Yemen’de İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Yemen, Hz. Peygamber döneminde Hz. Ali ve Muâz b. Cebel’in gönderilmesiyle İslam’ı kabul etti. Sana, Zebîd ve Cened şehirleri ilim merkezleri oldu. Yemen, Zeydî Şiî ve Şâfiî Sünnî iki büyük mezhebin yan yana yaşadığı nadir yerlerdendir.

İslam’ın yayılışı

Yemen halkı, Hz. Peygamber’in elçileri aracılığıyla İslam’ı tanıdı. Hz. Ali ve Hâlid b. Velîd, Hemedan ve Mezhic kabilelerini davet etti; Muâz b. Cebel ve Ebû Mûsâ el-Eş’arî ise Cened ve Haḍramevt’te kadı ve öğretmen olarak görev yaptı. Yemenli sahabeler arasında Ebû Mûsâ el-Eş’arî, Berâ b. Âzib ve Ammâr b. Yâsir sayılabilir. Hz. Peygamber’in “İman Yemen’dedir” hadisi Yemen halkının erken İslamlaşmasındaki övgüyü anlatır. Sana’daki Ulu Cami, Hz. Peygamber döneminde Fîrûz ed-Deylemî tarafından kurulduğu rivayet edilen ve Müslümanlarca kutsal kabul edilen bir yapıdır; kesin yıl konusunda kaynaklar farklılık gösterir.

Orta Çağ: Zeydî İmamlığı ve Sünnî devletler

9. yüzyılın sonunda (897) Yahyâ b. Hüseyin (el-Hâdî ilâ’l-Hak), Sa’de’de Zeydî İmamlığı’nı kurdu. Zeydîlik, Şiî mezheplerin Sünnîliğe en yakın kolu kabul edilir ve imamı seçimle belirlemeyi esas alır; ancak imam Ehl-i Beyt soyundan olmalıdır. Zeydî İmamlığı, yüzyıllarca kuzey Yemen’i yönetti. Güneyde ve kıyıda ise Zebîd merkezli Ziyâdîler (9. yüzyıl), Necâhîler, Süleyhîler, Eyyûbîler ve Resûlîler (13.-15. yüzyıl) gibi Sünnî devletler hüküm sürdü. Zebîd, Şâfiî fıkhı ve hadis eğitimiyle ünlü bir üniversite şehriydi; UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Osmanlı ve İmamlık

1538’de Osmanlılar Yemen’i fethetti. Kanuni dönemindeki ilk hâkimiyet, dağlık bölgede Zeydî imamların direnişi sebebiyle sınırlı kaldı. 1636’da Osmanlılar çekildi. 19. yüzyılda yeniden bölgeye dönen Osmanlı, 1918’e kadar Yemen’de kalmıştır. I. Dünya Savaşı sonunda imam Yahyâ Hamîdüddîn Zeydî İmamlığı’nı bağımsız olarak yönetti. 1962’de bir darbeyle imamlık sona erdi ve Yemen Arap Cumhuriyeti kuruldu. Güneyde ise 1967’de Aden merkezli Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti kuruldu.

Birleşme ve günümüz

Kuzey ve güney 1990’da birleşerek bugünkü Yemen Cumhuriyeti’ni oluşturdu. 2011’den sonra siyasi kriz ve 2014’ten itibaren başlayan iç savaş, ülkeyi insani bir felakete sürüklemiştir. Savaşın taraflarına ve nedenlerine dair farklı değerlendirmeler vardır; bu konuda Birleşmiş Milletler raporları ve tarafsız akademik kaynaklar esas alınmalıdır. Kültürel mirasın da savaştan zarar gördüğü bilinmektedir.

Dinî yapı

Yemen nüfusunun yaklaşık yüzde elli beşi Sünnî (Şâfiî), yüzde kırkı kadarı Zeydî, az sayıda İsmâilî, Hristiyan ve Hindu bulunur. Hadramevt bölgesi, Ba Alevî tarikatı ve Hadramevtli âlimlerle (Habibler) Güneydoğu Asya’ya kadar uzanan bir İslam yayılmasında önemli rol oynamıştır; bu etkiyi Endonezya ve Malezya’nın İslam tarihinde de görmek mümkündür. Yemen’in dinî yapısı için Umman’da İslam tarihi, Bahreyn’de İslam tarihi, Filistin’de İslam tarihi, BAE’de İslam tarihi ve Afganistan için Afganistan’da İslam tarihi yazıları okunabilir.

Hadramevt ve Güneydoğu Asya bağlantısı

Hadramevt, Yemen’in güneydoğusunda bulunan ve İslam’ın Hint Okyanusu çevresinde yayılmasında önemli rol oynayan bir bölgedir. Ba Alevî tarikatı Tarîm şehrinde, 12. yüzyıldan itibaren gelişti ve Hadramevtli seyyid ailelerin Endonezya, Malezya, Singapur ve Doğu Afrika’ya göç etmesiyle yayıldı. Tarîm, sayısız camisi ve medresesiyle “Hadramevt’in ilim başkenti” olarak anılır. Bölgede Dâru’l-Mustafa gibi modern İslami eğitim kurumları da faaliyet göstermektedir. Bu bağlantı, Güneydoğu Asya’nın İslam tarihinin anlaşılmasında vazgeçilmezdir; ayrıntı için Endonezya’da İslam tarihi yazısına bakılabilir.

Sana’nın tarihî mimarisi

Sana’nın eski şehri UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir. Yüzyıllardır kerpiç ve taştan yükselen çok katlı evleri, Büyük Cami (Cami-i Kebir) ve Bâbü’l-Yemen kapısı şehrin siluetini oluşturur. Sana Ulu Camii’nde 1972’de bulunan eski Kur’an yazma parçaları (Sana el yazmaları), erken İslam dönemine ait önemli belgeler olarak bilimsel çalışmalara konu olmuştur. Bu keşif, Kur’an metninin erken tarihine ilişkin araştırmalarda kaynak kabul edilir.

Yemen ve Hicaz arasındaki ilim ilişkisi

Yemenli âlimler, tarih boyunca Mekke ve Medine ile yoğun ilim ilişkisi içinde oldu. Şevkânî (ö. 1834) ve San’ânî (ö. 1768) gibi âlimler, mezhep taassubunu eleştiren ve delile dayalı içtihadı savunan görüşleriyle tanınır. Bu iki isim, hem Zeydî hem Sünnî çevrelerde saygı görmüştür. Yemen’in hadis ve fıkıh mirası günümüzde de Arap dünyasında çalışılmaktadır.

Yemen’in tarihi, sahabelerin buraya yerleşmesinden Rasûlîler dönemindeki ilim şehirlerine ve bugünkü zorlu koşullara kadar uzanan uzun bir hikâyedir.

Yemen’in tarihî ilim şehirleri, bugün yeniden ayağa kalkmayı bekleyen kültürel bir birikimi temsil eder; uluslararası kuruluşlar bu mirasın korunmasını önceliklendirmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yemen İslam’ı nasıl kabul etti?

Hz. Peygamber’in elçileri Hz. Ali, Muâz b. Cebel ve Ebû Mûsâ el-Eş’arî aracılığıyla; halk büyük ölçüde barışçıl yolla Müslüman oldu.

Zeydîlik nedir?

Şiî mezheplerin Sünnîliğe en yakın koludur; imamı seçimle belirler ama imamın Ehl-i Beyt soyundan olmasını ister.

Zebîd neden önemlidir?

Orta Çağ’da Şâfiî fıkhı ve hadis eğitimiyle ünlü bir üniversite şehridir; UNESCO Dünya Mirası’ndadır.

Osmanlı Yemen’e ne zaman hâkim oldu?

1538’de fethetti, 1636’da çekildi, 19. yüzyılda geri dönerek 1918’e kadar kaldı.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yemen", "Zeydiyye" ve "Resûlîler" maddeleri; Taberî, Târîhu'r-rusûl ve'l-mülûk; Paul Dresch, A History of Modern Yemen

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →