Mısır’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Fetih ve Fustat
Emevî, Abbasî ve Tolunoğulları
Fâtımîler, Kahire ve Ezher

Mısır, Hz. Ömer döneminde Amr b. Âs komutasındaki ordu tarafından 639-641 yılları arasında fethedildi ve kısa sürede İslam dünyasının başlıca ilim ve siyaset merkezlerinden biri oldu. Ezher, Fâtımîler döneminde kuruldu ve bugün hâlâ Sünnî dünyanın en köklü eğitim kurumlarındandır.

Fetih ve Fustat

Bizans yönetimindeki Mısır, 639’un sonlarında Amr b. Âs’ın birlikleriyle karşılaştı. Babilyon Kalesi 641’de teslim oldu, İskenderiye ise 642 civarında fethedildi. Amr b. Âs, ordu karargâhından gelişen Fustat şehrini kurdu ve burada Afrika kıtasının ilk camisi olarak bilinen Amr b. Âs Camii’ni inşa etti. Bu şehir, bugünkü Kahire’nin ilk çekirdeğidir. Mısır’ın Kıptî Hristiyan nüfusu, cizye karşılığında dinî özgürlüklerini korudu; İslamlaşma yüzyıllar içinde kademeli olarak gerçekleşti.

Emevî, Abbasî ve Tolunoğulları

Emevî ve Abbasî dönemlerinde Mısır valilerle yönetildi. 868’de Ahmed b. Tolun, Abbasî’ye bağlı ama fiilen bağımsız bir yönetim kurdu. Kahire’deki Ahmed b. Tolun Camii, bu dönemin başyapıtıdır ve Samarra üslubunun Mısır’daki en önemli örneği olarak kabul edilir. İhşidîler (935-969) sonraki kısa bir dönemde Mısır’ı yönetti.

Fâtımîler, Kahire ve Ezher

969’da Cevher es-Sıkıllî komutasında Mısır’ı fetheden İsmâilî-Şiî Fâtımîler, yeni başkent Kahire’yi kurdu. 970-972 yıllarında inşa edilen Ezher Camii, kısa sürede bir ilim merkezine dönüştü. Fâtımîler Şiî olsa da, Ezher bugün Sünnî dünyanın en köklü eğitim kurumlarından biridir; bu geçiş, Eyyûbîler döneminden sonra gerçekleşti. Fâtımî halifeleri Kuzey Afrika, Suriye ve Hicaz’ın bir bölümünü kontrol ederek Akdeniz’de güçlü bir devlet oluşturdu. Dâru’l-ilim gibi kurumlar bilimsel faaliyetleri destekledi.

Eyyûbîler ve Sünnî canlanma

Selahaddin Eyyûbî, 1171’de Fâtımî halifeliğine son vererek Mısır’ı Abbasî halifesine bağladı ve Sünnî Şâfiî mezhebini devletin esası yaptı. Kahire’de medreseler yaygınlaştı. Selahaddin, Haçlılara karşı 1187’de Hattin Savaşı’nda zafer kazanarak Kudüs’ü geri aldı. Eyyûbî döneminde Mısır, Haçlı seferleri karşısında Müslüman dünyanın merkezi hâline geldi.

Memlükler: Abbasî halifeliği ve Moğol karşıtı direniş

1250’de başlayan Memlük hâkimiyeti, 1517’ye kadar sürdü. 1258’de Bağdat’ın Moğollar tarafından yıkılmasından sonra Memlükler, Abbasî hanedanından bir halifeyi Kahire’ye getirdi. 1260’taki Ayn Calut Savaşı’nda Moğol ilerleyişini durdurdular. Baybars, Kalavun ve Nasır Muhammed dönemlerinde yapılan camiler, medreseler ve türbeler Kahire’yi dünyanın en büyük şehirlerinden biri yaptı. İbn Haldun, Makrîzî, Süyûtî ve İbn Hacer gibi âlimler bu dönemin ürünüdür.

Osmanlı dönemi ve modern Mısır

1517’de Yavuz Sultan Selim Mısır’ı Osmanlı topraklarına kattı. Osmanlı idaresi altında Mısır, bir eyalet olarak yönetildi; Ezher ilim merkezi olmayı sürdürdü. 1798 Napolyon seferi, ülkenin Avrupa ile yüzleşmesine neden oldu. 1805’te Mehmed Ali Paşa yönetimi devralarak modern devlet kurumlarını oluşturdu. 1882’de İngiliz işgali başladı, 1952’de Cumhuriyet ilan edildi. Ezher, 1961’de devlet çatısı altında yeniden yapılandırıldı. Bugün Mısır nüfusunun çoğunluğu Sünnî Müslümandır ve Kıptî Ortodoks Hristiyanlar önemli bir azınlıktır.

Mısır’ın İslam dünyasındaki yeri

Mısır, Kur’an kıraatleri, fıkıh, hadis ve Arap dili alanlarında eğitimin merkezidir. Kahire’deki Dâru’l-Iftâ ve Ezher fetva çalışmaları, İslam dünyasında geniş etki yapar. Mısırlı âlimlerin Osmanlı topraklarıyla ilişkisi için Türkiye’de İslam tarihi, Hicaz bağlantısı için Suudi Arabistan’da İslam tarihi, Kuzey Afrika bağları için Libya’da İslam tarihi ve Fas’ta İslam tarihi yazıları okunabilir.

Âlimler ve ilim hayatı

Mısır, İslam ilim tarihinde birçok önemli şahsiyete ev sahipliği yapmıştır. İmam Şâfiî, 9. yüzyılın başında Mısır’a yerleşmiş, eş-Şâfiî mezhebinin sistemleştirilmesini burada tamamlamış ve 820’de Fustat’ta vefat etmiştir. Kabri Kahire’dedir ve bugün de ziyaret edilir. Leys b. Sa’d, Mısır’ın ilk büyük fakihlerindendir. Sonraki dönemlerde İbn Hacer el-Askalânî (hadis), Celâleddîn es-Süyûtî (tefsir ve tarih), İbn Hişâm (siyer) ve İzzeddin b. Abdüsselâm (fıkıh ve usûl) Mısır’da yetişen veya yaşayan âlimlerdir. Kahire’nin medreseleri, vakıf kütüphaneleri ve hastaneleri ilim hayatının canlı kalmasını sağlamıştır.

Tasavvuf ve halk dindarlığı

Mısır’da tasavvuf yaygın bir halk gelenekti. Şâzeliyye, Bedeviyye (Seyyid Bedevî) ve Desûkiyye gibi tarikatlar geniş bir izleyici kitlesine sahipti. Kahire’deki türbe ve mevlid kutlamaları, Mısır’ın dini hayatının rengini oluşturur. Hz. Hüseyin’in başının Kahire’de olduğuna dair inanç, şehirdeki Hüseyin Camii’ne ziyaretçi çeker; bu konuda tarihî kaynaklar arasında farklı rivayetler vardır. Mısır Müslümanları, Hz. Peygamber’in Ehl-i Beyt’ine büyük sevgi besler; bu da Sünnî Mısır’a özgü bir kültürel renk katar.

Mimari miras

Amr b. Âs Camii, Ahmed b. Tolun Camii, Ezher, Sultan Hasan Medresesi ve Kalavun Külliyesi gibi yapılar Kahire’yi “bin minareli şehir” yapmıştır. UNESCO, “Tarihî Kahire”yi 1979’da Dünya Mirası Listesi’ne almıştır. Bu yapılar Fâtımî, Eyyûbî, Memlük ve Osmanlı dönemlerinin farklı üsluplarını bir arada gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mısır ne zaman fethedildi?

639-641 yıllarında Amr b. Âs komutasında, Hz. Ömer döneminde fethedilmiş; İskenderiye 642 civarında alınmıştır.

Ezher ne zaman kuruldu?

Fâtımîler döneminde, 970-972 yıllarında Kahire’de inşa edilmiştir. Bugün Sünnî dünyanın en köklü eğitim kurumlarındandır.

Selahaddin Eyyûbî Mısır’da ne yaptı?

1171’de Fâtımî halifeliğine son verip Sünnî Şâfiî mezhebini esas aldı ve Haçlılara karşı 1187’de Kudüs’ü geri aldı.

Memlükler hangi dönemde hüküm sürdü?

1250’den 1517’de Osmanlı fethine kadar; 1260’taki Ayn Calut zaferiyle Moğol ilerleyişini durdurdular.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mısır", "Ezher" ve "Fâtımîler" maddeleri; Makrîzî, el-Mevâ'iz ve'l-i'tibâr (el-Hıtat); Taberî, Târîhu'r-rusûl ve'l-mülûk

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →