Sudan’da Kaç Müslüman Var? Nüfus ve Mezhep Dağılımı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve etnik yapı
İslam'ın Nil vadisine girişi
Tarikatlar ve Mehdî hareketi

Sudan’da nüfusun yaklaşık yüzde 95-97’si Müslümandır ve büyük çoğunluğu Sünnî Maliki mezhebine ve Sufi tarikatlara bağlıdır. Nil vadisinin Müslüman tarihi, Mehdî hareketinden Hatmiyye ve Ensar topluluklarına uzanan zengin bir dinî miras bırakmıştır.

Nüfus ve etnik yapı

Sudan’ın nüfusu yaklaşık 48 milyondur. 2011’de Güney Sudan’ın bağımsızlığıyla birlikte Hristiyan ve geleneksel din mensupları ağırlıklı olarak ayrılmış, Sudan’da Müslüman çoğunluk daha belirgin hâle gelmiştir. Nüfus Arap, Nubi, Beja, Fur, Zagawa, Nuba ve diğer birçok etnik gruptan oluşur. Müslümanlar arasında dil ve kültür farkları bulunur; ülkenin güney ve batısında (Darfur, Güney Kordofan) çatışmalar etnik ve siyasi boyutlar taşımıştır. Dinî yapı bu karmaşık tabloyla iç içedir.

İslam’ın Nil vadisine girişi

İslam Sudan’a 7. yüzyılda Mısır üzerinden girmiş, Nubya krallıklarıyla yapılan “Bakt Antlaşması” (651-652) uzun süre barış zemini sağlamıştır. Orta Çağ’da Arap kabilelerinin göçleriyle bölgenin Araplaşma ve İslamlaşması hızlanmış, Hristiyan Nubya krallıkları 14.-15. yüzyıllarda zayıflamıştır. 16. yüzyılda kurulan Funj Sultanlığı (Sennar) İslam’ı resmen benimsemiş, tarikatlar ve medreseler gelişmiştir. 1820’de Mısır’ın (Osmanlı-Mısır idaresi) bölgeyi fethi, sonraki dönemde Osmanlı-Mısır yönetimine karşı Mehdî hareketini doğurmuştur.

Tarikatlar ve Mehdî hareketi

Sudan İslam’ının merkezinde tasavvuf vardır. Başlıca tarikatlar Kâdirîlik, Şâzelîlik, Hatmiyye (Mirganiyye), Semmâniyye ve Ticâniyye’dir. 19. yüzyılda Muhammed Ahmed el-Mehdî (1844-1885), Osmanlı-Mısır yönetimine ve onunla özdeşleşen sömürgeci duruma karşı bir hareket başlatmış, 1885’te Hartum’u almış ve Mehdî Devleti’ni kurmuştur. Mehdî’nin ölümünün ardından halefi Abdullah et-Tâaişî yönetimi sürdürmüş, 1898’de İngiliz-Mısır ordusunun Ömdürman Savaşı’yla devlet yıkılmıştır. Mehdî’nin soyundan gelen Ensar topluluğu bugün de Sudan siyasetinde ve toplumunda etkin olmuştur. Hatmiyye tarikatı ise Mirganî ailesinin liderliğinde Doğu Sudan’da güçlüdür. Bu geçmiş, Sudan’da dinin siyasetle ilişkisini anlamak için temeldir.

Din ve devlet ilişkisi

Sudan’da bağımsızlık sonrası dönemde İslami hukuk ve devlet ilişkisi tartışması sürekli gündemde olmuştur. 1983’te Cafer Numeyrî döneminde şeriat hukuku ceza kanununa dahil edilmiş, bu uygulama güneydeki çatışmaların nedenlerinden biri olarak gösterilmiştir. 1989’dan sonra yönetimi ele geçiren rejim İslami bir söylem benimsemiştir. 2019’da halk ayaklanmasıyla bu yönetim sona ermiş, geçiş yönetimi din ve devlet işlerini ayırmaya yönelik adımlar atmıştır. 2023’te başlayan silahlı çatışma ülkeyi yeni bir krize sokmuş ve milyonlarca kişi yerinden edilmiştir. Bu nedenle dinî yapı ve hukuk konularındaki durum belirsizdir ve güncel haberler izlenmelidir.

Eğitim ve ilim geleneği

Sudan, Kur’an okulları (halva/halwa) ve Ömdürman İslam Üniversitesi gibi kurumlarla ilim geleneğini sürdürür. Hartum Üniversitesi ve Uluslararası Afrika Üniversitesi (Hartum) Arapça ve İslam çalışmalarında önemli merkezlerdir. Sudan’ın sufi şeyhleri ve ilim adamları Afrika ve Arap dünyasında saygı görür. Ömdürman’daki Hamed en-Nil Türbesi’nde her cuma düzenlenen zikir halkası, Sufi geleneğin canlı örneğidir. Bu mekân için Sudan’ın camileri ve tarihî İslami eserleri yazısına bakılabilir.

Diaspora ve komşular

Sudanlı diaspora Körfez ülkelerinde, Avrupa’da ve Kuzey Amerika’da yaygındır. Savaş nedeniyle Mısır, Çad, Etiyopya ve Güney Sudan’a binlerce mülteci geçmiştir. Mısır’daki Sudanlı topluluklar kendi camilerini ve tarikat merkezlerini kurmuştur. Komşu Etiyopya’daki Müslüman toplulukların durumu için Etiyopya’da Müslüman nüfusu yazısı da okunabilir.

Bayram ve ibadet

Ramazan ve Kurban bayramları Sudan’da resmî tatildir. Ayrıntılar için Sudan’da Ramazan, bayram ve dinî günler yazısına bakılabilir.

Kadınlar, gençler ve toplumsal hayat

Sudan’da kadınlar toplumsal hayatta, özellikle 2018-2019 halk hareketinde öncü rol oynamıştır. Sufi topluluklarda kadınların katılımı ve ayrı dinî dersleri vardır. Gençler arasında dinî bilgi ve sosyal medya kullanımı yaygındır. Kuzey Sudan’da geniş aile yapısı, Nubya ve Arap geleneklerini İslam’la birleştirir. Düğün ve cenaze törenlerinde dinî ritüeller ve yerel âdetler iç içe geçer. Sudan’ın müzik geleneğinde de dinî ilahiler ve medh (Peygamber övgüsü) önemli yer tutar.

Veri ve kaynak notu

Sudan’a ilişkin nüfus ve din verileri, siyasi istikrarsızlık ve çatışmalar nedeniyle sınırlı ve eskidir. 2011 sonrası rakamlar tahminidir. Tarafsız bilgi için TDV İslâm Ansiklopedisi, akademik yayınlar ve uluslararası insani kuruluşların güncel raporları birlikte değerlendirilmelidir. Doğu Afrika’daki diğer Müslüman topluluklar için Kenya’da Müslüman nüfusu yazısı karşılaştırma sunar.

Dini kurumlar ve ulemâ

Sudan’da Ulemâ Heyeti, Sufi tarikat şeyhleri, Ensar topluluğu ve çeşitli üniversiteler dinî otoriteyi paylaşır. Ömdürman İslam Üniversitesi, Arapça ve İslam bilimleri alanında bölgenin köklü kurumlarındandır. Kadılar, aile ve miras konularında şer’î mahkemelerde görev yapar. Dinî çeşitlilik içinde Selefî eğilimli gruplar ile Sufi gelenek arasındaki tartışmalar zaman zaman gündeme gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sudan’da Müslüman oranı nedir?

2011’de Güney Sudan’ın ayrılmasından sonra Sudan nüfusunun yaklaşık yüzde 95-97’si Müslümandır. Büyük kısmı Sünnî Maliki mezhebine bağlıdır.

Mehdî hareketi nedir?

1881’de Muhammed Ahmed’in kendini Mehdî ilan etmesiyle başlayan, Osmanlı-Mısır yönetimine karşı yürütülen dinî ve siyasi harekettir. 1885’te Hartum’un düşmesi ve Mehdî Devleti’nin kuruluşuyla sonuçlanmıştır.

Hatmiyye ve Ensar ne demektir?

Hatmiyye (Mirganiyye), Sudan’ın en etkili tarikatlarından biridir. Ensar ise Mehdî hareketinin devamı niteliğindeki dinî-siyasi gruptur.

Sudan’da şeriat hukuku var mı?

1983’ten itibaren çeşitli dönemlerde şeriat ağırlıklı yasalar uygulanmıştır. 2019 sonrası geçiş döneminde laiklik ve din-devlet ilişkisi tartışmaları yeniden gündeme gelmiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sudan" md.; Pew Research Center, Muslim Population; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →