Bahreyn’de İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İslam'ın kabulü
Karmatîler ve Hacer
Hürmüz, Portekiz ve İran dönemi

Bahreyn, Hz. Peygamber döneminde İslam’ı kabul eden ilk bölgelerdendir. Cuvâsâ Mescidi, Medine dışında Cuma namazı kılınan ilk mescit olarak rivayet edilir. Bahreyn bugün Şiî çoğunluk ve Sünnî Âl Halife hanedanıyla yönetilen bir adadır.

İslam’ın kabulü

Hicri 8. yılda (630) Hz. Peygamber, Alâ b. Hadramî’yi Bahreyn hükümdarı Münzir b. Sâvâ’ya elçi olarak gönderdi. Münzir İslam’ı kabul etti ve bölge Müslüman oldu. Buhârî’de geçen bir rivayete göre Cuma namazı, Medine dışında ilk olarak Abdülkays kabilesinin Cuvâsâ köyündeki mescidinde kılındı. Bu rivayet, Bahreyn’in İslam tarihinde seçkin yerini gösterir. Ridde olaylarında Hz. Ebû Bekir, Alâ b. Hadramî’yi tekrar bölgeye gönderdi. Bölgenin adı, Orta Çağ’da “Bahreyn” olarak bugünkü Arabistan’ın doğu kıyısını da kapsıyordu.

Karmatîler ve Hacer

899’da Hasa (Ahsâ) bölgesinde Ebû Saîd el-Cennâbî önderliğinde ortaya çıkan Karmatî hareketi, İsmâilî-Şiî kökenli bir yapı olup Bahreyn’de bağımsız bir devlet kurdu. 930’da Mekke’ye saldırıp Hacerülesved’i çıkarmış ve yaklaşık yirmi iki yıl sonra iade etmiştir. Bu olay, İslam tarihinin en çarpıcı olaylarındandır. Karmatî devleti 11. yüzyılda yıkıldı. Hacer (Hufuf) ve Ahsâ, daha sonra Uyunî ve Usfûrî hanedanları tarafından yönetildi.

Hürmüz, Portekiz ve İran dönemi

15.-16. yüzyıllarda Bahreyn adaları Hürmüz Krallığı’na bağlıydı. 1521’de Portekizliler adayı işgal etti; 1602’de Safevî Şahı I. Abbas Bahreyn’i aldı. Safevî döneminde Şiî âlimler ve eğitim kurumları güçlendi. “Bahreynli âlimler” olarak bilinen Şiî fakihler (Yusuf el-Bahrânî gibi) İran ve Irak ilim merkezlerinde etkili oldu. Bu dönem Bahreyn’in Şiî çoğunluk kimliğinin kök saldığı dönemdir.

Âl Halife hanedanı

1783’te Âl Halife ailesi, Zübâra’dan gelerek Bahreyn’i İran etkisinden çıkardı ve bugün de iktidardaki hanedanı kurdu. 19. yüzyılda İngiltere ile yapılan antlaşmalarla (1820, 1861) Bahreyn İngiliz koruması altına girdi. 1932’de petrol bulunması Körfez’de ilk petrol ihracatını getirdi. Bahreyn, 15 Ağustos 1971’de bağımsızlığını ilan etti; 2002’de krallık ilan edildi.

Dinî yapı

Bahreyn vatandaşlarının çoğunluğu Şiî (On İki İmam, Usûlî) olarak tahmin edilir; Sünnîler (Mâlikî ve Şâfiî ağırlıklı) azınlıktır ve yönetici hanedan Sünnîdir. Yabancı işçiler arasında Hindu, Hristiyan ve diğer inançlara mensup kişiler vardır. Ülkede Yahudi ve Hristiyan yerli azınlıklar da yaşar. Dinî yapıya dair siyasi tartışmalar bulunmaktadır; konuyla ilgili tarafsız raporlar için uluslararası kuruluşlara ve akademik çalışmalara başvurulmalıdır. Manama’daki Ahmed el-Fatih Büyük Camii (1987), ülkenin en büyük camisidir; Hamîs Camii ise Bahreyn’in en eski camilerinden biri kabul edilir.

Komşularla bağlantı

Bahreyn’in tarihi için Katar’da İslam tarihi, BAE’de İslam tarihi, Umman’da İslam tarihi, Yemen’de İslam tarihi ve Filistin’de İslam tarihi yazıları okunabilir.

Bahreyn’in Şiî ilim geleneği

Bahreyn, 16.-19. yüzyıllarda Şiî fakihlerin, özellikle Ahbârî ekolünün önemli merkezlerinden biri oldu. Şeyh Yusuf el-Bahrânî (ö. 1772), “el-Hadâ’iku’n-nâdıra” adlı fıkıh eserinin yazarı olup Karbelâ’da ders vermiştir. Bahreynli âlimler, İran ve Irak’taki hawzalara öğrenci yetiştirmiştir. Bahreyn’deki Şiî köyleri, Aşure ayinleri, hüseyniye ve cenaze gelenekleriyle kendine özgü bir kültür geliştirmiştir. Bu kültürün bir parçası, “ma’tem” adı verilen Şiî yas toplanma yerleridir.

Dilmun ve İslam öncesi katmanlar

Bahreyn adası İslam öncesinde Dilmun uygarlığının merkeziydi. Bahreyn Kalesi (Qal’at al-Bahrain), Dilmun, Portekiz ve İslami dönemlerden kalma katmanları içerir ve UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir. Adadaki 100 bini aşkın höyük mezar, dünyanın en yoğun antik nekropollerinden biri olarak bilinir. İslami dönemde Karmatîler, Uyunîler ve Usfûrîler gibi hanedanlar adayı yönetmiş, ada ticaret ve inci avcılığıyla gelişmiştir. Bu çok katmanlı tarih, ziyaretçiler için kültürel bir zenginlik oluşturur.

Camiler ve miras

Bahreyn’deki Hamîs Camii, 7. yüzyılda yapıldığı iddia edilen ancak bugünkü hâliyle 11.-14. yüzyıllara tarihlenen bir yapıdır; ülkenin en eski camisi kabul edilir. Ahmed el-Fatih Büyük Camii ise 1987’de açılmış, geniş kubbesi ve fiberglas kubbeyle bilinen modern bir yapıdır. Bahreyn’in cami mirası hem Şiî hem Sünnî topluluklara ait yapılardan oluşur. Ziyaretçiler genellikle belirlenmiş saatlerde ve izinle camileri gezebilir.

Bahreyn’de Aşure ve dinî takvim

Bahreyn’de Muharrem ayının ilk on günü, özellikle Şiî topluluk için derin bir yas dönemidir. Manama’nın eski mahallelerinde ve köylerde matemler (ma’tem) kurulur, Kerbelâ olayı anlatılır ve gelenekler yerine getirilir. Aşure günü yürüyüşler yapılır. Sünnî topluluk da Hz. Hüseyin’in şehadetini anar ve saygı gösterir; ancak anma biçimleri farklıdır. Bahreyn’in resmî tatil takvimi hem Sünnî hem Şiî dinî günleri kapsar. Ramazan, Kurban ve Mevlid günleri ile Aşure resmî olarak tanınır. Bu ortak takvim, ülkenin çok mezhepli yapısını gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Cuvâsâ Mescidi nedir?

Bahreyn’de bulunduğu rivayet edilen ve Medine dışında ilk Cuma namazının kılındığı mescittir.

Karmatîler kimdir?

899’da Bahreyn’de ortaya çıkan İsmâilî-Şiî kökenli harekettir; 930’da Mekke’ye saldırıp Hacerülesved’i götürmüşlerdir.

Âl Halife hanedanı ne zaman yönetime geldi?

1783’te Zübâra’dan gelerek Bahreyn’i ele geçirdi; bugün de ülkeyi yönetir.

Bahreyn ne zaman bağımsız oldu?

15 Ağustos 1971’de İngiliz himayesinden çıkarak bağımsızlığını ilan etti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bahreyn" ve "Karmatîler" maddeleri; Buhârî, Cum'a (Cuvâsâ Mescidi rivayeti); Fuad Khuri, Tribe and State in Bahrain

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →