Mut’a Nikâhı Nedir? Sünnî ve Şiî Görüşler

Mut’a nikâhı, belirli bir süre ve bedel karşılığında yapılan geçici evliliktir. Sünnî mezheplerin tamamı, ilk dönemde uygulanan mut’anın sonradan Peygamberimiz tarafından kesin olarak yasaklandığını kabul eder. On iki İmam Şiası (İmâmiyye) ise caiz olduğunu savunur. İki görüş de kendi kaynaklarına dayanır.

Kavramın tanımı

“Mut’a” sözlükte yararlanma, faydalanma demektir. Fıkıh terimi olarak “nikâh-ı mut’a” veya “zevâc-ı muvakkat” (geçici evlilik), belli bir süre ve belli bir bedel karşılığında yapılan evlilik akdidir. Süre dolduğunda talak olmaksızın ayrılık gerçekleşir. Normal nikâhın temel özelliği devamlılık niyetidir; mut’ada ise zaman sınırı akdin içinde belirtilir.

Hanefî mezhebinde nikâh akdine süre koymak, akdi batıl kılar. Bu sebeple “Bir yıllığına evlendim” gibi ifadeler nikâhı geçersiz yapar. Bu konu dini nikâhın şartları yazısında da belirtilmiştir.

İlk dönem uygulaması ve Sünnî kaynaklar

Sahih hadis kaynaklarında, İslam’ın ilk yıllarında seferlerde bazı sahabilerin eşleri olmadığı için mut’a yapma ruhsatı verildiği, sonrasında yasaklandığı bildirilir. Abdullah b. Mes’ûd: “Peygamberimizle savaşa çıkıyorduk, yanımızda kadınlar yoktu. ‘Biz hadım olalım mı?’ dedik. Bizi bundan nehyetti; sonra bir elbise karşılığı belirli bir süre için kadınlarla nikâhlanmamıza ruhsat verdi” demiştir (Buhârî, Nikâh ve Tefsîr; Müslim, Nikâh). Bu rivayet mut’anın ilk dönemde uygulandığını gösterir.

Yasağa dair sahih rivayetler ise şunlardır: Hz. Ali’den gelen hadise göre Peygamberimiz Hayber günü mut’a nikâhını ve evcil eşek etini yasaklamıştır (Buhârî, Nikâh ve Meğâzî; Müslim, Nikâh). Selebe b. Ma’bed’in rivayetine göre Mekke’nin fethi günü ruhsat verilmiş, sonra yasaklanmış ve “Bu kıyamet gününe kadar haramdır” buyrulmuştur (Müslim, Nikâh). Ebû Dâvûd ve diğer kaynaklarda Veda Haccı’nda da yasak tekrarlanmıştır. Bu rivayetlerde yasağın zamanı (Hayber, Mekke fethi, Evtas, Tebük, Veda Haccı) hakkında farklı nakiller vardır; İbn Hacer Fethu’l-bârî’de bunları birleştirmeye çalışmış ve nihayetinde kalıcı yasağın Mekke fethi veya Veda Haccı’nda kesinleştiğini söylemiştir.

Sünnî mezhepler bu rivayetlere dayanarak mut’anın nesh edildiğini, yani hükmünün kaldırıldığını kabul eder. Hz. Ömer’in de yasağı hatırlatarak “Peygamber döneminde iki mut’a vardı; ben ikisini yasaklıyorum: Hac mut’ası ve kadın mut’ası” dediği rivayet edilir (Müslim, Hac ve Nikâh). Sünnî âlimler bunu yeni bir hüküm koyma değil, Peygamberimizin yasağını hatırlatma olarak yorumlar.

Şiî (İmâmiyye) görüşü

On iki İmam Şiası, mut’a nikâhının (zevâc-ı munkatı’) caiz ve meşru olduğunu savunur. Delilleri şunlardır: Nisâ 24’teki “Onlardan (kadınlardan) faydalandığınıza (istemtâ’tüm) karşılık, ücretlerini farz olarak verin” ifadesi mut’a için inmiştir; Sünnî tefsirlerde ise bu ayet normal nikâhta mehir bağlamında yorumlanır. Şiîler, bu ayetteki kıraat farkını (“ilâ ecelin müsemmâ”, belirli bir süreye kadar ifadesinin bazı sahabelerin kıraatinde yer alması) ve Ehl-i Beyt imamlarından gelen rivayetleri delil gösterir. Onlara göre mut’a hükmünü kaldıran Peygamberimiz değil, Hz. Ömer’dir; ayrıca Hz. Ali ve İbn Abbas’tan ruhsat rivayetleri vardır.

İmâmiyye fıkhında (Tûsî’nin el-Mebsût’u, Şeyh Sadûk’un Men lâ yahduruhü’l-fakîh’i gibi eserlerde) mut’a için süre ve bedelin belirlenmesi, kadının evli ve iddet bekleyen olmaması, tekrarlama durumunda iddet şartı gibi ayrıntılı hükümler bulunur. Mut’a ile doğan çocuklar meşrudur ve miras hakkına sahiptir; ancak eşler arasında karşılıklı miras ve nafaka hükmü yoktur. Şiî âlimler arasında mut’anın uygulama sınırları ve tavsiye edilme derecesi hakkında farklı yaklaşımlar vardır.

İki görüşün karşılaştırılması

Sünnî görüşe göre mut’a nesh edilmiştir; Şiî görüşe göre nesh olmamıştır. İhtilafın kaynağı, rivayetlerin değerlendirilmesi, Nisâ 24 ayetinin yorumu ve sahabenin tutumundadır. Bu mezhep farkına saygı gösterilmeli; Şiî Müslümanların kendi kaynaklarındaki hükme göre amel etmeleri, onların mezhebi içinde değerlendirilmelidir. Sünnî Müslümanlar için ise mut’a haramdır. Toplumsal olarak bu mesele zaman zaman kutuplaşma konusu yapılmaktadır; ilmî ve saygılı bir dil kullanmak gerekir.

Çağdaş dönemde bazı Sünnî çevrelerde “arkadaşlık evliliği”, “geçici evlilik” gibi adlarla yapılan benzeri akitler vardır. Bu tür akitler Sünnî fıkhında mut’a hükmünde sayılır ve batıl kabul edilir. Misyar nikâhı gibi farklı akitler de ayrıca değerlendirilir: misyar nikâhı ve gizli nikâh.

Hukuki ve ahlakî boyut

Türkiye’de geçici evlilik hukuken geçerli değildir. Mut’a türü ilişkiler kadınların haklarını (nafaka, miras, nesep, güvence) koruyamadığı için ahlakî ve toplumsal sorunlara yol açabilir. İslam’ın evlilikten beklediği huzur, devamlılık, sorumluluk ve merhamettir (Rûm, 30/21). Bu amaçla nikâhın kalıcı ve sorumluluk üstlenen bir akit olarak anlaşılması önem taşır. Nikâhın temel şartları için dini nikâhın şartları, resmî ve dini nikâhın ilişkisi için resmî nikâh ile dini nikâh yazıları okunabilir. Evlilik hukukuna dair bir diğer güncel konu telefonla ve internetten nikâh yazısında ele alınmıştır.

Kadın hakları ve toplumsal tartışma

Mut’a nikâhı, günümüzde bazı çevrelerde kadın hakları ve toplumsal ahlak açısından eleştirilmektedir. Eleştirenler, geçici evliliğin kadını korunmasız bıraktığını, nafaka ve miras hakkı tanımadığını ve istismara açık olduğunu söyler. Savunanlar ise bunun meşru bir ilişki biçimi olduğunu, haram ilişkilere karşı bir alternatif sunduğunu belirtir. Şiî âlimlerin kendi içinde de bu uygulamanın sınırları ve şartları konusunda farklı yaklaşımlar vardır. Bu tartışma, dinî ve toplumsal hassasiyetlerle birlikte, saygılı ve ilmî bir dille yürütülmelidir. Ayrıca farklı mezheplere mensup Müslümanların birbirine karşı hoşgörülü olması, ümmet birliği için önemlidir.

Sünnî dünyada geçici evlilik biçimleri

Sünnî dünyada mut’a yasak kabul edilse de, bazı ülkelerde “örfî nikâh”, “arkadaş nikâhı”, “seyahat nikâhı” gibi adlarla geçici ilişkiler uygulandığı ve fetva kurumlarının bunları eleştirdiği görülür. Bu tür evlilikler, ilan ve şahit şartı sağlansa dahi evliliğin amacına uygun değilse (niyet geçici ise) Hanefî mezhebinde mekruh veya fasit sayılabilir. Niyet konusunda mezhepler arasında ayrıntılı tartışma vardır. Müslümanların bu konularda sahih fetvaya başvurması ve kadın hakları ile aile huzurunu gözetmesi gerekir. Bu konuyla ilgili misyar gibi diğer uygulamalar için misyar nikâhı ve gizli nikâh yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mut’a nikâhı nedir?

Belirli bir süre için ve bir bedel karşılığında yapılan geçici evlilik akdidir. İslam’ın ilk döneminde bazı seferlerde uygulandığı rivayet edilir; Sünnî mezhepler sonradan yasaklandığını kabul eder.

Sünnîler mut’ayı neden haram sayar?

Hadislere göre Peygamberimiz Hayber’de, Mekke’nin fethinde ve Veda Haccı’nda mut’a nikâhını kıyamete kadar haram kılmıştır (Müslim, Nikâh). Hz. Ömer de yasağı uygulamıştır. Sünnî mezhepler bu görüşte ittifak eder.

Şiîlerin görüşü nedir?

On iki İmam Şiası (İmâmiyye) mut’a nikâhının caiz olduğunu ve Peygamberimiz tarafından yasaklanmadığını, yasağı sonradan Hz. Ömer’in koyduğunu savunur. Nisâ 24’ü ve Ehl-i Beyt rivayetlerini delil gösterir.

Mut’a ile normal nikâh farkı nedir?

Normal nikâh süresiz ve boşanma ile sonlandırılır; miras ve nafaka hükümleri vardır. Mut’ada süre ve bedel belirlenir, süre bitince evlilik kendiliğinden sona erer; Sünnî görüşe göre bu akit batıldır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/24); Buhârî, Nikâh ve Meğâzî; Müslim, Nikâh; Ebû Dâvûd, Nikâh; Nesâî, Nikâh; İbn Hacer, Fethu'l-bârî; Tûsî, el-Mebsût; Şeyh Sadûk, Men lâ yahduruhü'l-fakîh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mut'a" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →