Hz. Ümmü Eymen (r.anhâ) Kimdir? Hz. Peygamber’in Dadısı

Ümmü Eymen, asıl adıyla Berekât, Hz. Peygamber’in çocukluğundan itibaren onunla birlikte olan, evinde ve ailesinde saygın bir yeri bulunan Habeşî kökenli kadın sahabidir. Hz. Peygamber’in babası Abdullah’tan kalan cariye olarak ona yadigâr kaldı; annesi Âmine’nin vefatından sonra çocuk Muhammed’e bakmıştır. Hayatı, Hz. Peygamber’in aile çevresine dair en önemli kayıtlardan biridir.

Kimliği ve Hz. Peygamber’in Bakıcısı Olması

Berekât, Habeşistan kökenli bir köle olarak Mekke’ye geldi ve Hz. Peygamber’in babası Abdullah’ın cariyesi oldu. Kaynaklara göre Abdullah’ın vefatıyla birlikte, doğan çocuğa bakmak üzere Âmine’nin yanında kaldı. Hz. Peygamber’in altı yaşında annesiyle Medine’ye yaptığı yolculukta ve dönüş sırasında Ebvâ’da annesinin vefatı olayında yanında bulunan kişi odur. Çocuğu Mekke’ye getirip dedesi Abdülmuttalib’e teslim etti. Böylece Hz. Peygamber’in çocukluğundaki en yakın bakım kişilerinden biri oldu. Hz. Peygamber de ileride ona “annemden sonra annem” diyerek saygı gösterdi. Bu ifade, rivayetlerde farklı kalıplarla yer alır ve hadis ölçütleriyle değerlendirilmesi gerekir. Hz. Peygamber’in yetim çocukluğu için Hz. Abdullah yazısına bakılabilir.

Hz. Hatice ile Evlilik Sonrası Dönem ve Azat Edilmesi

Hz. Peygamber’in Hz. Hatice ile evlenmesinin ardından Ümmü Eymen’i azat ettiği anlatılır. Aynı dönemde Hz. Hatice’nin Hz. Peygamber’e hediye ettiği Zeyd b. Hârise’yi evlat edinmesi, daha sonra Ümmü Eymen’in Zeyd ile evlenmesine zemin hazırladı. Bu evlilikten Üsâme doğdu; Üsâme, Hz. Peygamber’in “sevgili” diye anılan torunu gibi muamele gördüğü bir sahabi oldu. Ümmü Eymen’in önceki evliliği Ubeyd b. Zeyd ile yapılmış ve bu evlilikten Eymen adlı oğlu olmuştur; kunyesi buradan gelir. Eymen, Huneyn’de şehit düştü. Hz. Hatice’nin hayatı için Hz. Hatice yazısı okunabilir; Üsâme ordusu yazısı ise oğlu Üsâme’nin sonraki rolünü anlatır.

İlk Müslümanlar Arasında ve Hicret

Ümmü Eymen, Hz. Peygamber’in vahiy aldığı ilk dönemlerde Müslüman olanlar arasındadır; İslam’ı ilk kabul edenler arasında kadın olarak sıralanır. Mekke’de yaşanan baskı döneminde evde Hz. Peygamber’in ailesine hizmet etmeye devam etti. Medine’ye hicret ettiği kesindir; Habeşistan hicretlerine katılıp katılmadığı konusunda kaynaklarda net bilgi yoktur. Medine’ye hicret yolunda yürüyerek gittiği ve çok susadığı, ancak gökten sarkan bir kovadan su içtiği şeklindeki rivayet de karakteristik bir hatıra olarak aktarılır; bu tür olağanüstü anlatılar kaynaklarda zayıf senedlerle geçer ve ihtiyatla ele alınmalıdır. Hicretin genel anlatımı için hicret yazısı okunabilir.

Uhud, Hayber ve Diğer Katkıları

Ümmü Eymen, Uhud’da yaralılara su taşıyan ve yaralıları tedavi eden kadınlar arasında yer aldı. Rivayete göre geri çekilen birkaç kişiye öfkeyle toprak savurarak “Şu iğ ve yünü al, savaşa git” gibi sözlerle onları utandırmaya çalıştı. Bu anlatı, kaynaklarda farklı ayrıntılarla yer alır. Hayber seferinde de bulunduğu belirtilir. Dönemin şartlarında sahabe kadınların bu tür hizmetleri kaynaklarda sıkça geçer; konuya savaşlara katılan hanım sahabiler yazısında daha geniş değinilir.

Hz. Peygamber’in Vefatı ve Sonrası

Müslim’in rivayetine göre Hz. Peygamber’in vefatından sonra Ebû Bekir ve Ömer, Ümmü Eymen’i ziyaret ettiler. Onu ağlarken buldular. “Allah’ın katındaki, Peygamber için daha hayırlıdır” dediklerinde, “Bunu bilmediğimden ağlamıyorum; vahyin gökten kesilmesine ağlıyorum” cevabını verdi; bu söz üzerine ikisi de ağladı. Bu anlatım hem Ümmü Eymen’in ilmî ve manevi duyarlılığını hem de Hz. Peygamber’in vefatının sahabe üzerindeki etkisini gösterir. Ümmü Eymen’in vefatı kimi rivayetlerde Hz. Peygamber’den altı ay sonra, kimi rivayetlerde Hz. Ömer’in son yıllarında olarak aktarılır. Tarih bilgisi kesin değildir.

Adı ve Lakabı Üzerine

Kaynaklarda Berekât olan adı, “bereket” anlamına gelen kelimeyle ilişkilendirilir; “Ümmü Eymen” kunyesi ise oğlu Eymen’e nispetledir. Bazı rivayetlerde “Habeşiyye” nispetiyle de anılır. Böyle isim ve lakap bilgileri, tabakât yazarlarının sözlü geleneği derlerken dayandığı kayıtların niteliğini de gösterir.

Bu noktada kaynakların büyük bölümünün Medine döneminden sonra derlenmesi, erken Mekke dönemine ait ayrıntıların sözlü hafızadan nakledildiğini hatırlatır. Dolayısıyla Ümmü Eymen’in çocukluk dönemine ait anlatımlar, tarihî çerçeve içinde değerli olsa da kesin bilgi gibi sunulmamalıdır.

Mirası

Ümmü Eymen’in İslam tarihindeki yeri, Hz. Peygamber’in çocukluk ve aile hayatına dair tanıklığında ve hanım sahabilerin güçlü bir örneğini temsil etmesinde görülür. Köle olarak başlayan hayatı, azat edilip toplumda saygın bir konuma ulaşması bakımından da önemlidir. Bu örnek, İslam’ın köleliği kaldırma yönündeki ahlaki ve toplumsal tavrının bir yansıması olarak değerlendirilir. Örnek davranışları için Hz. Ümmü Eymen: Faziletleri ve Örnek Alınacak Yönleri, rivayetleri için Hz. Ümmü Eymen: Hakkındaki Rivayetler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ümmü Eymen kimdir?

Asıl adı Berekât olan Ümmü Eymen, Hz. Peygamber’in babası Abdullah’ın cariyesi, sonra Hz. Peygamber’in çocukluk bakıcısı ve ilk Müslümanlardan biridir. Zeyd b. Hârise ile evlenmiş, Üsâme b. Zeyd’in annesidir.

Hz. Peygamber ona neden “annem” derdi?

Rivayetlere göre Hz. Peygamber, annesi Âmine’nin vefatı sonrasında çocukluğunda ona bakan Ümmü Eymen’i “annemden sonra annem” şeklinde anar ve ona saygı gösterirdi.

Ümmü Eymen ne zaman vefat etti?

Kaynaklarda kesin tarih yoktur. Rivayetlerin bir kısmı Hz. Peygamber’in vefatından kısa süre sonra, bir kısmı ise Hz. Ömer döneminin sonlarına işaret eder.

Ümmü Eymen hadis rivayet etti mi?

Evet. Müslim, İbn Mâce ve diğer hadis kaynaklarında kendisinden gelen birkaç rivayet yer alır. Rivayet sayısı azdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Sa'd, et-Tabakâtü'l-Kübrâ; Müslim, Fezâilü's-Sahâbe; İbn Hacer, el-İsâbe; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ümmü Eymen" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →