İndirim, Kampanya ve Çekiliş Satışları

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Gerçek indirim ile sahte indirim
Kampanyalarda şeffaflık
Baskıcı pazarlama ve sahte aciliyet

İndirim ve kampanyalar, gerçek fiyat ve şartlar açıkça belirtildiğinde meşru bir ticaret yöntemidir. Önce fiyatı şişirip sonra indirim göstermek, sahte aciliyet yaratmak ve hediye adıyla fiyat gizlemek ise aldatmadır. Çekiliş unsuru varsa kumar boyutu ayrıca değerlendirilir.

Gerçek indirim ile sahte indirim

İndirim, ürünün normal satış fiyatından gerçek bir düşüş olduğunda anlamlıdır. Bazı satıcılar fiyatı birkaç gün önce yükseltip sonra “indirimli fiyat” olarak sunar. Bu uygulama, müşteriyi yanıltma kastı taşıyorsa aldatmadır. Hadiste “bizi aldatan bizden değildir” buyrulur (Müslim, Îmân). Fiyat bilgisinin doğru ve geçmiş fiyatla tutarlı olması, hem ticaret ahlakının hem tüketici mevzuatının gereğidir.

Kampanyalarda şeffaflık

Kampanya şartları (süre, stok, taksit, iade, ek ücretler) alışverişten önce okunabilir olmalıdır. Küçük puntoyla gizlenen şartlar, müşterinin rızasını sakatlar. Fıkıhta rıza, bilgiye dayanır; bilinmeyen şart karşısında verilen rıza tam rıza sayılmaz. Taksitli alışverişte vade farkının ayrı belirtilmesi, vadeli satışta fiyatın peşin fiyattan yüksek olabilmesi konusu için vadeli satışta vade farkı yazısına bakılabilir.

Baskıcı pazarlama ve sahte aciliyet

“Stoklar tükeniyor”, “son 3 ürün” gibi ifadeler gerçeğe dayanmıyorsa, müşteriyi hızlı karara zorlayan aldatma yöntemidir. Aldatıcı pazarlamayla yapılan satış, rızanın sağlıklı oluşmadığı bir akit olur. Müşteri de bu tür baskılara karşı bilinçli olmalı, fiyatları karşılaştırmalı ve “bir gün düşünmek” hakkını kullanmalıdır.

Hediyeli ve çekilişli kampanyalar

Ürünle birlikte bir hediye verilmesi, satışı artırma yöntemidir ve fiyat yanıltması yoksa caizdir. Çekiliş hakkı verilen kampanyalarda ise bedel ve belirsizlik unsurları kumar sorununu gündeme getirir. Ayrıntı için çekilişli satışlar yazısına bakılabilir. Kampanya hediyesi gerçek ve bedelsiz verilmeli, fiyat farkı gizlenmemelidir.

Alıcı için kontrol listesi

Ürünün geçmiş fiyatını farklı sitelerden karşılaştırın.
Kampanya şartlarını ve iade koşullarını baştan okuyun.
İhtiyacınız olmayan şeyi sırf indirimli diye almayın; bu israf olur.
Peşin ve taksit fiyat farkını hesaplayın.
Ödemeyi güvenli yollarla yapın ve belgeleyin.

Satıcı için ahlaki ilkeler

Satıcı fiyatı keyfî şişirmemeli, indirim oranını doğru göstermeli ve ürün stokunu dürüstçe bildirmelidir. Müşteri hakkını gözetmek, uzun vadeli bir güvenin temelidir. Rakipleri kötülemek veya sahte yorumlarla ürünü övmek de aldatma sayılır. Ticaretin genel ahlakı için ticaret ahlakı rehberine bakılabilir.

İsraf ve tüketim

Kampanya, insanları ihtiyaç dışı harcamaya yöneltebilir. Kur’an israfı yasaklar (A’râf, 7/31). İndirimli olması, bir ürünü gerekli kılmaz; harcama kararında ihtiyaç ve bütçe esas alınmalıdır. Aile bütçesi için liste yapıp alışveriş yapmak, impulsif harcamayı azaltır.

Gerçek hayat örnekleri

Beyaz eşya kampanyası: Mağaza fiyatı bir hafta önce yükseltip yüzde 30 indirim ilan ettiyse, gerçek indirim yoktur; müşteri yanıltılmıştır.
Black Friday fırsatı: Aynı ürünün diğer sitelerdeki fiyatı daha düşükse, kampanya reklamdan ibarettir; alıcı karşılaştırma yapmalıdır.
Hediyeli telefon kampanyası: Hediyeyle birlikte ürün fiyatı rakiplerden yüksekse, hediyenin bedeli fiyata gizlenmiştir.
Son gün baskısı: Satış temsilcisi “sadece bugün” diyerek bilgi vermeden imza istiyorsa, düşünme süresi hakkı sorgulanmalıdır.

Mezhep ve çağdaş yaklaşım

Klasik fıkıhta aldatma (tağrîr) ve aşırı fiyat farkı (gabn-i fâhiş) durumunda alıcıya muhayyerlik tanınır. Hanefîlerde gabn yalnızca aldatmayla birlikte ise fesih sebebi olur; Mâlikîlerde ise aşırı fark belirli bir oranı geçtiğinde alıcıya iade hakkı verilir. Tüketici hukuku bugün bu ilkelerin pek çoğunu yasal haklara dönüştürmüştür. Dinî ölçü, yasal imkânın yanı sıra vicdani sorumluluğu da kapsar: kanunen serbest görünen bir aldatma, dinen yine de haramdır.

Platform ve influencer reklamları

Sosyal medyada ünlü ismin tanıttığı kampanyalar, güven hissi verebilir. Reklamın reklam olduğunu belirtmemek, ürün hakkında abartılı iddialarda bulunmak ya da yalan yorum yazdırmak aldatmaya girer. Tüketici, reklam ile gerçek ürün bilgisini ayırmalı; satın almadan önce yorumları bağımsız kaynaklardan kontrol etmelidir.

Vadeli ve taksitli kampanyalar

“Peşin fiyatına 12 taksit” gibi kampanyalar, vade farkı içermediğini söylese de fiyat zaten taksit maliyetini içerebilir. Dinen vadeli satışta fiyatın peşinden yüksek olması caiz görülür; fakat taksit için ayrıca faiz veya gecikme bedeli eklenmesi sorunludur. Müşteri, toplam ödeyeceği bedeli ve taksit planını net öğrenmelidir. Ayrıntı için faiz ve kredi rehberine bakılabilir. Bu tür kampanyalarda bütçenizi aşan taahhütten kaçınmak, ileride borç ve huzursuzluk doğmasını önler.

Alışverişte karar vermeden önce bir gün beklemek, çoğu zaman gereksiz harcamayı ve aldatıcı baskıyı etkisiz kılar.

Fiyat etiketinin yanında eski fiyatı üstü çizili göstermek, eski fiyatın gerçekten uygulandığı bir dönem varsa meşrudur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumda Diyanet İşleri Başkanlığı ve tüketici hakem heyeti gibi kurumlara başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Önce fiyatı artırıp sonra indirim yapmak caiz mi?

Gerçek olmayan bir indirimi göstererek müşteriyi aldatmak, ticarette tağrîr (yanıltma) sayılır ve haramdır. İndirim gerçek fiyat ve piyasa değeriyle uyumlu olmalıdır.

Kampanyalı ürünün iadesi yapılır mı?

Kampanya sözleşmeye bir şart olarak eklenmedi ise iade genel kurallara tabidir. Şartlar baştan belirtilmeli ve müşteriye açıkça bildirilmelidir.

“Son 1 saat” gibi baskı cümleleri günah mı?

Gerçekse sorun yoktur. Sahte aciliyet yaratarak müşteriyi düşünmeden satın almaya zorlamak, aldatmaya girer.

Hediyeli kampanyalarda ürün fiyatı artırılmış mıdır?

Hediye adı altında fiyat şişirilmişse yanıltma vardır. Müşteri hediyeli ürünün sade fiyatıyla karşılaştırma yapmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Îmân; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gabn" ve "Tağrîr" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihâl, Muâmelât

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →