Ukrayna’nın En Ünlü Camileri ve Tarihî İslami Eserleri

Ukrayna’nın en önemli İslami eserleri Kırım yarımadasındadır: Bahçesaray Han Sarayı ve Gözleve (Yevpatoriya) Cuma Camii öne çıkar. Anakara Ukrayna’da ise Kiev, Odessa ve Harkov’da modern camiler bulunur. Kırım’ın statüsü uluslararası tartışma konusu olduğundan bu yapılar tarafsız bir dille ele alınmalıdır.

Bahçesaray Han Sarayı

Bahçesaray, Kırım Hanlığı’nın başkentiydi. 16. yüzyılda Giray hanlarının yaptırdığı sarayda saray camii, hamam, harem, hanlık mezarlığı (Han Dürbesi) ve meşhur “Gözyaşı Çeşmesi” bulunur. Saray, Kırım Tatar mimarisinin en önemli örneği sayılır ve Osmanlı, Fars ve İtalyan etkileri taşır. Aleksandr Puşkin’in “Bahçesaray Çeşmesi” şiiri bu yapıyı Rus edebiyatına da taşımıştır. Saray günümüzde müze olarak işlev görür; 2014’ten sonra bölgenin fiilî yönetimi değiştiği için müzenin bakım ve sergileme politikaları tartışma konusu olmuştur. Uluslararası kuruluşlar bu tür alanlarda kültürel mirasın korunması çağrısı yapar.

Gözleve Cuma Camii (Yevpatoriya)

Kırım’ın batı kıyısındaki Gözleve (Yevpatoriya), Osmanlı döneminde önemli bir liman kentiydi. Şehirde yer alan Cuma Camii (Han Camii olarak da anılır), 16. yüzyılda Mimar Sinan’a atfedilen bir eserdir. Yapının Sinan’a nispeti geleneksel anlatılarda yer alır; kesin belgeler konusunda araştırmacılar temkinli konuşur. Cami iki kubbeli ve çok sütunludur; Kırım’da Osmanlı mimarisinin en tanınmış örneklerindendir.

Ukrayna anakarasındaki camiler

Kiev’de “Ar-Rahma” İslam Kültür Merkezi ve camisi, ülkenin en tanınmış Müslüman merkezlerinden biridir. Bu yapı 2000’li yıllarda tamamlanmış, hem ibadet hem eğitim merkezi olarak hizmet verir. Odessa’da Müslüman Kültür Merkezi ve camisi, liman kentinde yaşayan Müslümanların toplanma yeridir. Harkov, Zaporijya ve Dnipro gibi diğer şehirlerde de cemaatler küçük camiler ve mescitler kullanır.

• Bahçesaray: Han Sarayı, saray camii, Han Dürbesi, Gözyaşı Çeşmesi
• Gözleve: Cuma Camii, 16. yüzyıldan kalma Osmanlı eseri
• Kiev: Ar-Rahma İslam Kültür Merkezi
• Odessa, Harkov ve diğer şehirler: Müslüman kültür merkezleri ve mahalle camileri

Savaşın kültürel mirasa etkisi

Ukrayna’da 2022’den sonra devam eden savaş, ülke genelinde kültürel ve dinî mirasa zarar vermiştir. Kimi camiler hasar görmüş, Müslüman cemaatler ise yardım dağıtımı ve insani destek için kapılarını açmıştır. UNESCO ve ilgili kuruluşlar zarar tespit raporları yayımlamaktadır. Bu raporlar, tarafsız ve resmî kaynak olarak değerlendirilmelidir. Savaş süresince Müslüman cemaatlerin yaşadığı koşullar için Ukrayna’nın Müslüman nüfusu yazısı ve komşu Polonya’daki camiler için Polonya’nın camileri yazısı faydalıdır.

Kırım Tatar mimarisinin özellikleri

Kırım Tatar camileri Osmanlı üslubundan etkilenmiş, ancak yerel taş ve kireç harcıyla inşa edilmiştir. Tek ya da çift kubbeli, ince kalem gibi minareli, geniş avlulu yapılar yaygındır. Cami avlusunda şadırvan, mihrap duvarında basit hat levhaları bulunur. Kırım köylerindeki küçük camiler ise taş duvarlı, ahşap çatılı ve sade yapılardır. Sürgün sırasında birçok cami harap edilmiş ya da başka amaçla kullanılmıştır; Kırım Tatarlarının dönüşünden sonra bazıları yeniden cami olarak açılmıştır.

Ziyaret notları

Kırım’a seyahat konusu, yarımadanın uluslararası hukuktaki durumu nedeniyle hassastır. Birçok ülkenin vatandaşları için Kırım’a doğrudan seyahat kısıtlı ya da yasaktır; bu nedenle ziyaret kararı vermeden önce ülkenin dışişleri uyarıları kontrol edilmelidir. Savaş koşulları nedeniyle Ukrayna anakarasında da seyahat çok kısıtlıdır. Ramazan ayında camilerin durumu için Ukrayna’da Ramazan yazısına bakılabilir.

Kırım Tatar köy camileri

Kırım’ın dağlık ve kıyı köylerinde, Tatar halkın yüzyıllardır ibadet ettiği küçük camiler bulunur. Bunlar çoğunlukla taş temel üzerine kerpiç ya da tuğla duvarlı, kiremit çatılı yapılardır. Sürgün sonrası bu köylerin birçoğu boşalmış, cami binaları ahır, depo ya da kültür evi olarak kullanılmıştır. Dönüşle birlikte Tatar aileler köylerini yeniden kurmuş, camileri onarmış ya da yeniden inşa etmiştir. Bu yeniden inşa çabası, bir halkın toprağına ve inancına bağlılığının sembolü olarak görülür.

Kültürel miras ve hukuki çerçeve

Bahçesaray Sarayı gibi yapılar Ukrayna’nın kültürel miras kayıtlarında yer alır. Uluslararası kuruluşlar, çatışma ve işgal dönemlerinde kültürel mirasın korunmasına ilişkin Lahey Sözleşmesi’ne dikkat çeker. UNESCO bu tür yapıların bakımı ve izlenmesi için bağımsız gözlem yapılması çağrısı yapar. Camiler yalnızca dinî değil, aynı zamanda ulusal ve etnik hafızanın taşıyıcısı olduklarından, bu hukuki çerçeve önem taşır.

Ukrayna’daki cami yapılarının envanterini tutan resmî kayıtlar, Müslüman dinî idareler ve sivil toplum kuruluşlarının hazırladığı raporlarla birlikte okunmalıdır. Savaş sonrası dönemde bu envanterin güncellenmesi önemli bir ihtiyaç olarak görülmektedir.

Ukrayna’daki cami mirasını daha geniş bir çerçevede değerlendirmek için Moğolistan’ın camileri yazısı ile Doğu Avrupa ve Orta Asya’daki benzer azınlık camilerini karşılaştırmak yararlı olabilir. Her iki ülkede de camiler, Sovyet döneminde kapatılmış, bağımsızlık sonrası yeniden canlanmıştır; bu paralellik, bölgenin ortak tarihî tecrübesini yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bahçesaray Han Sarayı nedir?

Kırım Hanlığı’nın 16. yüzyılda yapılan sarayıdır. Saray camii, harem, hamam ve Gözyaşı Çeşmesi ile tanınan bir müze komplekstir.

Gözleve Cuma Camii kime atfedilir?

Geleneksel anlatılara göre Mimar Sinan’a atfedilir; bu nispet konusunda araştırmacılar temkinli konuşur. Yapı 16. yüzyıldan kalmadır.

Kiev’de hangi camiler var?

Ar-Rahma İslam Kültür Merkezi ve camisi en tanınmış yapıdır. Şehirde ayrıca küçük mescitler ve dernek mekânları vardır.

Ukrayna camilerini ziyaret etmek güvenli mi?

Savaş ve Kırım’ın statüsü nedeniyle seyahat ciddi biçimde kısıtlıdır. Ziyaret öncesinde resmî seyahat uyarılarına bakmak zorunludur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 24 Ekim 2026 · Kaynaklar: UNESCO, Bahçesaray Han Sarayı bilgileri (unesco.org); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bahçesaray" ve "Gözleve" maddeleri; Ukrayna Kültür Bakanlığı, kültürel miras kayıtları (mkip.gov.ua)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →