Ukrayna’da Müslüman Nüfusu, Mezhepler ve Dinî Yapı

Ukrayna’da Müslümanlar nüfusun yaklaşık yüzde birinden azını oluşturur; kaynaklara göre sayıları birkaç yüz bin düzeyindedir. En eski ve en büyük topluluk Kırım Tatarlarıdır. Çoğunluk Sünnî Hanefî mezhebine mensuptur. Nüfus verileri, Kırım’ın 2014’ten beri içinde bulunduğu fiilî durum nedeniyle belirsizdir.

Nüfus ve veri sorunları

Ukrayna’nın nüfusu son yıllarda büyük değişimler yaşamıştır. 2001 sayımı sonrasında kapsamlı bir sayım yapılmamıştır; 2014’ten sonra Kırım’ın fiilî olarak Rusya’nın kontrolüne geçmesi (uluslararası toplumun büyük kısmı bu durumu tanımaz) ve Donbas’taki çatışmalar, güvenilir nüfus verisi toplanmasını zorlaştırmıştır. 2022’den itibaren ülkenin içinde ve dışında milyonlarca insan yerinden olmuştur. Bu yüzden Müslüman nüfus sayıları yalnızca tahmindir; kaynaklara göre 400 binden 800 bine kadar farklı rakamlar dolaşır.

Müslümanlar; Kırım Tatarları, Volga Tatarları, Azerbaycanlılar, Özbekler, Çeçenler, Arap ve Türk kökenli öğrenciler ve işçilerden oluşur. Şehir olarak Kiev, Odessa, Harkov ve Zaporijya gibi büyük merkezlerde Müslüman topluluklar bulunur.

Kırım Tatarları

Kırım Tatarları, Karadeniz’in kuzeyindeki yarımadanın yerli Türk halkıdır. 13. yüzyılda Altın Orda’ya bağlı bir Müslüman yönetim kurulmuş, 15. yüzyılda Kırım Hanlığı doğmuştur. Hanlık, Osmanlı Devleti ile yakın ilişkiler içinde olmuş ve 1783’te Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edilmiştir. 20. yüzyılda Kırım Tatarları ağır bir tarihî sınav yaşamıştır: Mayıs 1944’te Sovyet yönetimi tarafından toplu olarak Orta Asya’ya, özellikle Özbekistan’a sürülmüş, birçok kişi yolda ve sürgün yerinde hayatını kaybetmiştir. Dönüş 1989’dan sonra mümkün olabilmiştir. Bu tarih, Kırım Tatarlarının kimliğinde belirleyici bir yer tutar ve Ukrayna Parlamentosu 2015’te sürgünü soykırım olarak tanımıştır; bu tanıma farklı ülkelerce farklı biçimde ele alınır.

Kırım Tatarları Sünnî Hanefî’dir ve Maturidî akaidine bağlıdır. Tasavvuf geleneğiyle iç içe bir İslam anlayışı vardır.

Diğer topluluklar

Ukrayna’da Kırım Tatarları dışında, Kiev, Odessa, Harkov ve Donetsk gibi şehirlerde farklı Müslüman cemaatler vardır. Yerli Volga Tatarları ve Başkırtlar Sovyet döneminden kalan topluluklardır. Ayrıca Azerbaycan, Özbekistan, Türkiye, Mısır, Suriye ve Filistin gibi ülkelerden gelen öğrenci ve işçiler bulunur. Çeçenler ve Dağıstan kökenli topluluklar ise bazı bölgelerde yerleşiktir.

Dinî idareler

Ukrayna’da Müslümanların birkaç dinî idaresi vardır. En köklü yapı olan “Ukrayna Müslümanları Dinî İdaresi (DUMU) – Umma”, Kiev merkezli olup ülkenin pek çok bölgesinde cemaatlere hizmet verir. Kırım Müslümanları Dinî İdaresi ise tarihî olarak Kırım’ın müftülüğüdür; yarımadanın fiilî yönetim değişikliğinden sonra faaliyetleri farklılaşmıştır. Ayrıca “Ukrayna Müslümanları Dinî Birliği” gibi başka kuruluşlar da vardır. Bu idareler hac organizasyonu, bayram ilanları ve imam eğitimi alanında çalışır.

Camiler için Ukrayna’nın camileri, Ramazan uygulamaları için Ukrayna’da Ramazan yazılarına bakılabilir.

Din ve devlet ilişkisi

Ukrayna anayasası kilise ile devletin ayrılığını öngörür ve din özgürlüğünü güvence altına alır. Çoğunluk Ortodoks Hristiyan olsa da Müslüman cemaatler hukuken tanınmış dinî topluluklardır. Bayramlar resmî tatil değildir; ancak Müslüman çalışanlar için izin imkânları bulunabilir. Savaş döneminde Müslüman gönüllüler, cemaat önderleri ve Kırım Tatar topluluğu ülkenin savunmasında ve yardım faaliyetlerinde yer almıştır. Bu konuda ayrıntılı değerlendirmeler için uluslararası kuruluşların ve akademik çalışmaların raporlarına başvurmak gerekir.

Komşu ve benzer toplumlar

Ukrayna’daki Müslüman azınlığın durumunu Polonya’daki Tatar toplulukla karşılaştırmak ilginç bir tablo sunar. Polonya’daki Lipka Tatarları da yüzyıllardır Slav çoğunluğun içinde Müslüman kimliğini korumuştur; bunun için Polonya’nın Müslüman nüfusu yazısı okunabilir. Daha doğuda Moğolistan’daki Kazaklar için Moğolistan’ın Müslüman nüfusu yazısına bakılabilir.

Tarihsel arka plan: Hanlık, Osmanlı ve Sovyet dönemi

Bugünkü Ukrayna topraklarında İslam’ın izi, Kırım Hanlığı (yaklaşık 1441-1783) dönemine kadar uzanır. Hanlık, Osmanlı Devleti’nin himayesinde Kuzey Karadeniz’de önemli bir güç olmuş, hem ticaret hem de siyaset bakımından Doğu Avrupa’nın dengesinde rol oynamıştır. Osmanlı-Rus mücadelelerinin sonunda 1783’te Rusya’ya bağlanan Kırım’da Müslüman halkın büyük bölümü 19. yüzyıl boyunca Osmanlı topraklarına göç etmiştir. Sovyet döneminde ise camiler kapatıldı, din adamları baskıya uğradı. 1991’de Ukrayna’nın bağımsızlığından sonra Kırım Tatarlarının geri dönüşü hızlandı ve cemaatler yeniden örgütlendi.

Eğitim, medya ve genç nesil

Ukrayna’daki Müslüman dernekler, Kiev, Odessa ve Kırım’da çocuklara yönelik hafta sonu okulları açmıştır. Bu okullarda Arapça, Kur’an ve temel ilmihal öğretilir. Çevrimiçi yayınlar ve gençlik kamplarıyla cemaatler, farklı etnik kökenlerden Müslüman gençleri bir araya getirir. Ukraynaca, Rusça ve Kırım Tatarcası yayın yapan sitelerle dinî bilgiye erişim kolaylaşmıştır.

Rakamlar konusunda son bir uyarı: Ukrayna’da etnik aidiyet ile dinî aidiyet çoğu zaman karıştırılır. Tatar olmak otomatik olarak dindar olmak anlamına gelmez; çok sayıda Tatar kendini kültürel olarak Müslüman sayar.

Sıkça Sorulan Sorular

Ukrayna’da Müslüman nüfus ne kadardır?

Kesin sayı yoktur; kaynaklara göre birkaç yüz bin kişidir ve nüfusun yüzde birinden azıdır. Kırım’ın durumu ve savaş nedeniyle veriler belirsizdir.

Kırım Tatarları kimlerdir?

Kırım yarımadasının yerli Müslüman Türk halkıdır. 1944’te sürgün edilmişler, 1989’dan sonra yarımadaya dönmeye başlamışlardır.

Ukrayna’da hangi mezhep yaygındır?

Sünnî Hanefî mezhebi çoğunluktadır. Akaidde Maturidî çizgi esastır.

Ukrayna’daki en büyük Müslüman dinî idare hangisidir?

Kiev merkezli “Ukrayna Müslümanları Dinî İdaresi (Umma)” en yaygın yapılardan biridir. Kırım için ayrıca müftülük bulunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Ekim 2026 · Kaynaklar: Pew Research Center, dinî nüfus raporları (pewresearch.org); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kırım" ve "Ukrayna" maddeleri; Ukrayna Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, dinî kuruluşlar kayıtları (mkip.gov.ua)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →