Sudan’da Ramazan, Bayram ve Dinî Günler Nasıl Geçer?

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ramazan'ın başlangıcı
Sokak iftarı
İftar ve sahur sofrası

Sudan’da Ramazan, “sokak iftarı” geleneği, hilu-mur içeceği, ful ve asida yemekleri, Ömdürman zikir halkaları ve geniş aile dayanışmasıyla yaşanır. Savaş ve ekonomik kriz döneminde bile komşular arasında yardımlaşma Ramazan’ın en güçlü yanı olmuştur.

Ramazan’ın başlangıcı

Sudan’da Ramazan’ın başlangıcı, resmî dinî kurumların ay gözlemi komitelerinin duyurusuyla belirlenir. Bazı yıllarda Suudi Arabistan’ın ilanı esas alınır. Hartum, Ömdürman ve Port Sudan gibi şehirlerde Ramazan başlangıcı radyo ve televizyondan duyurulur. Sudan’ın dinî yapısı hakkında ayrıntı için Sudan’da Müslüman nüfusu ve dinî yapı yazısına bakılabilir.

Sokak iftarı

Sudan’ın en bilinen Ramazan geleneklerinden biri, yol kenarlarına kurulan halka açık iftar sofralarıdır. İftar vaktine yaklaşırken aileler ve mahalle sakinleri sokaklara hasır, tepsi ve yemekler getirir; yoldan geçenler, yolcular ve yoksullar sofraya davet edilir. Bu uygulama, Sudan’ın misafirperverlik kültürünün bir ifadesi olarak görülür. Şehirlerde ana caddelerde yüzlerce kişinin birlikte iftar ettiği sofralar kurulabilir. Savaş ve ekonomik zorluklar bu geleneği etkilemiş olsa da, mümkün olduğunda sürdürülmeye çalışılır.

İftar ve sahur sofrası

Sudan mutfağı Nil vadisinin tarım ürünlerine dayanır. Ramazan sofrasında:

Hurma ve su: İftarı açmak için.
Hilu-mur: Mısır unuyla hazırlanan, baharatlı, ekşi-tatlı bir içecek.
Aseeda (asida): Sorgum veya buğday unuyla yapılan koyu lapa; et suyu veya yoğurt soslu yenir.
Ful (ful medames): Fava fasulyesi yemeği; sahurun vazgeçilmezi.
Kisra ve gurasa: İnce ekmek ve kalın gözleme.
Zalabia ve basbousa: Şerbetli tatlılar.
Karkade (hibiscus çayı) ve limonlu içecekler.
Sudan kahvesi (jabana): Zencefil ve baharatla pişirilen kahve.

Yemekler ortak kaplarda ve aile ile birlikte yenir.

Teravih ve Ömdürman’da Ramazan

Camilerde yatsı sonrası teravih kılınır. Ramazan’da Hamed en-Nil Türbesi’ndeki zikir halkası ve diğer tarikatların toplantıları devam eder. Kur’an hatimleri, Ramazan geceleri kasideleri ve ilahi okumaları dinî hayatı canlı tutar. Camilerin özellikleri için Sudan’ın camileri ve tarihî İslami eserleri yazısına bakılabilir. Kadir Gecesi’nde camilerde sabaha kadar ibadet yapılır. Radyo ve televizyonda Ramazan boyunca dinî programlar ve Kur’an yarışmaları yayımlanır.

Bayramlar

Ramazan Bayramı sabahı camilerde ve açık meydanlarda bayram namazı kılınır. Ardından aileler birbirini ziyaret eder, çocuklara harçlık verilir. Evlerde kahve, kurabiye ve tatlılar ikram edilir. Kadınlar el ve ayak kına yakar. Kurban Bayramı’nda koç kesilir; et akraba, komşu ve yoksullara dağıtılır. Bayram öncesinde yeni kıyafet alışverişi ve ziyaret hazırlığı toplumsal canlılık yaratır.

Savaş ve Ramazan

2023’ten beri süren silahlı çatışma, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, gıda güvensizliğine ve sağlık hizmetlerinin çökmesine yol açmıştır. Bu koşullarda Ramazan, birçok aile için güvenlik ve hayatta kalma kaygısıyla geçmektedir. Mülteci kamplarında ve sığınaklarda yaşayan ailelere yardım kuruluşlarınca iftar paketleri dağıtılmaktadır. Yerel gönüllü ağları (“acil durum odaları”) toplu mutfaklar işleterek Ramazan’da insanları doyurmaya çalışmaktadır. Bu durumlar karşısında insani yardım kuruluşlarının raporları güncel bilgi sağlar.

Dayanışma ve hayır

Zekât ve fitre, Sudan’da Ramazan’ın en güçlü toplumsal mekanizmalarıdır. Sufi tarikatları kendi zaviyelerinde yemek dağıtır. Diaspora aileleri Körfez ve Avrupa’dan para göndererek akrabalarına destek olur. Komşu Mısır, Çad ve Etiyopya’daki Sudanlı mülteciler Ramazan’ı mültecilik koşullarında geçirir. Etiyopya’daki Ramazan uygulamaları için Etiyopya’da Ramazan, bayram ve dinî günler yazısı okunabilir.

Gençler ve kadınlar

Sudan’ın genç Müslümanları Ramazan’da sokak iftarlarının organizasyonunda gönüllü olarak çalışır. Kadınlar sofraların hazırlanmasında, hilu-mur ve asida yapımında merkezî rol oynar. Çok sayıda kadın Ramazan’da yemek hazırlayıp satarak ek gelir elde eder. Ramazan boyunca üniversite öğrencileri toplu iftarlar düzenler. Savaş döneminde gençler yerinden edilmiş ailelere yardım için “mutfak” girişimleri başlatmıştır.

Ramazan öncesi hazırlık

Ramazan yaklaşırken Hartum ve Ömdürman çarşılarında hilu-mur için gerekli mısır unu ve baharat, pirinç, şeker ve ful satışı artar. Evlerde temizlik yapılır; kadınlar hilu-mur hamurunu günler önceden hazırlayıp güneşte kurutur ve ince tabakalar halinde saklar. Bu hazırlık, Sudan evlerinin Ramazan’ın yaklaşmasıyla birlikte canlanmasının işaretidir. Camilerde Ramazan müjdesini veren hutbeler okunur. Komşular birbirine tebrik ziyaretleri yapar.

Mısır’daki Sudanlı topluluklar Ramazan’da kendi gelenekleri ve yemekleriyle iftar sofraları kurar; Kahire’de Sudan Kültür Merkezleri bu etkinliklere ev sahipliği yapar. Doğu Afrika’daki diğer Müslüman topluluklarla karşılaştırma için Kenya’da Ramazan, bayram ve dinî günler yazısı da okunabilir.

Savaş sonrası toparlanma döneminde Ramazan sofralarının yeniden mahalle meydanlarında kurulması, toplumsal barışın en somut işaretlerinden biri olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sudan’da sokak iftarı nedir?

Ramazan’da iftar vaktine yakın yol kenarlarında kurulan geniş sofralarda, yoldan geçen herkesin iftar etmesine imkân tanınan Sudan geleneğidir. Aileler ve komşular tabaklarını getirir.

Hilu-mur nedir?

Mısır, kırmızı biber, kimyon ve zencefil gibi baharatlarla hazırlanan, mısır unu ile yapılan ince kıvamlı, Ramazan’a özgü ekşi-tatlı geleneksel Sudan içeceğidir.

Sudan’da bayramlar resmî tatil midir?

Evet. Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı resmî tatildir. Mevlid ve Hicri yılbaşı da tatil günleridir.

Ful medames Ramazan’ın neresindedir?

Sudan’da fava fasulyesi yemeği ful, sahur ve iftar sofralarında en sık görülen yiyeceklerden biridir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 12 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sudan" md.; Sudan Ulemâ Konseyi kaynakları; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →