Eşrefoğlu Rûmî Kimdir? Hayatı, Tasavvuf Anlayışı ve Eserleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Hayatı ve yetişmesi
Kâdirî-Eşrefî çizgisi
Eserleri

Eşrefoğlu Rûmî (Abdullah-ı Rûmî), XV. yüzyılda yaşamış, Kâdirî tarikatının Eşrefiyye kolunun öncüsü kabul edilen Türk mutasavvıf ve şairidir. İznik’te yaşadığı, burada vefat edip defnedildiği ve Türkçe tasavvuf şiirinin önemli temsilcilerinden olduğu bilinir. Yaklaşık 1469-1470 yıllarında vefat ettiği kabul edilir.

Hayatı ve yetişmesi

Eşrefoğlu Rûmî’nin doğum yeri ve tarihi kaynaklarda kesin değildir. Menâkıba göre Eşref Bey’in oğludur; bu yüzden “Eşrefoğlu” adıyla anılır. Eşrefoğulları, Beyşehir çevresinde bir Türkmen beyliğini yöneten hanedandır; bu nispet onun sosyal çevresine işaret eder. Genç yaşta ilim tahsil ettiği, ardından tasavvufa yöneldiği, Hamîdüddîn-i Aksarâyî çevresiyle ve Hüseyin-i Hamevî ile ilişkili olduğu aktarılır. Hamevî, Kâdirî silsilesine mensup bir mürşiddi ve Eşrefoğlu onun halifesi olarak yetişmiştir. Eşrefoğlu daha sonra İznik’e yerleşmiş, burada tekke kurmuştur.

Kayıtlara göre müridlerini ilim, zikir ve edep üzerine yetiştirmiş, Türkçe yazdığı eserlerle halkın anlayacağı bir dilde tasavvuf anlatmıştır. Bu tercih, Anadolu’da Türkçenin ilim ve irfan dili olarak yerleşmesine katkı sağlayan unsurlardan biridir.

Kâdirî-Eşrefî çizgisi

Kâdirîlik, Abdülkâdir Geylânî’ye nispet edilen tarikat olarak Anadolu’da geniş yayılmış, farklı kollara ayrılmıştır. Eşrefiyye bunlardan biridir; şeriata bağlılık, sevgi ve edep temelinde zikre ve cemaat içindeki hizmete önem verir. Genel çerçeve için Kâdirîlik tarihi yazısı ve büyük tarikatlar özeti faydalı bir zemin sağlar. Eşrefiyye zamanla Anadolu’da özellikle batı bölgelerde ve Balkanlar’da yayılma imkânı bulmuştur.

Eserleri

Eşrefoğlu Rûmî’nin eserleri arasında şunlar sayılır:

Müzekki’n-nüfûs: Nefsin arındırılması üzerine yazılmış, manzum ve mensur bölümler içeren Türkçe bir tasavvuf eseri.
Tarikatnâme: Tarikata girişin edep ve usullerini anlatan eser.
Dîvân: İlâhî ve nefesleri içeren şiir mecmuası.

Bu eserlerde, Yunus Emre çizgisini sürdüren yalın ve içten bir üslup dikkat çeker. Konu bakımından, nefsi tezkiye, kalbi tasfiye ve Allah sevgisi öne çıkar. Yunus Emre ile bağı için Yunus Emre Divanı yazısına göz atılabilir. Eserlerin yazma nüshaları, bazı basılı neşirleri ve akademik çalışmalar bulunmaktadır; araştırma yapacak okur, güvenilir neşirleri tercih etmelidir.

Tasavvuf anlayışı

Eşrefoğlu’nun öğretisinin ana unsurları şöyle özetlenebilir. Birincisi şeriat ölçüsüdür: namaz, oruç ve helal-haram hassasiyeti tasavvufun temelidir. İkincisi nefis terbiyesidir; kibir, öfke ve dünya hırsı gibi hastalıklara karşı sürekli mücadele önerilir. Üçüncüsü zikirdir; kalbi Allah’ın anılmasıyla diri tutmak, Kur’an’daki “Bilin ki kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur” (Ra’d Suresi, 13/28) ayetiyle ilişkilendirilir. Dördüncüsü ise halka hizmet ve tevazudur. Onun sözlerinde şeyhe bağlılık da önemli bir yer tutar; ancak bu bağlılık, şeriatın ölçülerini aşan bir teslimiyet olarak değil, terbiye için bir yol arkadaşlığı olarak anlaşılmalıdır. Sözlerinden örnekler için Eşrefoğlu Rûmî’nin sözleri ve öğretileri yazısına bakılabilir.

Tarihî bağlam: XV. yüzyıl Anadolu’su

Eşrefoğlu Rûmî’nin yaşadığı dönem, Osmanlı’nın Fetret devrinin ardından toparlandığı, II. Murad ve Fâtih Sultan Mehmed zamanlarına denk gelen bir çağdır. Bu yüzyılda Anadolu’da çok sayıda tekke ve zâviye kurulmuş, Türkçe tasavvuf edebiyatı hızla gelişmiştir. İznik, Bursa’nın yakınında bulunması sebebiyle hem ilmî hem iktisadî hareketliliği yaşayan bir şehirdi. Şeyhlerin toplum içindeki rolü yalnızca manevî rehberlikle sınırlı kalmaz; yetim ve yoksulların gözetilmesi, anlaşmazlıkların çözümü ve misafirlerin ağırlanması gibi sosyal hizmetleri de kapsardı. Tekkelerin bu işlevi için tekke ve zâviyeler yazısına göz atabilirsiniz.

Çağdaş şahsiyetlerle ilişkisi

XV. yüzyıl Anadolu’sunda birçok mürşid yetişmiştir. Eşrefoğlu, Bursa’daki Emir Sultan gibi çağdaşlarıyla aynı manevî iklimde anılır. Bu şahsiyetlerin her biri farklı tarikat çizgisinde olsa da şeriata bağlılık, Türkçe ile irşad ve halkla birlikte olma noktalarında ortaklaşırlar. Kendi içlerinde tarihî ilişki iddiaları ise ancak güvenilir kaynak ile ele alınmalıdır.

Vefatı ve türbesi

Eşrefoğlu Rûmî, İznik’te vefat etmiş ve kendi adıyla anılan külliyenin bulunduğu alanda defnedilmiştir. Türbe, İznik’in tarihî dokusu içinde yer alır ve her yıl ziyaretçi çeker. Konum, mimari ve ziyaret bilgileri için Eşrefoğlu Rûmî Türbesi yazısını okuyabilirsiniz. İznik’in manevî havası, Bizans ve Osmanlı mirasını bir arada barındıran bir şehir olmasıyla da dikkat çeker.

Bugün neden okunmalı?

Eşrefoğlu Rûmî, Türkçe tasavvuf edebiyatının zincirinde Yunus Emre ile sonraki dönem şairleri arasında önemli bir halka olarak değerlendirilir. Şiirlerindeki sade dil, bugünün okuru için de anlaşılır bir ahlâk ve irfan kaynağıdır. Okurken eserlerin menkıbevî değil, edebî ve ahlâkî yönlerini öne çıkarmak yararlıdır. Tasavvufun genel çerçevesi için ayrıca tasavvuf nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşrefoğlu Rûmî kimdir?

XV. yüzyılda yaşamış, Kâdirî tarikatının Anadolu’daki Eşrefiyye koluyla anılan, İznik’te vefat eden şair ve mutasavvıftır. Asıl adı Abdullah’tır ve Türkçe şiirleriyle tanınır.

Eşrefiyye nedir?

Eşrefoğlu Rûmî’ye nispetle anılan, Kâdirî tarikatının Anadolu’daki kollarından biridir. Daha çok İznik ve çevresinde yayılmıştır.

Eşrefoğlu Rûmî’nin başlıca eserleri nelerdir?

Müzekki’n-nüfûs, Tarikatnâme ve Dîvân’ı en bilinen eserleridir. Bu eserlerde nefis terbiyesi, zikir ve tasavvufî edep konuları işlenir.

Eşrefoğlu Rûmî ne zaman vefat etti?

Kaynaklarda yaklaşık 1469-1470 yıllarında İznik’te vefat ettiği belirtilir; kesin tarih konusunda farklı kayıtlar bulunabilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Eşrefoğlu Rûmî" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Eşrefiyye" md.; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kâdirîlik" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, diyanet.gov.tr

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →