Tavaf Çeşitleri Nelerdir? Tavafın Şartları, Vacip ve Sünnetleri

Tavaf, Hacerülesved’in bulunduğu köşeden başlayıp Kâbe’yi sola alarak etrafında yedi defa dönmektir; her bir dönüşe “şavt” denir. Kur’an-ı Kerim’de “O eski evi (Kâbe’yi) tavaf etsinler.” buyrulur (Hac Suresi, 22/29). Tavaf; hac ve umrenin rüknü olduğu gibi, Mekke’de bulunulan her an yapılabilecek müstakil bir nafile ibadettir.

Tavaf Çeşitleri

• Kudüm tavafı: Mekke dışından gelip ifrad veya kıran haccı yapanların Mekke’ye varınca yaptığı “geliş” tavafıdır; sünnettir. Temettu haccı ve yalnız umre yapanlar kudüm tavafı yapmaz.
• Ziyaret (ifâda) tavafı: Haccın rüknüdür. Arafat vakfesinden sonra, bayramın ilk günü fecirden itibaren yapılır. Hanefi mezhebine göre bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar yapılması vaciptir; mazeretsiz geciktirilirse dem gerekir. Bu tavaf yapılmadan hac tamamlanmış olmaz.
• Veda (sader) tavafı: Mekke dışından gelen hacıların Mekke’den ayrılmadan önce yaptığı son tavaftır; vaciptir.
• Umre tavafı: Umrenin rüknüdür.
• Nafile tavaf: Hac ve umre dışında, dilendiği zaman yapılan tavaftır. Mekke dışından gelenler için Harem-i Şerif’te nafile tavaf yapmak, nafile namaz kılmaktan daha faziletli görülmüştür.
• Nezir tavafı: Adanan tavaftır; yerine getirilmesi vaciptir.

Tavafın Geçerlilik Şartları

1. Niyet: Tavaf yapmaya niyet etmek şarttır. Kâbe’nin etrafında birini aramak için dönen kimse tavaf yapmış olmaz.
2. Vakit: Ziyaret tavafının belirli bir vakti vardır; bayramın ilk günü fecirden önce yapılamaz.
3. Mekân: Tavaf Mescid-i Haram’ın içinde ve Kâbe’nin çevresinde yapılır. Üst katlarda yapılan tavaf da geçerlidir.
4. Şavtların çoğunu tamamlamak: Hanefi mezhebinde yedi şavtın en az dördü rükündür, geri kalanı vaciptir. Şafii mezhebinde yedisinin de tamamlanması şarttır.

Tavafın Vacipleri

• Abdestli olmak; cünüplük, hayız ve nifas hâlinde bulunmamak. Hanefi mezhebinde abdest vacip, Şafii mezhebinde ise tavafın geçerlilik şartıdır.
• Avret yerlerinin örtülü olması.
• Tavafa Hacerülesved hizasından başlamak ve Kâbe’yi sola almak.
• Gücü yetenin yürüyerek tavaf etmesi.
• Tavafı Hatîm’in (Hicr-i İsmail’in) dışından yapmak; çünkü Hatîm Kâbe’den sayılır.
• Yedi şavtı tamamlamak.
• Tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılmak.

Tavafta Abdest Bozulursa

Tavaf sırasında abdesti bozulan kişi tavafı bırakır, abdest alır ve kaldığı yerden devam eder; baştan başlaması da mümkündür. Şafii mezhebine mensup olanlar da abdest alıp kaldıkları yerden tamamlayabilirler. Kalabalıkta abdestli kalmakta zorlanan yaşlı ve hastaların, tavaftan hemen önce abdest almaları ve kafile görevlisine danışmaları tavsiye edilir.

Tavafın Sünnetleri

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Mekke’ye geldiğinde ilk tavafında ilk üç şavtta hızlı ve çalımlı yürüdüğü, kalan dört şavtta normal yürüdüğü rivayet edilmiştir (Buhârî, Hac; Müslim, Hac). Buna göre:

• Remel: Peşinden sa’y yapılacak tavafların ilk üç şavtında erkeklerin kısa adımlarla, omuzlarını silkerek çalımlı yürümesidir. Kalabalıkta başkalarına zarar verecekse terk edilir.
• Iztıba: Yine peşinden sa’y yapılacak tavaflarda erkeklerin ridanın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuza atarak sağ omuzu açık bırakmasıdır. Tavaf bitince omuz örtülür.
• İstilam: Her şavtın başında Hacerülesved’i selamlamak; mümkünse Rüknülyemânî’ye el sürmek.
• Şavtları ara vermeden peş peşe yapmak, tavaf boyunca dua, zikir ve Kur’an ile meşgul olmak.

Tavaf Adım Adım Nasıl Yapılır?

Hacerülesved hizasına gelmeden az önce niyet edilir: “Allah’ım! Senin rızan için tavaf yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve kabul buyur.” Hacerülesved hizasında Kâbe’ye dönülür, eller kaldırılarak “Bismillâhi Allâhü ekber” denir ve istilam yapılır. Ardından Kâbe sola alınarak yürünür. Rüknülyemânî ile Hacerülesved arasında “Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten…” duasını okumak sünnettir (Ebû Dâvûd, Menâsik). Yedinci şavt bitince son bir istilam yapılır, uygun bir yerde iki rekât tavaf namazı kılınır, dua edilir ve zemzem içilir.

Tavaf için belirlenmiş zorunlu bir dua yoktur. Kitapçıklardaki şavt dualarını anlamadan okumaya çalışmak yerine, kişinin bildiği duaları ve içinden geldiği gibi Türkçe yakarışlarını yapması daha huşûludur.

Sık Yapılan Hatalar

• Hacerülesved’i öpmek için insanları itip sıkıştırmak. Öpmek sünnet, insanlara eziyet etmek ise haramdır.
• Tavaf namazını mutlaka Makam-ı İbrahim’in arkasında kılmaya çalışarak tavaf edenlerin yolunu kesmek. Bu namaz mescidin her yerinde kılınabilir.
• Kâbe’ye göğsünü veya sırtını dönerek yürümek. İstilam dışında Kâbe sol tarafta kalmalıdır.
• Topluca yüksek sesle dua okuyarak başkalarının huzurunu bozmak.

Sık Sorulan Sorular

Tavafta şavt sayısında şüpheye düşen ne yapar?

Az olan sayıyı esas alır ve üzerine tamamlar. Örneğin beş mi altı mı diye tereddüt eden beş kabul eder. Şavtları saymak için yedi boncuklu tesbih veya parmak sayacı kullanmak kolaylık sağlar.

Tekerlekli sandalye ile tavaf geçerli olur mu?

Yürümeye gücü yetmeyen yaşlı, hasta ve engelliler tekerlekli sandalye veya akülü araçla tavaf edebilir; herhangi bir ceza gerekmez. Gücü yettiği hâlde araçla tavaf eden kişinin ise tavafı yürüyerek yenilemesi, yenilemezse dem vermesi gerekir.

Tavaf sırasında farz namaz başlarsa ne yapılır?

Tavafa ara verilir, cemaatle namaz kılınır ve namazdan sonra kalınan yerden tavafa devam edilir. Yarım kalan şavtı baştan, yani Hacerülesved hizasından yeniden yapmak daha ihtiyatlıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Hac Suresi (22/29); Buhârî, Hac; Müslim, Hac; Ebû Dâvûd, Menâsik; Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac İlmihali; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Tavaf” maddesi