Namazda Sesli ve Sessiz Okunacak Yerler
Namazda sesli ve sessiz okunacak yerler: sabah, akşam ve yatsıda cehrî, öğle ve ikindide hafî kıraat; imam, tek başına kılan ve kadınlar için hükümler.
- Kıraatin Sesi ve Dayanağı
- Sesli Okunan Namazlar
- Gizli Okunan Namazlar
Cehrî (sesli) kıraat; sabah namazı, akşam ve yatsının ilk iki rekatı ile cuma, bayram ve teravih namazlarında imam için vaciptir. Öğle ve ikindi namazlarında ve diğer namazların geri kalan rekatlarında kıraat hafî (gizli) yapılır. Tek başına kılan sesli veya gizli okuyabilir; kadınlar ise gizli okur.
Kıraatin Sesi ve Dayanağı
Hz. Peygamber, gündüz namazlarında gizli, gece ve sabah namazlarında sesli okurdu. Sahabe, bunu onun kıraatini işiterek veya sakalının hareketinden anlayarak bilmişlerdir (Buhârî, Ezân). Câbir b. Semüre ve diğer sahabilerin rivayetleri, bu uygulamanın sürekli olduğunu göstermektedir. İsrâ Suresi’nde “Namazında sesini ne yüksek çıkar ne de büsbütün gizle; ikisi arasında bir yol tut” buyrulur (İsrâ 17/110); bu ayet, kıraatteki dengeyi ve ölçüyü anlatır.
Sesli Okunan Namazlar
İmam için sabah namazının her iki rekatı, akşam namazının ilk iki rekatı, yatsı namazının ilk iki rekatı, cuma ve bayram namazları ile Ramazan‘da teravih ve vitir namazlarında kıraat sesli yapılır. Hanefî mezhebinde imamın cehrî okuması vaciptir; unutarak gizli okursa sehiv secdesi gerekir. Sesli okumanın hikmeti, cemaatin kıraati dinleyerek huşû bulması ve imamın okuduğunu takip etmesidir. Bu nedenle imam sesini cemaatin duyacağı ölçüde yükseltir, ancak bağırmaz.
Gizli Okunan Namazlar
Öğle ve ikindi namazlarının tamamında, akşam namazının üçüncü rekatında, yatsının üçüncü ve dördüncü rekatlarında kıraat gizli yapılır. Üç ve dört rekatlı namazlarda son rekatlarda yalnız Fâtiha okunur, sûre okunmaz (farz namazlarda). Gizli okumanın ölçüsü, Hanefî mezhebinde kişinin kendi okuduğunu kendisinin duyabilmesidir; sadece dudak oynatıp ses çıkarmamak yeterli değildir. İçinden düşünerek okumak, dil ve dudak kıpırdatılmazsa kıraat sayılmaz.
Tek Başına Kılan ve Kadınlar
Yalnız kılan kişi, cehrî okunması gereken namazlarda sesli veya gizli okuyabilir; Hanefî mezhebinde sesli okuması daha faziletlidir. Gizli okunan namazlarda ise sesli okumak caiz değildir ve sehiv gerektirebilir. Kadınlar ister cemaatte ister yalnızken, bütün namazlarda gizli okur; çünkü kadın sesinin yabancı erkekler tarafından işitilmemesi tercih edilmiştir. Kadınlar kendi aralarında cemaat yapsalar bile Hanefî mezhebinde kıraat gizli yapılır. Diğer mezheplerde kadınlar için bazı farklılıklar görülebilir.
Nafile Namazlarda Kıraat
Gündüz kılınan nafile namazlarda kıraat gizlidir; gece nafilelerinde (teheccüd gibi) kişi dilediği gibi sesli veya gizli okuyabilir. Hz. Peygamber geceleri bazen sesli, bazen gizli okurdu (Ebû Dâvûd, Salât). Kıyam sırasında uykulu olanlar veya yanında uyuyan kişiler varsa, alçak sesle okumak tercih edilir. Kur’an tilaveti sırasında da sesin ölçülü kullanılması tavsiye edilir.
- İmam olarak okurken sesinizi cemaatin işiteceği ölçüde ayarlayın.
- Yalnız kılarken kıraatinizi kendi kulağınızın duyacağı şekilde yapın.
- Kıraat hatalarını sehiv secdesi bilgisiyle telafi edin.
Hz. Peygamber’in namaz şekli için Hz. Peygamber’in namaz kılışı, sütre için namaz kılarken önünden geçmek, Sübhaneke için namazda okunan Sübhaneke duası anlamı, Ettehiyyât için Ettehiyyâtü duası anlamı, Salli ve Barik için ise Salli ve Barik duaları anlamı ve fazileti yazılarını okuyabilirsiniz.
Hata Yapılması Durumunda
İmam, sesli okuması gereken yerde yanlışlıkla gizli okursa veya gizli okuması gereken yerde sesli okursa, Hanefî mezhebinde sehiv secdesi gerekir. Hata kısa bir ayet kadar sürmüşse sehiv gerektirmeyebilir; ölçü, bir ayeti veya yaklaşık üç kısa ayeti okuyacak süredir. Tek başına kılan kişi için sesli okunacak yerde gizli okuması, tercih meselesi olduğundan sehiv gerektirmez. Cemaat içindeki kişilerin imamın hatasını fark etmesi halinde “Sübhânallah” diyerek uyarması mümkündür. Bu uyarı imama düzeltme fırsatı sağlar ve namazın doğru sürmesine yardımcı olur.
Kıraatin Güzelliği ve Tertil
Kıraat yalnızca sesli veya gizli olması bakımından değil, tertil ile okunması bakımından da önemlidir. Müzzemmil Suresi’nde “Kur’an’ı tane tane, ağır ağır oku” buyrulur (Müzzemmil 73/4). Hz. Peygamber de Kur’an’ı her harfini ayırarak ve ayetlerin sonlarında durarak okurdu (Ebû Dâvûd, Hurûf ve’l-Kırâât). Namazda hızlı okuyup harfleri yutmak, huşûyu da kıraatin güzelliğini de bozar. Bu nedenle imam ve cemaat, namazda kıraati anlamını düşünerek ve tecvit kurallarına dikkat ederek yapmalıdır.
Cemaat İçin Kıraatin Sesi
İmamın okuyuşunun cemaatin son safına kadar ulaşması için, mikrofon kullanılan camilerde sesin dengeli ayarlanması gerekir. Aşırı yüksek ses huşûyu bozabilir; çok alçak ses ise cemaatin dinlemesini zorlaştırır. İmamın kıraatte aşırı makam ve yapmacıklıktan kaçınıp açık ve vakur okuması, cemaate huzur verir. Bu denge, kıraatin hem sesli hem anlamlı olmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi namazlarda sesli okunur?
Sabah, akşamın ilk iki rekatı ve yatsının ilk iki rekatı ile cuma, bayram ve teravih namazlarında imam sesli okur.
Öğle ve ikindide nasıl okunur?
Öğle ve ikindi namazları ile akşamın üçüncü, yatsının son iki rekatında kıraat gizlidir.
Tek başına kılan sesli okumak zorunda mı?
Hayır; tek başına kılan sesli okuyabilir veya gizli okuyabilir. Sesli okumak daha faziletlidir.
Kadınlar nasıl okur?
Kadınlar bütün namazlarda gizli okur; sadece kendilerinin duyacağı şekilde okumaları esastır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Buhârî, Ezân (kıraat bâbları); Müslim, Salât; Ebû Dâvûd, Salât; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıraat" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (İbadetler)
İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular
80 sorunun tamamı →Bu içerik faydalı oldu mu?
Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.
Kaynakça
- Buhârî, Ezân (kıraat bâbları); Müslim, Salât
- Ebû Dâvûd, Salât
- TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıraat" md.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal (İbadetler)
Genel kaynaklarımız için Kaynakça sayfasına bakınız. Fetva için: Diyanet İşleri Başkanlığı, Alo 190.