Filistin’in En Ünlü Camileri ve Tarihî İslami Eserleri

Filistin’in en bilinen İslam yapıları Kudüs’teki Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra’dır; Halil’deki İbrâhim Camii, Gazze’deki Ömerî Camii ve Nablus’taki camiler de önemlidir. Harem-i Şerif alanı, Mekke ve Medine’den sonra İslam’ın üçüncü kutsal mekânı olarak anılır. Bölge, çatışma ve statü tartışmaları nedeniyle uluslararası ilginin odağındadır.

Mescid-i Aksâ ve Harem-i Şerif

Mescid-i Aksâ, Müslümanların üçüncü kutsal mescididir. Kur’an’da İsrâ Suresi 1. ayette anılan bu mescit, Hz. Peygamber’in Miraç yolculuğundaki durağıdır. Harem-i Şerif alanı yaklaşık 144 dönümlük bir platformdur ve içinde Kıble Camii (gümüş kubbeli Mescid-i Aksâ), Kubbetü’s-Sahra, Kubbetü’s-Silsile, Mervan Musallası ve çeşitli kapılar ile minareler yer alır. Mevcut Kıble Camii’nin esas hâli Emevîler döneminde (8. yüzyıl) yapılmış, depremler ve onarımlarla birçok kez yenilenmiştir. Halife Ömer’in Kudüs’e girişi sırasında Hz. Ömer’in burada namaz kıldığı rivayet edilir.

Alanın idaresi ve güvenliği siyasi gerilimlerin konusudur. Mevcut düzenlemeye göre idari yetki Ürdün’e bağlı Vakıf’ta, güvenlik denetimi ise İsrail’dedir. Bu duruma ilişkin farklı görüşler mevcuttur; bu yazı yalnızca dinî mekânı tanıtır.

Kubbetü’s-Sahra

Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervan, 691-692’de Kudüs’te Kubbetü’s-Sahra’yı yaptırmıştır. Sekizgen planlı yapı, altın kaplama kubbesi ve çini kaplı dış cephesi ile bilinir. İçinde Hz. Peygamber’in Miraç’a yükseldiği rivayet edilen kutsal kaya bulunur. Yapı bir cami değil, kutsal bir kaya üzerine inşa edilmiş anıtsal bir mekândır. Osmanlı sultanı Kanuni Süleyman döneminde çini süslemeleri yenilenmiştir.

İbrahim Camii (Halil)

Halil şehrindeki İbrahim Camii, Hz. İbrahim, eşi Sare, Hz. İshak, Hz. Yakup ve eşlerinin defnedildiği kabul edilen Mağara-i Mahfela üzerine inşa edilmiş bir yapıdır. Herod dönemi (MÖ 1. yüzyıl) duvarları üzerine yükselen yapı, Bizans kilisesine, Haçlı kilisesine ve daha sonra camiye çevrilmiştir. Yapı hem Müslümanlar hem Yahudiler için kutsaldır ve 1994’ten beri bölünmüş idare altındadır. UNESCO, 2017’de Halil Eski Şehri’ni Dünya Mirası Listesi’ne almıştır.

Gazze, Nablus ve Diğer Şehirler

Gazze’deki Ömeri Ulu Camii, 7. yüzyıl sonlarında yapılan ve sonradan Haçlı kilisesi ve Memlûk camisi olarak yenilenen tarihî bir yapıdır. Seyyid Haşim Camii, Hz. Peygamber’in dedesi Haşim b. Abdimenaf’ın burada defnedildiği rivayetiyle bilinir. Bu yapılar son çatışmalarda zarar görmüştür. Nablus’taki Büyük Nasır Camii, Eriha yakınındaki Nebi Musa Makamı (Memlûk Sultanı Baybars dönemi, 13. yüzyıl) ve Ramle’deki Beyaz Cami (Cami el-Ebyad) diğer önemli eserlerdir.

Ziyaret ve Koruma

Kutsal alanlara girişte ziyaretçilerin kıyafet kurallarına uyması beklenir. Güvenlik koşulları nedeniyle erişim zaman zaman kısıtlanır. Dinî yapı için Filistin’deki Müslümanlar, ramazan için Filistin’de ramazan, Yemen için Yemen camileri ve Afganistan için Afganistan camileri okunabilir.

Kudüs Eski Şehri’nde Osmanlı İzleri

Kanunî Sultan Süleyman, 1535-1542 arasında Kudüs surlarını yeniletmiş, Kubbetü’s-Sahra’nın dış cephesini İznik çinileriyle donatmıştır. Harem-i Şerif’in çevresinde sebiller, medreseler ve çeşmeler bulunur; Kanunî’nin yaptırdığı Süleyman Sebili bunlardan biridir. Eski Şehir, 1981’de UNESCO Dünya Mirası listesine alınmış ve 1982’de tehlike altındaki miras listesine eklenmiştir. Şehirde Müslüman, Hristiyan ve Yahudi mahalleleri bir arada bulunur.

Gazze’nin Tarihî Camileri

Gazze’deki Ömerî Büyük Camii, şehrin en eski ve en büyük camisi olarak bilinir; yapının, daha eski kilise ve tapınak izleri üzerine kurulduğu anlatılır. Seyyid Hâşim Camii ise, Hz. Peygamber’in dedesi Hâşim’in kabrinin burada olduğuna inanıldığı için kentin ziyaret merkezlerindendir. 2023’ten itibaren yaşanan çatışmalarda Gazze’deki çok sayıda cami ve tarihî yapının ağır hasar gördüğü ya da yıkıldığı çeşitli kuruluşlarca bildirilmiştir; bu yazı olaylara ilişkin siyasî bir değerlendirme yapmaz.

Nablus, Eriha ve Batı Şeria

Nablus’taki Büyük Cami (en-Nasr Camii), Osmanlı ve Haçlı döneminin izlerini taşır. Eriha yakınlarında Nebi Musa makamı, Memlük döneminden kalma bir yapıdır ve bir dönem yıllık festivallerle anılmıştır. Halil’deki İbrâhim Camii ise Hz. İbrahim ve ailesinin kabirlerinin bulunduğu kutsal alanın bir parçasıdır; 1994’ten sonra yapı Müslüman ve Yahudi ziyaretçiler arasında paylaştırılmıştır.

Mescid-i Aksâ’nın Mimari Bileşenleri

Harem-i Şerif yaklaşık 144 dönümlük bir alandır ve içinde Mescid-i Aksâ (Kıble Camii), Kubbetü’s-Sahra, Mervânî Musalla, Burak Mescidi ve onlarca kubbe, sebil ve minare yer alır. Gümüş renkli kubbesiyle bilinen Kıble Camii, 8. yüzyılda Emevî döneminde yapılmış, depremler nedeniyle defalarca yenilenmiştir. Kubbetü’s-Sahra’nın altın kubbesi 20. yüzyılda yeniden kaplanmıştır. Bu yapılar İsrâ suresinin 1. ayetinde zikredilen Mescid-i Aksâ geleneğiyle ilişkilendirilir.

Bakım, Statü ve Koruma

Kudüs’te Harem-i Şerif’in günlük yönetimi Ürdün Vakıflar Bakanlığı’na bağlı Kudüs Evkaf İdaresi tarafından yürütülür; kutsal alanın tarihî statüsü uzun süredir uluslararası görüşmelerin konusudur. Restorasyon işleri, özellikle Haşimî Kralları tarafından finanse edilen programlarla ve vakıf bağışlarıyla yapılır. Gazze ve Batı Şeria’daki camilerin onarımı ise Filistin Vakıflar Bakanlığı ve uluslararası kuruluşlarca yürütülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Mescid-i Aksâ Kur’an’da geçer mi?

Evet. İsrâ Suresi’nin 1. ayetinde Hz. Peygamber’in Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya götürüldüğü bildirilir.

Kubbetü’s-Sahra kim tarafından yapıldı?

Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervan tarafından 691-692 yıllarında yaptırılmıştır. Altın kubbesiyle Kudüs’ün simgesidir.

Müslümanların kıblesi bir dönem neresiydi?

Hicretten sonra yaklaşık 16-17 ay boyunca Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’ya yönelinmiş, sonra kıble Kâbe’ye çevrilmiştir (Bakara 2/142-144).

İbrahim Camii nerededir?

Halil (Hebron) şehrinde Hz. İbrahim ve ailesinin mezarlarının bulunduğuna inanılan Mağara-i Mahfela üzerinde yer alır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mescid-i Aksâ", "Kubbetü's-Sahra", "Halîlürrahman" md.; UNESCO Dünya Mirası Merkezi, "Old City of Jerusalem", whc.unesco.org; İsrâ Suresi (17/1)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →