Güney Afrika’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Güney Afrika’da İslam, 17. yüzyılın sonlarında Cape’e sürülen Endonezyalı âlimler ve köleler aracılığıyla yerleşmiş, 19. yüzyılda Hindistan’dan gelen işçilerle büyümüş ve apartheid karşıtı mücadelede önemli bir rol üstlenmiş bir topluluğun hikâyesidir. Bugün Müslümanlar nüfusun yüzde bir ila iki arasında bir bölümünü oluşturur.

Cape’e Sürgünler ve Köleleştirilen Müslümanlar

1652’de Hollanda Doğu Hindistan Şirketi Cape Town’da bir ikmal üssü kurdu. Şirket zamanla Doğu Hindistan’daki sömürge karşıtı direnişçileri, siyasi tutukluları ve köleleştirilen insanları buraya getirdi. Bunların çoğu Müslümandı. Makassarlı Şeyh Yusuf (1626-1699), Banten Sultanlığı’nın Hollanda’ya karşı savaşında önder rol aldı; yakalanınca Seylan’a, ardından 1694’te Cape’e sürüldü. Zandvliet’te yerleştirilen şeyh, 1699’daki vefatına kadar topluluğa din öğretti. Kabri bugün “kramat” denilen ziyaret yerlerinden biridir. Bu kramatlar Cape çevresinde bir “kutsal daire” olarak anılır.

Tuan Guru ve İlk Camiler

Tidore Prensi Abdullah Kadî Abdüsselâm (Tuan Guru) 1780 civarında Robben Island’a sürüldü. Hapis hayatında hafızasından Kur’an ve fıkıh kitapları yazdığı belirtilir. Serbest bırakıldıktan sonra Cape Town’da Müslümanlara eğitim vermeye başladı. Bo-Kaap’taki Auwal Camii 1794’te kuruldu ve Güney Afrika’nın ilk camisi olarak kabul edilir. Hollanda ve ardından İngiliz yönetimi, din özgürlüğüne 1804’te (Batavya Cumhuriyeti yönetimi altında) ve 1806 sonrası İngiliz dönemi uygulamalarıyla izin verdi. Bu süreç, topluluğun yeniden örgütlenmesini sağladı. Cape Town’daki Müslümanların günlük diline Arapça harfli Afrikaanca yazılan dinî metinler de girmiştir.

Natal’da Hint Müslümanlar

1860’tan itibaren Hindistan’dan sözleşmeli işçiler ve onların ardından tüccarlar Natal’a getirildi. Müslüman tüccarlar özellikle Durban çevresinde yerleşti; 1927’de açılan Durban Juma Camii, Güney Yarımküre’nin en büyük camilerinden biridir. Mahatma Gandhi 1893-1914 arasında Güney Afrika’da avukatlık yaptı ve ilk önemli hukuki davalarından birinde Müslüman bir tüccar için çalıştı. Hint topluluğunun yoksulları ise sözleşmeli işçiliği, tarla ve madenlerde ağır koşullarda yaşadı.

Apartheid Dönemi

1948’den sonra yürürlüğe giren apartheid düzeni, nüfusu ırk gruplarına ayırdı. 1950 tarihli Grup Alanları Yasası uyarınca birçok mahalle belirli ırk gruplarına ayrıldı. Cape Town’daki District Six’ten 1966’dan itibaren onbinlerce kişi yerinden edildi; bunların büyük bir bölümü Müslümandı. Bo-Kaap ise kısmen korunabildi. Müslüman dinî önderler, ayrımcılığa karşı sesini yükseltti; Müslümanlar Mücadele Hareketi’nin farklı kollarında yer aldı. 1980’lerde Müslüman Gençlik Hareketi gibi örgütler apartheid karşıtı eylemlere katıldı. Cape Town’da Müslüman Yargı Konseyi (1945’te kuruldu) bu süreçte dinî ve toplumsal liderlik yaptı.

1994 Sonrası

1994’te demokrasiye geçişten sonra 1996 Anayasası din özgürlüğünü güvenceye aldı ve dinî toplulukların kendi kişisel hukuk sistemlerini oluşturabileceğini kabul etti. Müslüman Evlilik Yasası konusu uzun süre tartışıldı. Cape Town ve Durban’da yeni camiler ve okullar açıldı. Müslümanlar siyasi, akademik ve iş dünyasında etkindir. Yakın yıllarda Somali, Pakistan, Bangladeş ve Nijerya kökenli yeni göçmen topluluklar da eklenmiş, çeşitlilik artmıştır.

Mutfak ve Kültür

Cape Malay mutfağı (bobotie, samoosa, koeksister) İslami geleneklerin yerel lezzetlerle buluşmasının ürünüdür. Bo-Kaap’ta her yıl düzenlenen Ramazan ve bayram etkinlikleri, ayrıca “Ratiep” ve “Ghoema” müzik geleneği Cape Müslümanlarının kültürel kimliğinin parçalarıdır. Arap harfleriyle yazılan Afrikaanca Arabic-Afrikaans metinler, 19. yüzyıl medrese eğitiminin ilginç bir ürünüdür.

Güney Afrika tecrübesini Afrika kıtasındaki diğer örneklerle karşılaştırmak için Tanzanya, Kenya ve Moritanya yazılarına bakılabilir. Hint Okyanusu bağlantısı için Maldivler ve Sri Lanka yazıları da faydalıdır.

Eğitim, Kurumlar ve Günümüz Tartışmaları

Güney Afrika’da Müslümanlar birçok İslami okul (madrasa), hafta sonu eğitim merkezi ve tam gün Müslüman özel okullarıyla dinî eğitimlerini sürdürür. Helal sertifikasyonu, ihracat ve gıda sektöründe büyük bir iş koludur; Güney Afrika Ulusal Helal Otoritesi ve Müslüman Yargı Konseyi Helal Güven bu alanda faaliyet gösteren kuruluşlardır. Ayrıca Müslümanlar, ülkenin eşitsizliklerle mücadelesinde sosyal yardım ve afet yardım çalışmalarında aktif rol alır. Cape Town ve Durban’da yüzlerce cami bulunur ve Ramazan ayında kamusal hayatın ritmi değişir.

Cape Town’daki Müslüman mezarlıklar ve kramat dairesi, hem dinî ziyaret hem de kültürel miras açısından yerel yönetimlerce korunmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Güney Afrika’ya İslam nasıl geldi?

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin 17. yüzyılda Endonezya ve Malezya bölgesinden Cape’e sürdüğü siyasi mahkûmlar, köleler ve işçiler İslam’ı bölgeye getirdi. 19. yüzyılda Hindistan’dan gelen sözleşmeli işçiler Natal’da yeni bir topluluk oluşturdu.

Şeyh Yusuf kimdir?

Makassarlı bir âlim ve tarikat şeyhi olan Şeyh Yusuf, Hollanda yönetimine karşı direnişi nedeniyle önce Seylan’a, sonra 1694’te Cape’e sürüldü ve 1699’da vefat etti. Kabri Faure’daki Zandvliet bölgesinde bulunur ve ziyaret edilir.

Bo-Kaap hangi mahalledir?

Cape Town’un merkezi yakınında, renkli evleriyle tanınan, tarihsel olarak Cape Malay Müslümanlarının yaşadığı bir mahalledir. Auwal Camii gibi tarihî camiler burada bulunur.

Apartheid Müslümanları nasıl etkiledi?

1950 tarihli Grup Alanları Yasası uygulamaları, District Six gibi karma mahallelerden çok sayıda Müslüman ailenin zorla çıkarılmasına yol açtı. Birçok Müslüman ayrımcılık karşıtı harekete katıldı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Güney Afrika" maddesi; Achmat Davids, The Mosques of Bo-Kaap; Yusuf da Costa ve Abdulkader Tayob, Islam in South Africa; Stats SA nüfus sayımları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →