Kubbetü’s-Sahre ile Mescid-i Aksa Arasındaki Fark Nedir?

Kısa cevap: Kudüs’teki altın kubbeli yapı Kubbetü’s-Sahre’dir ve Mescid-i Aksa değildir. Kubbetü’s-Sahre, Mi’rac hadisesiyle ilişkilendirilen kayanın (sahre) üzerine Emevi halifesi Abdülmelik b. Mervân döneminde inşa edilmiş anıtsal bir yapıdır. Gri-kurşuni kubbeli ve kıble tarafında yer alan yapı ise namazın kılındığı Kıble Mescididir ve dar anlamda Mescid-i Aksa olarak bilinir. Geniş anlamda ise Mescid-i Aksa, bu iki yapıyı ve surlarla çevrili bütün alanı, yani Harem-i Şerif’i kapsar.

Mescid-i Aksa’nın Kur’an’daki Yeri

Mescid-i Aksa, Kur’an-ı Kerim’de adıyla anılan mescidlerden biridir: “Kulunu bir gece Mescid-i Haram’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa’ya götüren Allah’ın şanı yücedir” (İsrâ Suresi, 17/1). Bu ayet, Peygamberimizin İsrâ yolculuğuna işaret eder. Mescid-i Aksa aynı zamanda Müslümanların ilk kıblesidir; hicretten sonra yaklaşık on altı veya on yedi ay boyunca bu yöne dönülerek namaz kılınmıştır (Buhârî, Salât 31; Müslim, Mesâcid 11-12).

Peygamberimiz, ziyaret amacıyla yolculuk yapılacak üç mescidi şöyle saymıştır: “Yalnızca üç mescide yolculuk yapılır: Mescid-i Haram, benim şu mescidim ve Mescid-i Aksa” (Buhârî, Fadlu’s-salât 1; Müslim, Hac 511). Bu hadis, Mescid-i Aksa’nın İslam’daki müstesna yerini gösterir.

Harem-i Şerif: Geniş Anlamda Mescid-i Aksa

Kudüs’ün eski şehrinde, surlarla çevrili yaklaşık 144 dönümlük bir alan vardır. Müslümanlar bu alanın tamamına “Harem-i Şerif” veya geniş anlamda “Mescid-i Aksa” der. Bu alanın içinde Kıble Mescidi, Kubbetü’s-Sahre, Mervânî Mescidi, çok sayıda kubbe, sebil, medrese, mihrap ve revak bulunur. Alimlerin açıklamasına göre bu alanın herhangi bir yerinde kılınan namaz, Mescid-i Aksa’da kılınmış sayılır.

Kubbetü’s-Sahre

Yapılışı

Kubbetü’s-Sahre, Emevi halifesi Abdülmelik b. Mervân döneminde, hicri 72 (miladi 691-692) yılı civarında tamamlanmıştır. Bu yapı, günümüze ayakta ulaşan en eski İslam anıtlarından biri kabul edilir. Sekizgen planlıdır; ortada kaya bulunur ve kayanın üzerini yüksek bir kasnak üzerine oturan kubbe örter. Kayanın etrafında iki sıra sütun ve paye dizisiyle çevrelenmiş dolaşma alanları vardır.

Sahre (Kaya)

Yapının merkezindeki kaya, Müslümanlar tarafından Peygamberimizin Mi’rac’a yükseldiği yerle ilişkilendirilir. Kayanın altında “Mağaratü’l-Ervâh” denilen küçük bir mağara bulunur. Halk arasında kayanın havada asılı durduğuna dair anlatılar vardır; bunun gerçekle ilgisi yoktur ve sahih bir kaynağı bulunmaz. Kaya zemine oturmaktadır.

Süslemeleri

Kubbetü’s-Sahre’nin iç mekânı, erken İslam sanatının en önemli mozaiklerini barındırır. Bitkisel motifler, ağaçlar ve mücevher tasvirleri içeren bu mozaiklerde insan veya hayvan figürü yoktur. İç kısımdaki kûfî yazı kuşağında tevhidi vurgulayan ayetler yer alır; bunlar arasında İhlâs Suresi ve Hz. İsa ile ilgili ayetler bulunur. Bu yazılar, günümüze ulaşan en eski tarihli Kur’an yazıtları arasında sayılır. Dış cephedeki çiniler ise büyük ölçüde Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapılmış ve sonraki onarımlarda yenilenmiştir.

Altın Kubbe

Kubbe, tarih boyunca farklı malzemelerle kaplanmıştır. Bugünkü altın rengi görünüm XX. yüzyılda yapılan restorasyonların sonucudur. Kubbetü’s-Sahre bir cami değildir; ancak içinde namaz kılınabilir ve Harem-i Şerif’in bir parçasıdır.

Kıble Mescidi (Dar Anlamda Mescid-i Aksa)

Harem-i Şerif’in güney ucunda, kıble yönünde yer alan bu yapı, cuma namazlarının ve cemaatle kılınan namazların merkezidir. Hz. Ömer’in Kudüs’ü teslim aldıktan sonra burada basit bir namazgâh yaptırdığı rivayet edilir. Bugünkü yapının temeli Emeviler döneminde atılmış, ancak depremler nedeniyle defalarca yıkılıp yeniden inşa edilmiştir. Mevcut yapının büyük kısmı Fâtımîler ve sonraki dönemlerin izlerini taşır. Kurşun kaplı gri kubbesi ve çok sütunlu iç mekânıyla dikkat çeker.

Haçlıların Kudüs’ü işgal ettiği dönemde yapı farklı amaçlarla kullanılmış, Selahaddin Eyyûbî’nin şehri geri almasıyla yeniden mescid olarak düzenlenmiştir. Selahaddin, Nureddin Zengî’nin Halep’te yaptırdığı ünlü minberi buraya getirtmiştir. Bu tarihî minber 1969’daki bir kundaklama sonucu yanmış, sonradan aslına uygun olarak yeniden yapılmıştır.

İki Yapı Arasındaki Farklar

• İşlev: Kıble Mescidi cemaatle namaz için kullanılan asıl mescittir; Kubbetü’s-Sahre kayanın üzerini örten anıtsal bir yapıdır.
• Kubbe rengi: Kubbetü’s-Sahre altın renkli, Kıble Mescidi ise gri kurşun kaplı kubbelidir.
• Plan: Kubbetü’s-Sahre sekizgen, Kıble Mescidi dikdörtgen ve çok sütunludur.
• Konum: Kubbetü’s-Sahre alanın ortasında yüksekçe bir set üzerindedir; Kıble Mescidi alanın güney ucundadır.

Osmanlıların Kudüs’e Hizmetleri

Kudüs, 1517’den 1917’ye kadar yaklaşık dört yüz yıl Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Kanuni Sultan Süleyman, şehrin bugün de ayakta olan surlarını yeniden inşa ettirmiş, Kubbetü’s-Sahre’nin dış cephesini çinilerle kaplatmış ve şehre su yolları, sebiller kazandırmıştır. Sonraki padişahlar da Harem-i Şerif’te çeşitli onarımlar yaptırmıştır.

Neden Bu Karışıklık Yaşanıyor?

Kubbetü’s-Sahre, altın kubbesiyle Kudüs’ün en belirgin simgesi olduğu için pek çok görselde “Mescid-i Aksa” adıyla yer almaktadır. Oysa dar anlamda Mescid-i Aksa, kıble tarafındaki gri kubbeli yapıdır. Geniş anlamda ise her iki yapı da Mescid-i Aksa alanının içindedir. Bu nedenle “Kubbetü’s-Sahre Mescid-i Aksa değildir” ifadesi dar anlamda doğru, geniş anlamda ise eksiktir. En doğrusu, iki yapıyı adlarıyla ayırt etmek ve her ikisinin de Harem-i Şerif’in parçası olduğunu bilmektir.

Sık Sorulan Sorular

Mescid-i Aksa’da namaz kılmanın fazileti nedir?

Mescid-i Aksa, ziyaret için yolculuk yapılması teşvik edilen üç mescidden biridir. Burada kılınan namazın sevabının katlanacağına dair rivayetler bulunur; farklı rakamlar içeren bu rivayetlerin bir kısmı zayıftır. Kesin olan, bu mescidin mübarek ve faziletli bir yer olduğudur.

Kubbetü’s-Sahre’de namaz kılınır mı?

Evet. Kubbetü’s-Sahre, Harem-i Şerif alanının içinde olduğu için burada kılınan namaz da Mescid-i Aksa’da kılınmış sayılır.

Mervânî Mescidi nedir?

Harem-i Şerif’in güneydoğu köşesinin altında yer alan, geniş tonozlu yeraltı mekânıdır. Halk arasında “Süleyman’ın ahırları” diye bilinir; son dönemde yeniden düzenlenerek namaza açılmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: İsrâ Suresi (17/1); Buhârî, Fadlu's-salât 1; Müslim, Hac 511; Buhârî, Salât 31; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kubbetü's-Sahre" ve "Mescid-i Aksâ" maddeleri