) Medine’de doğdu. Müslümanlar, Yahudilerin “Biz muhacirlere büyü yaptık, çocukları olmayacak” şeklindeki söylentilerini duyduğu bir dönemde bu doğumla sevindiler. Hz. Peygamber, bebeği kucağına alıp bir hurmayı çiğneyerek ağzına sürdü (tahnik); bebeğin ağzına giren ilk şey Resûlullah’ın tükürüğü oldu (Buhârî, Menâkıb; Müslim, Âdâb). Hz. Peygamber ona “Abdullah” adını verdi. Babası Zübeyr b. Avvâm, Cennetle müjdelenen on sahabîden biridir; annesi Esmâ, Hz. Ebû Bekir’in kızıdır. Hz. Aişe’nin yeğenidir.

Bu soy, onu Müslüman toplumda ayrıcalıklı bir konuma taşıdı. Ancak Abdullah’ın sonraki hayatı, soyuna güvenmeden hem ilim hem cesaret alanında kendini kanıtladığını gösterir. Zübeyr’in hayatı için Zübeyr b. Avvâm yazısı okunabilir.

Gençliği ve Hz. Osman Dönemi

Abdullah, Hz. Peygamber’in vefatında on yaşlarında bir çocuktu. Hz. Ömer döneminde Yermük Savaşı’na babasıyla katıldı. Hz. Osman döneminde Kuzey Afrika seferine (27/647) katıldı; Bizans komutanı Cirgir’i (Gregory) öldürmesiyle anılır. Aynı dönemde Zeyd b. Sâbit başkanlığında kurulan Mushaf komisyonunda yer aldı: Zeyd b. Sâbit, Saîd b. Âs, Abdurrahman b. Hâris ve Abdullah b. Zübeyr, Kur’an nüshalarını çoğaltma görevini yürüttü (Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân 3). Hz. Osman’ın hayatı için Hz. Osman’ın hayatı yazısına bakılabilir.

Hz. Osman’ın kuşatıldığı günlerde Abdullah, evini savunanlar arasındaydı; babası Zübeyr de oğlunu Hz. Osman’ın yanına göndermişti. Olaylar sonrasında Müslümanlar arasında Cemel Savaşı (36/656) yaşandı. Abdullah, babası ile birlikte Hz. Aişe tarafında yer aldı; savaşta ağır yaralandı ve babasını kaybetti. Bu dönem, İslam tarihinin acı fitne dönemidir; sahabe arasındaki ihtilaflar tarafsız ve saygılı bir dille anlatılmalıdır.

Emevî Dönemi ve Mekke’ye Sığınma

Muâviye’nin ölümüyle Yezid b. Muâviye hilafete geçtiğinde (60/680) Abdullah ona biat etmedi. Medine valisinden kaçıp Mekke’ye sığındı ve “Âizü’l-Beyt” (Kâbe’ye sığınan) unvanıyla anıldı. Aynı dönemde Hz. Hüseyin Kerbelâ’da şehit edildi (61/680). Bu olay Müslümanlar arasında derin bir üzüntü yarattı. Yezid, Mekke’ye ordu göndermek istedi; Medine’deki Harre Olayı (63/683) bu çatışmaların acı örneklerinden biridir. Hz. Hüseyin için Hz. Hüseyin’in hayatı yazısı okunabilir.

Yezid’in ordusu Mekke’yi kuşattığında Kâbe zarar gördü; ancak Yezid’in ölümü (64/683) üzerine ordu geri çekildi. Bu olay, Abdullah’ı hilafet iddiasına yöneltti. Hicaz, Mısır, Irak ve Yemen’in büyük bölümü kendisine biat etti; bu yüzden yaklaşık dokuz yıl süren bir iktidar mücadelesi başladı. Bu dönemin siyasi yorumları tarihçiler arasında tartışmalıdır.

İlmi, İbadeti ve Şahsiyeti

Abdullah b. Zübeyr, kaynaklarda çok ibadet eden, geceleri uzun namaz kılan ve oruca düşkün biri olarak tanıtılır. Secdede uzun süre kalması nedeniyle üzerine kuşların konduğu, kendisine “Güvercin” lakabı verildiği anlatılır; ancak bu rivayetler mübalağa içerebilir. İlim yönünden ise Hz. Peygamber’den, babasından, Hz. Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Hz. Aişe’den hadis rivayet etmiştir. Tabiîn nesli arasında Urve b. Zübeyr, Ata b. Ebî Rebâh ve Tâvûs b. Keysân gibi âlimler ondan ilim almıştır.

Hz. Peygamber’in sağlığında doğan ilk muhacir çocuk olması, onun zihninde ve anlatımlarında Resûlullah dönemine dair güçlü bir hafıza bıraktı. Ancak çocukluk çağında Hz. Peygamber’i gördüğü için doğrudan hadis rivayeti sınırlı kalmış, Hz. Aişe ve babası aracılığıyla bilgiyi genişletmiştir. Bu bilgi, onun rivayetlerinin değerlendirilmesinde dikkate alınır.

Kâbe’nin Yeniden İnşası

Abdullah b. Zübeyr’in en kalıcı katkılarından biri, Kâbe’yi yeniden inşa etmesidir. Hz. Aişe, teyzesinin oğlu Abdullah’a Hz. Peygamber’in şöyle dediğini anlatmıştı: “Kavmin cahiliyeye yakın olmasaydı Kâbe’yi yıkıp Hicr’i içine katar ve iki kapı yapardım” (Müslim, Hac; Buhârî, Hac). Abdullah, bu isteği yerine getirerek Kâbe’yi Hz. İbrâhim temelleri üzerine yeniden yaptırdı, Hicr’i içine aldı ve iki kapı açtı. Daha sonra Haccâc, Abdülmelik’in emriyle bu yapıyı eski şekline döndürdü. Kâbe’nin bugünkü şeklinin bununla ilişkisi tarihî bir ayrıntı olarak anılır.

Haccâc’ın Kuşatması ve Şehadet

Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervân, Haccâc b. Yûsuf komutasındaki orduyu Mekke’ye gönderdi. Kuşatma yaklaşık yedi ay sürdü. Abdullah’ın yanındakilerin çoğu dağıldı. Annesi Esmâ’ya danıştığında, “Eğer hak üzere olduğunu biliyorsan sebat et; yalnızca dünya için savaşıyorsan şimdiden bırak” dediği rivayet edilir. Abdullah, hicri 73 yılının Cemâziyelevvel ayında (Ekim 692) savaşırken şehit oldu. Cesedinin asıldığı, Esmâ’nın bunu görüp “Bu süvarinin atından inme vakti gelmedi mi?” dediği anlatılır. Bu rivayetler tarihî anlatılar olup farklı kaynaklarda ayrıntıları değişir. Esmâ’nın kısa süre sonra yüz yaşında vefat ettiği belirtilir.

Abdullah’ın yaklaşık 72 yaşında şehit edildiği kabul edilir. Ona nispetle örnek davranışları ve rivayetleri yazılarını da okuyabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdullah b. Zübeyr kimdir?

Zübeyr b. Avvâm ile Esmâ bint Ebû Bekir’in oğlu, hicretten sonra Medine’de doğan ilk muhacir çocuk, Hz. Aişe’nin yeğeni ve Mekke’de Emevîlere karşı halifelik iddiasında bulunan sahabîdir.

Abdullah b. Zübeyr Kâbe’yi neden yeniden inşa etti?

Hz. Aişe’nin rivayetine göre Hz. Peygamber, Kâbe’yi Hz. İbrâhim temelleri üzerine yeniden inşa etmek istemişti; ancak halkın cahiliyeye yakınlığı nedeniyle vazgeçmişti (Müslim, Hac). İbn Zübeyr bu isteği hayata geçirdi.

Abdullah b. Zübeyr nasıl vefat etti?

Hicri 73’te (692) Haccâc b. Yûsuf’un Mekke kuşatması sırasında savaşırken şehit düştü. Cesedinin asıldığına dair rivayetler vardır.

Abdullah b. Zübeyr hadis rivayet etti mi?

Evet; Hz. Peygamber’den ve babası ile Hz. Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Aişe’den hadis rivayet etmiştir; 33 hadis rivayet ettiği belirtilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abdullah b. Zübeyr" md.; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ; Taberî, Târîh; Müslim, Hac

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →