İngiltere’nin En Ünlü Camileri ve Tarihî İslami Eserleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Woking Shah Jahan Camii
Londra Merkez Camii ve Regent's Park
Doğu Londra Camii ve Brick Lane

İngiltere’nin başlıca camileri Londra’daki Regent’s Park Merkez Camii, Doğu Londra Camii, Brick Lane Camii, Morden’daki Baitul Futuh, Woking’deki Shah Jahan Camii, Birmingham Merkez Camii ve Liverpool’daki Quilliam Camii’dir. Bu yapılar Britanya’nın çok kültürlü ve çok dinli tarihini yansıtır.

Woking Shah Jahan Camii

Surrey’deki Woking şehrinde bulunan Shah Jahan Camii, 1889’da Hint kökenli Gottlieb Wilhelm Leitner’in girişimiyle, Bhopal Begumu Shah Jahan’ın katkısıyla yapılmıştır. İngiltere’nin amaca yönelik yapılmış ilk camisi olarak anılır. Hint-Mogul tarzı kubbeler ve minareler içerir. Cami, 20. yüzyılın başlarında İngiltere’deki Müslüman topluluğun merkezi olmuş, yeni din değiştiren İngilizler ve Hint Müslümanları için buluşma noktası olmuştur. Bugün tescilli tarihî bir yapıdır.

Londra Merkez Camii ve Regent’s Park

Regent’s Park’ın kenarında yer alan Londra Merkez Camii, 1977’de açılmış, mimarlığını Frederick Gibberd’in yaptığı modern bir yapıdır. Altın kubbesi ve minaresiyle Londra silüetinin bir parçası olmuştur. Yaklaşık 5.000 kişilik ibadet alanı vardır. İslam Kültür Merkezi ile birlikte çalışır. Arsa, II. Dünya Savaşı sırasında İngiliz hükümeti tarafından Müslüman halka armağan edilmiştir; bu hikâye Britanya’nın sömürgelerdeki Müslümanlarla ilişkileriyle de bağlantılıdır.

Doğu Londra Camii ve Brick Lane

Whitechapel Road üzerindeki Doğu Londra Camii, 1985’te açılmış, 2004’te genişletilmiş olup yaklaşık 7.000 kişilik kapasitesiyle Avrupa’nın en büyük camilerinden biridir. Bangladeşli ve Pakistanlı topluluğun merkezidir. Yakındaki Brick Lane Camii, Londra’nın dinî çeşitliliğinin simgelerindendir: Aynı bina 1743’te Huguenot kilisesi, 1819’da Metodist şapeli, 1898’de sinagog ve 1976’dan beri camidir. Bu dönüşüm, göçmen topluluklarının mahalledeki izini yansıtır.

Morden: Baitul Futuh

Londra’nın güneyinde, Morden’de bulunan Baitul Futuh Camii, 2003’te açıldığında Batı Avrupa’nın en büyük camilerinden biri olarak tanıtılmıştır. Ahmediyye topluluğu tarafından yapılan cami, yaklaşık 10.000 kişilik kapasiteye sahiptir. Ahmediyye topluluğunun İslam dünyasındaki konumu konusunda farklı görüşler bulunduğu için bu yapının mezhebi bağlamı ayrıca belirtilmelidir.

Birmingham, Manchester ve Bradford

Birmingham Merkez Camii, 1975’te açılmış, Orta İngiltere’nin en büyük camilerinden biridir. Şehirde yüzlerce cami ve mescit vardır. Manchester’daki Victoria Park Camii ve Bradford’daki Grand Mosque, sanayi şehirlerindeki göçmen topluluğun mimari izleridir. Bradford’da ayrıca sayısız küçük cami sanayi dönemi tekstil binalarından dönüştürülmüştür. Bu şehirler, Pakistan ve Bangladeş kökenli ailelerin merkezi olmuştur.

Liverpool, Cardiff ve İskoçya

Liverpool’daki Quilliam Camii, 1889’da Abdullah Quilliam tarafından kurulmuş, İngiltere’de İngilizler arasında Müslümanlığı yaymaya çalışan ilk girişimlerden biridir. Cardiff, Galler’de erken Müslüman topluluklara ev sahipliği yapan limanlardan biridir; Yemenli denizcilerin kurduğu mescitler 20. yüzyılın başlarına uzanır. Glasgow Merkez Camii (1984) İskoçya’nın en büyük camisidir.

Mimari çeşitlilik ve eleştiriler

İngiltere’deki camiler; Hint-Mogul, Osmanlı, modern ve dönüştürülmüş bina tarzlarının hepsini içerir. Kilise veya fabrika binalarından dönüştürülmüş camiler yaygındır. Cami planlama başvuruları yerel halk ve belediyeler tarafından bazen itirazla karşılanır. Ezan hoparlörle okunması genellikle sınırlandırılır; ancak son yıllarda bazı bölgelerde cuma ezanına izin verilmiştir.

Ziyaret için notlar

Londra Merkez Camii ziyaretçilere açıktır; kıyafet kurallarına uyulmalıdır.
Her yıl “Visit My Mosque Day” etkinliği sırasında camiler halka açılır.
Müslüman nüfusun genel yapısı için İngiltere’de Müslüman nüfusu yazısına, Ramazan için İngiltere’de Ramazan ve bayram gelenekleri yazısına bakılabilir.
Fransa’daki camiler için Fransa’nın camileri yazısı okunabilir.

Camilerin toplumsal rolü

Britanya’daki camiler yalnızca ibadet alanı değildir; birçoğu hafta sonu okulları (madrasa), gençlik kulüpleri, gıda bankaları ve danışmanlık hizmetleri sunar. COVID-19 döneminde camiler aşı merkezi ve gıda dağıtım noktası olarak kullanılmıştır. Cami komiteleri genellikle gönüllülerden oluşur ve bağışlarla yönetilir. Kadınların cami yönetimindeki rolü giderek artmaktadır. Camiler, yerel yönetimlerle ve polisle işbirliği yaparak toplumsal güveni artırmaya çalışır.

Osmanlı ve Türk izleri

İngiltere’de Türk Kıbrıslı topluluğu Londra’nın kuzeyinde (Haringey, Enfield) yoğundur ve Aziziye Camii gibi Osmanlı tarzı camiler yapmıştır. Shacklewell Lane Camii (Hackney) Türk topluluğunun bir diğer merkezidir. Londra’daki Türk Kıbrıslıların camilerinde Türkçe hutbe okunur. Türkiye’nin Diyanet Vakfı ve DİTİB benzeri kuruluşlar da Britanya’daki Türk topluluğuna din hizmeti verir.

Hollanda ile karşılaştırma

Kuzey Denizi’nin karşı kıyısında Hollanda’daki camiler de benzer şekilde göç tarihiyle şekillenmiştir; Rotterdam ve Amsterdam’daki büyük yapılar için Hollanda’nın camileri ve tarihî İslami eserleri yazısına bakılabilir. Britanya’da camilerin çoğu Güney Asya geleneklerini yansıtırken, Hollanda’da Türk ve Fas mimari unsurları öne çıkar. Her iki ülkede de camilerin planlama süreçleri benzer yerel tartışmalara konu olur.

Sıkça Sorulan Sorular

İngiltere’nin ilk camisi hangisidir?

Genellikle 1889’da Woking’de yapılan Shah Jahan Camii, ülkenin amaca yönelik inşa edilmiş ilk camisi olarak anılır. Liverpool’daki Quilliam Camii de aynı yıl açılmıştır.

Londra Merkez Camii nerededir?

Regent’s Park’ta bulunur ve 1977’de açılmıştır. Altın renkli kubbesi ve 43 metrelik minaresiyle bilinir.

Doğu Londra Camii neden önemlidir?

Whitechapel’de bulunan cami, yeni binasıyla (2004) Avrupa’nın en büyük camilerinden biridir ve zengin sosyal programlarıyla tanınır.

Brick Lane Camii’nin özelliği nedir?

Brick Lane Jamme Masjid binası, 1743’te Huguenot kilisesi olarak yapılmış, sonra Metodist kilisesi ve sinagog olmuş, 1976’dan beri camidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İngiltere" md.; London Central Mosque ve East London Mosque resmî kaynakları; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →