Mezar Kazımı ve Defin Adabı: Lahit, Şak ve Kıbleye Yönelme

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Lahit ve şak
Kabrin derinliği ve ölçüleri
Cenazenin kabre konulması

Defin, ölünün kıbleye yönlendirilerek sağ yanına yatırılması ve üstünün toprakla örtülmesidir. Kabir ya lahit ya da şak biçiminde hazırlanır; lahit tercih edilir. Cenaze kabre indirilirken “Bismillâhi ve alâ milleti Resûlillâh” denir, ardından toprak atılır ve ölü için dua edilir. Defin acele edilmeli ancak adaba uygun yapılmalıdır.

Lahit ve şak

Kabrin iki yaygın türü vardır. Lahit, kabrin kıble tarafında yana doğru oyularak yapılan nişi; şak ise kabrin ortasında kazılan çukurdur. Müslim’de Sa’d b. Ebî Vakkās’ın “Bana lahit kazın ve Peygamberimize yapıldığı gibi üzerime kerpiç dizin” dediği rivayet edilir. Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de de lahit tercihine işaret eden rivayetler yer alır. Toprağın yapısı lahit açmaya elverişli değilse şak yapılabilir. Hanefî ve diğer mezhepler her ikisini caiz görür.

Kabrin derinliği ve ölçüleri

Hanefî kaynaklarında kabrin derinliğinin yarım boy ile bir boy arasında olması ve kokunun yayılmasını ve yırtıcı hayvanların ulaşmasını engelleyecek biçimde derin kazılması tavsiye edilir. Kabrin boyu ölünün boyundan biraz uzun, genişliği de ölünün rahat yatacağı şekilde olmalıdır. Bu ölçüler zorunlu bir ayrıntı değil, fıkhi tavsiyelerdir; zemin ve yerel şartlara göre uyarlanır.

Cenazenin kabre konulması

Cenaze kabrin ayak ucundan veya yan taraftan kabre indirilir. Kabre koyanlar Müslim ve Ebû Dâvûd’daki rivayetlere uygun olarak “Bismillâhi ve alâ milleti Resûlillâh” der. Ölü sağ yanı üzerine, yüzü kıbleye çevrilerek yatırılır ve kefenin bağları çözülür. Başın altına bir miktar toprak veya taş yastık yapılabilir. Lahit üzerine kerpiç, tahta veya taş yerleştirilir, aralıklar çamurla kapatılır. Bu uygulamalar mezarın çökmesini ve hayvanlardan korunmayı sağlar.

Toprak atma ve kabrin kapatılması

Hanefî mezhebinde kabre baş tarafından üç avuç toprak atmak müstehap sayılır. İbn Mâce’deki bir rivayette Peygamberimizin bir cenazeyi defnedince başının tarafından üç avuç toprak attığı geçer; ancak bu rivayetin senedi zayıf bulunmuştur. Toprak atılırken bazı yörelerde “Minhâ halaknâkum …” ayeti (Tâhâ 20/55) okunur; bu uygulama gelenektir ve zorunlu değildir. Kabir toprakla örtüldükten sonra bir karış kadar yükseltilir. Kabir üzerine bina yapmak veya yazı yazmak yasaklanmıştır (Müslim, Cenâiz).

Defin sonrası dua

Ebû Dâvûd’daki rivayete göre Peygamberimiz defin tamamlandıktan sonra kabrin başında durur ve “Kardeşiniz için bağışlanma dileyin, ona sebat isteyin; şimdi sorguya çekilmektedir” derdi. Bu sünnet, defin sonrası kısa bir süre durup dua etmek şeklinde uygulanır. Katılımcılar sessizce dua eder, ölü için istiğfar ve sebat ister. Bu sırada yapılan telkin uygulaması hakkında âlimlerin farklı görüşleri için kabre konduktan sonra telkin vermek caiz mi yazısına bakılabilir.

Kabir ziyareti ve bakımı

Kabirlere zarar vermek, üzerine oturmak veya ayakkabıyla çiğnemek yasaktır. Kabrin bakımı, çevresinin temiz tutulması sorumluluğu belediyelere ve vakıflara aittir. Ziyaret adabı için kabir ziyareti adabı yazısı okunabilir. Kabristan ziyaretlerinde ölüm hatırlanır ve bu durum insana ibret verir.

Özel durumlar

Denizde ölenler: Gemi seyir halindeyse ve karaya çıkma imkânı yoksa cenaze ağırlıkla bağlanarak denize bırakılabilir.
Gayrimüslim komşu mezarlığı: Müslüman mezarlığına gayrimüslim defnedilmez; ayrı yerler kullanılır.
Aynı kabre birden fazla defin: Zorunluluk halinde bir kabre birden fazla cenaze konulabilir; aralarına toprak konur.
Kıble yönü bulunamazsa araştırma yapılarak makul yön tayin edilir.

Mezarlıkta davranış

Mezarlıkta sessiz olmak, kabirlerin üzerine basmamak ve gülüp eğlenmemek adaptandır. Müslim’de, kabir üzerine oturmanın ve onu çiğnemenin yasak olduğu belirtilir. Mezarlığa giren kişi selam verir ve ölülere “es-selâmü aleyküm ehle’d-diyâr” diyerek dua eder. Defin sırasında aileye destek olmak, gereksiz konuşmalardan kaçınmak ve ölümün hatırlatıcı gücünü düşünmek ibret verir. Kabrin başında zikir ve dua sessiz yapılır, şovmenlik ve gösteriş yapılmaz.

Konunun devamı için Cenaze İşlemleri: Yıkama, Kefenleme ve Defin yazısına, ilgili uygulamalar için Cenazeyi Taşımak ve Cenazeye Eşlik Etme Adabı yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Lahit mi şak mı tercih edilir?

Lahit tercih edilir. Zemin uygun değilse şak da caizdir.

Cenaze hangi tarafa yatırılır?

Sağ yanı üzerine, yüzü kıbleye dönük olarak yatırılır.

Kabrin üzerine yazı yazılır mı?

Hadise göre kabri sıvamak, üzerine yazı yazmak ve bina yapmak yasaklanmıştır. Basit bir işaret taşı konabilir.

Toprağı herkes atabilir mi?

Evet. Katılanların toprak atması müstehaptır; ancak zorunlu değildir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Cenâiz; Ebû Dâvûd, Cenâiz; Tirmizî, Cenâiz; İbn Mâce, Cenâiz; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Defin" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →