Koğuculuk (Nemime) ve Laf Taşımanın Zararları

Koğuculuk (nemime), insanların arasını bozmak için birinin sözünü diğerine taşımaktır. Kur’an’da Kalem 11’de “çok yemin eden aşağılık, ayıp arayıp kınayan, söz taşıyarak dolaşan” kimse yerilmiştir. Hadislerde nemmâmın cennete giremeyeceği ve kabirde azap göreceği bildirilir. Nemime, gıybetten farklı olarak ara bozma amacı taşıyan bir fitne aracıdır.

Nemimenin Tanımı

“Nemîme”, Arapça’da söz taşımak, fısıldamak anlamına gelir. Nevevî’ye göre nemime, bir kimsenin sözünü başkasına zarar vermek amacıyla aktarmaktır; aktarılan şey söz, fiil veya yazı olabilir. Gazzâlî, nemimeyi “başkasının sözünü onun aleyhinde bulunana ulaştırmak” olarak tanımlar ve bu konuda sırrın ifşasının da nemime kapsamına girdiğini belirtir. Nemime, kaynağı doğru da yalan da olsa haramdır; çünkü amacı, insanlar arasındaki sevgi ve güveni bozmaktır. Bu hâliyle nemime, toplumun dokusuna zarar veren ciddi bir ahlak hastalığıdır.

Kur’an’daki Yeri

Kalem 10-13’te şu ifadeler geçer: “Çok yemin eden, aşağılık, ayıplayıp kınayan, söz taşıyarak dolaşan, hayra engel olan, saldırgan, günahkâr, kaba, ayrıca soysuz kimseye itaat etme.” Bu ayetler, nemime yapan kişiyi ahlaki açıdan ağır biçimde eleştirir. Hümeze Suresi’nde de “Arkadan çekiştiren ve alaya alan kimseye yazıklar olsun” buyrulur. Hucurât 6’da ise “Bir fâsık size bir haber getirirse onu araştırın” emri, haber taşıyıcılarına karşı temkini öğütler. Bu ayetler, haberin kaynağını ve niyetini sorgulamanın gerekliliğini ortaya koyar.

Hadislerdeki Uyarılar

Buhârî ve Müslim’de Huzeyfe’den rivayet edilir: “Nemmâm (laf taşıyan) cennete girmez.” Âlimler bunu, nemimeyi helal sayan kimse için küfür; helal saymayan ve tövbe etmeden ölen kimse için ise ilk girenlerle birlikte girmemek veya günahı kadar azap görmek şeklinde yorumlar. İbn Abbas’tan rivayet edilen meşhur kabir hadisinde ise Hz. Peygamber iki kabrin yanından geçerken şöyle buyurur: “Bu ikisi azap görüyor; büyük bir şey için azap edilmiyorlar: Birisi idrardan sakınmıyordu; diğeri ise laf taşıyarak dolaşıyordu (nemime yapıyordu)” (Buhârî, Müslim). Bu hadis, nemimenin ciddi manevi sonuçlarını gösterir.

Gıybet ve Nemime Karşılaştırması

• Gıybet: Bir kişiyi, bulunmadığı yerde ve hoşlanmayacağı şekilde anmak.
• Nemime: Bir kişinin sözünü, aleyhinde bulunan kişiye taşıyarak aralarını bozmak.
• İftira: Bir kişiye, onda bulunmayan bir şeyi isnat etmek (iftira atmak).
• Su-i zan: Delilsiz kötü zan beslemek (su-i zan ve tecessüs).

Nemime, çoğunlukla gıybeti içerir; ancak gıybette amaç kötüleme, nemimede ise ara bozma ve fitne çıkarmadır. Her ikisi de büyük günahlardandır ve dil afetleri arasında sayılır (dilin afetleri).

Nemimenin Sebepleri

Âlimler nemimenin sebeplerini şöyle sıralar: Karşı tarafa kötülük yapma isteği, kendi çıkarını gözetmek, kıskançlık, boş konuşma alışkanlığı, iki kişinin arasını bozarak yakınlık kurma çabası ve başkalarının sırlarını bilmekten haz duyma. Bu sebepler, nefsin hastalıklarından kaynaklanır ve tedavi edilmesi gerekir. Nemime yapan kişinin, kaynağına göre kendini sorgulaması ve niyetini düzeltmesi gerekir. Hz. Peygamber’in “Kıyamet günü insanların en kötüsü, iki yüzlü olandır; bunlara bir yüzle, ötekine başka yüzle gelir” buyruğu (Buhârî, Müslim) da bu türden ikiyüzlülüğe karşı uyarıdır.

Nemime Duyduğunda Yapılacaklar

Nevevî ve Gazzâlî, laf taşıyan kişiyle karşılaşan kimseye şu tavsiyelerde bulunur: Söyleneni doğrulamak için acele etmemek (Hucurât 49/6), laf taşıyana nasihat etmek ve ondan uzak durmak, kendisine aktarılan kişiye karşı kötü zan beslememek, kimin hakkında söylenmişse onu araştırıp casusluk yapmamak ve sözü başkalarına aktarmamak. Ayrıca laf taşıyanı sevmemek ve ona yüz vermemek tavsiye edilir. Çünkü “Sana başkasının sözünü getiren, senin sözünü de başkasına götürür” ifadesi bu konuda yaygın bir sözdür. Bu tavır, toplumsal güveni korur.

Meşru İstisnalar

Zararı önlemek veya hakkı korumak amacıyla birinin sözünü yetkili makama bildirmek nemime değildir. Örneğin bir kimsenin cinayet planı yaptığını duyan kişi bunu bildirmek zorundadır. Mahkemede tanıklık etmek, çocuğun veya zayıfın güvenliğini sağlamak için bilgi vermek, istişare edilen kişiye bildiği kusuru aktarmak da meşrudur. Önemli olan, niyetin ıslah ve fayda olması, fitne ve zarar olmamasıdır. Bu ayrım, gıybette olduğu gibi, ihtiyaç ve ölçü ilkesine dayanır (gıybetin caiz olduğu durumlar).

Barıştırmanın Fazileti

Nemimenin zıddı ıslahtır. Hz. Peygamber “Size namaz, oruç ve sadakadan daha faziletli bir şeyi bildireyim mi? İnsanlar arasını düzeltmek. Çünkü aralarının bozukluğu (dini) tıraş eder” buyurmuştur (Ebû Dâvûd, Tirmizî). Hucurât 10’da “Müminler ancak kardeştir; öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin” denir. Ümmü Gülsüm hadisi, ıslah için hayırlı söz söyleyen kimsenin yalancı olmadığını bildirir (Buhârî, Müslim; yalanın çeşitleri). Bu bakış, toplumda barışı koruyan ve onarıcı bir sosyal ahlak sunar.

Aile ve İş Hayatında Laf Taşıma

Laf taşıma, aile içi ve iş yerlerinde en çok görülen sorunlardandır. Gelin-kaynana, komşu veya iş arkadaşları arasında söylenen sözlerin yanlış ya da çarpıtılmış aktarımı, uzun süreli küslüklere yol açabilir. Bu tür durumlarda duyulan bir sözü doğrudan sahibine sormak, niyeti öğrenmek ve yanlış anlamayı gidermek en güvenli yoldur. Hz. Peygamber’in “Kardeşine söyleyeceğini açıkça söyle; arkasından söyleme” yönündeki öğüdü (genel ahlak ilkesi) bu açıdan değerlendirilir. Ayrıca iş yerinde yöneticilere yapılan şikâyetlerin gerçek ve belgeli olması, kişisel çekişme amacı taşımaması gerekir.

Dijital Ortamda Fitne

Mesajlaşma grupları ve sosyal medya, laf taşımanın hızını ve zararını artırmıştır. Bir sözün ekran görüntüsünü alıp başkasına iletmek, çoğu zaman bağlamından koparılmış bir fitne aracına dönüşür. İnsanların sırlarını, özel yazışmalarını başkalarına göndermek hem nemime hem mahremiyet ihlalidir (sır saklamak ve mahremiyete saygı). Bu nedenle bir mesajı iletmeden önce “Bu paylaşım kime zarar verir? Doğru mu? Gerekli mi?” sorularını sormak, dijital ahlakın temel ilkesi olabilir.

Özet ve İlgili Konular

Koğuculuk, insanların arasını bozmak için laf taşımaktır ve büyük günahlardandır. Nemmâm cennete giremez hadisi ve kabir azabı rivayeti, bu davranışın ağırlığını bildirir. Çaresi, dili korumak, kalbi temizlemek ve ıslaha yönelmektir. İlgili yazılar: gıybet, iftira, su-i zan ve susmanın fazileti.

Sıkça Sorulan Sorular

Nemime nedir?

İnsanların arasını bozmak amacıyla birinin sözünü diğerine aktarmaktır. Doğru da olsa yasaktır; amaç fitne çıkarmaktır.

Gıybetle farkı nedir?

Gıybet, kişiyi arkasından kötülükle anmak; nemime ise bir kişinin sözünü onun aleyhinde bulunan birine taşıyarak ara bozmaktır. İkisi de haramdır.

Hadis “Nemmâm cennete girmez” ne anlatır?

Buhârî ve Müslim’de geçen bu hadis, laf taşıyıp fitne çıkaranın ağır bir günah işlediğini bildirir. Âlimler bunu tövbe etmeden ölmesi durumu veya ilk girenlerle girmeme olarak yorumlar.

Duyduğumuz bir lafı yetkiliye iletmek nemime midir?

Zarar önleme, ıslah, şikâyet gibi meşru ihtiyaç varsa nemime sayılmaz. Maksat, fitne ve ara bozmak olduğunda nemime olur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Kalem Suresi (68/10-11), Hucurât Suresi (49/6, 9-10), Hümeze Suresi (104/1); Buhârî ve Müslim, Edeb ve Îmân ("Nemmâm cennete girmez" hadisi; iki kabir hadisi); Nevevî, Riyâzü's-sâlihîn (Nemime bölümü); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nemîme" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →