Hudeybiye Antlaşması: Maddeleri ve Neden Apaçık Fetih Sayıldı?

Kısa cevap: Hudeybiye Antlaşması, hicretin 6. yılında (Zilkade) umre için Mekke’ye gelen Hz. Peygamber ile Kureyş arasında, Mekke yakınındaki Hudeybiye mevkiinde yapılan barış antlaşmasıdır. Maddeleri ilk bakışta Müslümanlar aleyhine görünse de on yıllık savaşsızlık ortamı sağladı, İslam’ın hızla yayılmasına zemin hazırladı ve iki yıl sonraki Mekke fethinin yolunu açtı. Bu nedenle dönüş yolunda inen Fetih Suresi bu barışı “apaçık bir fetih” olarak nitelemiştir.

Umre Niyetiyle Yolculuk

Resûlullah, Kâbe’yi tavaf ettiklerini gördüğü bir rüya üzerine umre için yola çıktı. Yanında bin dört yüz kadar sahabi vardı. İhrama girilmiş, kurbanlık develer yanlarına alınmıştı; savaş niyeti olmadığı açıkça belliydi. Kureyş ise onları Mekke’ye sokmamaya kararlıydı. Ordu Hudeybiye’de konakladı ve elçiler gidip gelmeye başladı.

Rıdvan Biatı

Hz. Peygamber, Hz. Osman’ı elçi olarak Mekke’ye gönderdi. Osman’ın dönüşü gecikince öldürüldüğü haberi yayıldı. Bunun üzerine Resûlullah bir ağacın altında sahabilerden, geri dönmeyeceklerine dair biat aldı. Bu biat Kur’an’da övülmüştür:

“Andolsun ki Allah, o ağacın altında sana biat ederlerken müminlerden razı olmuştur.” (Fetih Suresi, 48/18)

Bu yüzden bu olaya “Rıdvan (rıza) Biatı” denir. Kısa süre sonra Osman’ın sağ olduğu anlaşıldı.

Antlaşmanın Maddeleri

Kureyş adına Süheyl b. Amr ile yapılan antlaşmanın başlıca maddeleri şunlardır:

1. Taraflar arasında on yıl savaş yapılmayacak.
2. Müslümanlar bu yıl umre yapmadan dönecek, ertesi yıl gelip üç gün kalabilecek.
3. Mekke’den velisinin izni olmadan Medine’ye kaçan kişi geri verilecek; Medine’den Mekke’ye gelen ise geri verilmeyecek.
4. Arap kabileleri dilediği tarafla ittifak yapabilecek.

Yazım sırasında Süheyl, “Bismillâhirrahmânirrahîm” yerine “Bismikellâhümme” yazılmasını, “Allah’ın Resûlü Muhammed” yerine de “Abdullah oğlu Muhammed” yazılmasını istedi; Resûlullah bunu kabul etti (Buhârî, Şürût).

Sahabilerin Zor İmtihanı

Antlaşma imzalandığı sırada Süheyl’in oğlu Ebû Cendel zincirleri içinde gelip sığınmak istedi, fakat madde gereği geri verildi. Hz. Ömer bu duruma çok üzülmüş ve itirazlarını dile getirmiştir. Resûlullah ihramdan çıkmak için kurban kesme emri verdiğinde sahabiler üzüntüden hemen harekete geçemedi. Hz. Ümmü Seleme’nin tavsiyesiyle Resûlullah kimseyle konuşmadan kurbanını kesip tıraş olunca herkes onu takip etti (Buhârî, Şürût).

Neden “Apaçık Fetih”?

• Tanınma: Kureyş, Medine’deki İslam toplumunu muhatap kabul etmiş oldu.
• Tebliğ ortamı: Barış sayesinde insanlar rahatça görüşüp İslam’ı tanıdı; Hâlid b. Velîd ve Amr b. Âs gibi isimler bu dönemde Müslüman oldu.
• Diplomasi: Hükümdarlara mektuplar bu barış sonrasında gönderildi.
• Fethin zemini: Kureyş’in antlaşmayı bozması, Mekke’nin kansız fethine yol açtı.

Sık Sorulan Sorular

Hudeybiye nerededir?

Mekke’nin yaklaşık yirmi kilometre batısında, Cidde yolu üzerindedir. Bugün bu bölgeye Şumeysî de denir.

Geri verilme maddesi sonra ne oldu?

Ebû Basîr gibi geri verilen Müslümanlar kıyıda bir grup oluşturup Kureyş kervanlarını rahatsız edince, Kureyş bu maddenin kaldırılmasını bizzat istedi.

Kaza umresi nedir?

Antlaşma gereği ertesi yıl (hicrî 7) yapılan umredir; “umretü’l-kazâ” veya “umretü’l-kaziyye” diye anılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Fetih Suresi (48/1-29); Buhârî, Şürût (Hudeybiye bâbı); Buhârî, Megâzî; Müslim, Cihâd ve’s-Siyer (Sulhu’l-Hudeybiye); İbn Hişâm, es-Sîre; Vâkıdî, el-Megâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Hudeybiye Antlaşması” maddesi