Cimrilik Nedir? Tutumluluk ile Cimrilik Arasındaki Fark

Cimrilik (buhl), dinin ve insanlığın harcamayı gerekli kıldığı yerde maldan kısmaktır: zekâtı vermemek, ailenin nafakasında eli sıkı davranmak, misafire ve muhtaca imkânı olduğu hâlde el uzatmamak gibi. Tutumluluk ise israftan kaçınıp gerekli yere gerektiği kadar harcamaktır. Kur’an ölçüyü şöyle koyar: “Onlar harcadıklarında ne israf ederler ne de cimrilik; ikisi arasında orta bir yol tutarlar” (Furkân Suresi, 25/67).

Kur’an’da Cimrilik

Kur’an-ı Kerim cimriliğin sahibine hayır getirmediğini açıkça bildirir: “Allah’ın kendilerine lütfundan verdiği nimetlerde cimrilik edenler, bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Aksine bu, onlar için kötüdür. Cimrilik ettikleri şey kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır” (Âl-i İmrân Suresi, 3/180). Leyl Suresi’nde cimrilik edip kendini Allah’a muhtaç görmeyen kimsenin işinin zorlaştırılacağı haber verilir (92/8-10).

Kurtuluşu ise şu ayet gösterir: “Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerin ta kendileridir” (Haşr Suresi, 59/9; Teğâbün Suresi, 64/16). Ayetteki şuhh kelimesi, cimriliğin hırsla birleşmiş, nefse yerleşmiş hâlini anlatır. Aynı zamanda denge de gözetilir: “Elini boynuna bağlayıp cimri kesilme, büsbütün de açıp savurma; sonra kınanmış ve eli boş açıkta kalırsın” (İsrâ Suresi, 17/29).

Hadislerde Cimrilik

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle uyarır: “Cimrilikten sakının; çünkü cimrilik sizden öncekileri helâk etmiş, onları birbirlerinin kanını dökmeye ve haramları helal saymaya sürüklemiştir” (Müslim, Birr 56). Bir başka hadiste her sabah iki meleğin indiği, birinin “Allah’ım, infak edene halefini ver”, diğerinin “Allah’ım, cimrilik edenin malını telef et” diye dua ettiği bildirilir (Buhârî, Zekât 27; Müslim, Zekât 57).

Resûlullah’ın sabah akşam okuduğu dualarda cimrilikten Allah’a sığınması da dikkat çekicidir: “Allah’ım! Tasadan ve üzüntüden, âcizlikten ve tembellikten, korkaklıktan ve cimrilikten, borç altında ezilmekten ve insanların baskısından sana sığınırım” (Buhârî, Daavât 36).

Cimriliğin Belirtileri

• Zekât, fitre, kurban gibi malî ibadetleri geciktirmek veya bahane üretmek.
• Eşin ve çocukların meşru ihtiyaçlarını gücü yettiği hâlde karşılamamak.
• Her harcamada içten içe acı duymak, verdiğini unutamayıp hesabını tutmak.
• Misafirden, ikramdan, hediyeleşmekten kaçınmak.
• İşçinin, esnafın, ustanın hakkından kısmayı marifet saymak.
• Yalnız malda değil; selamda, güler yüzde, bilgide ve zamanda da eli sıkı olmak.

Son madde önemlidir: Peygamberimiz, yanında adı anıldığı hâlde kendisine salavat getirmeyeni de “cimri” olarak nitelemiştir (Tirmizî, Daavât 100). Demek ki cimrilik yalnızca cüzdanla ilgili değildir; bir kalp darlığıdır.

Tutumluluk ile Cimriliği Ayıran Ölçüler

1. Hak sahiplerinin hakkı: Zekât, nafaka, borç gibi yükümlülükler eksiksiz yerine getiriliyorsa, geri kalanda ölçülü davranmak tutumluluktur.
2. Niyet: Tutumlu kişi israftan kaçınır; cimri ise vermekten kaçınır.
3. Kendine ve ailesine karşı tavır: Allah’ın verdiği nimetin eserini kul üzerinde görmekten hoşnut olduğu bildirilmiştir (Tirmizî, Edeb 54). İmkânı varken ailesini sıkıntıda yaşatmak tutumluluk değildir.
4. Gönül rahatlığı: Tutumlu kişi gerektiğinde gönül hoşluğuyla verir; cimri verirken de verdikten sonra da huzursuzdur.

Cimrilik Neden Kalbe Yerleşir?

Cimriliğin kökünde çoğunlukla iki duygu bulunur: gelecek korkusu ve mal sevgisi. Kur’an bu korkunun kaynağını gösterir: “Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size çirkin şeyleri emreder. Allah ise size kendi katından bağışlama ve bolluk vaat eder” (Bakara Suresi, 2/268). Yoksulluk çekmiş olmak, güvensiz bir çocukluk geçirmek veya malı kimlik ve güç kaynağı olarak görmek de bu huyu besler. Çare, rızkı verenin Allah olduğuna dair imanı tazelemek ve malın insana hizmet için verildiğini, insanın mala hizmet için yaratılmadığını hatırlamaktır.

Aile İçinde Cimrilik

Peygamberimiz, kişinin ailesine harcadığının en faziletli sadaka olduğunu bildirmiştir (Müslim, Zekât 38-39). Hind bint Utbe, kocasının cimriliğinden şikâyet edip yeterli nafaka vermediğini söylediğinde Efendimiz ona “Kendine ve çocuğuna yetecek kadarını örfe göre al” buyurmuştur (Buhârî, Nafakât 9). Bu hadis, ailenin nafakasının bir lütuf değil hak olduğunu açıkça ortaya koyar.

Cimrilikten Kurtulma Yolları

• Malın emanet olduğunu düşünmek: “Allah’ın sizi üzerinde tasarrufa yetkili kıldığı şeylerden harcayın” (Hadîd Suresi, 57/7).
• Verilenin eksilmediğine iman etmek: “Sadaka malı eksiltmez” (Müslim, Birr 69).
• Küçükten başlamak: Düzenli, az da olsa sürekli bir infak alışkanlığı edinmek; nefis verdikçe alışır.
• Sevdiğinden vermek: “Sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz” (Âl-i İmrân Suresi, 3/92).
• Ölümü ve mirası hatırlamak: İnsanın gerçek malı, yiyip tükettiği, giyip eskittiği ve sadaka verip önden gönderdiğidir (Müslim, Zühd 3-4).

Sık Sorulan Sorular

Para biriktirmek cimrilik midir?

Hayır. Zekâtı verilen ve hak sahiplerinin hakkı ödenen malı geleceğe dönük biriktirmek caizdir. Peygamberimiz, mirasçıları muhtaç bırakmaktansa zengin bırakmanın daha hayırlı olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Vesâyâ 2; Müslim, Vasiyyet 5).

Geçimi dar olan kişi sadaka veremeyince cimri mi olur?

Olmaz. Cimrilik, imkân varken vermemektir. İmkânı olmayan için güzel söz, güler yüz ve yardım etmek de sadakadır (Buhârî, Edeb 34; Müslim, Zekât 56).

Eşim çok cimri, ne yapabilirim?

Öncelikle ihtiyaçları ve bütçeyi açıkça konuşmak, gerekirse aile büyüklerinin veya bir danışmanın arabuluculuğuna başvurmak uygun olur. Nafaka bir haktır; ancak çözümün kavgayla değil istişareyle aranması aile huzuru açısından önemlidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Furkân Suresi (25/67); Âl-i İmrân Suresi (3/92, 3/180); Haşr Suresi (59/9); İsrâ Suresi (17/29); Leyl Suresi (92/8-10); Müslim, Birr 56, 69; Buhârî, Zekât 27; Müslim, Zekât 57; Buhârî, Daavât 36; Buhârî, Nafakât 9; Tirmizî, Daavât 100