Avustralya’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Avustralya’da İslam, kuzey kıyılarına gelen Makassar tüccarlarından 19. yüzyılda Afgan deve sürücülerine, ardından 20. yüzyıl ikinci yarısındaki Lübnan ve Türkiye göçlerine uzanan bir tarihe sahiptir. 2021 sayımına göre Müslümanlar Avustralya nüfusunun yaklaşık yüzde 3,2’sini oluşturmaktadır.

Makassar Tüccarları ve Yerli Halklar

Bugünkü Endonezya’nın Sulawesi adasındaki Makassar limanından gelen balıkçılar 18. yüzyıldan itibaren Avustralya’nın kuzeyindeki Arnhem Land kıyılarına seferler düzenledi ve trepang denilen deniz hıyarını Çin pazarına sattı. Bu tüccarların çoğunluğu Müslümandı. Yolngu halkı ile ilişkilerin dil, şarkı ve ritüellere etkisi akademik tartışma konusudur; kimi araştırmacılar Yolngu kutlamalarında Müslüman etkileri bulunduğunu savunur, kimileri ise bu etkilerin sınırlı olduğunu belirtir. 1906’da Güney Avustralya hükümeti Makassar seferlerini yasakladı.

Afgan Deve Sürücüleri

1860’lardan itibaren Afganistan, Baluçistan ve Britanya Hindistanı’ndan getirilen deve sürücüleri Avustralya’nın çöl ve kıyı bölgelerini birbirine bağlayan taşımacılık ağını kurdu. Bunların çoğu Müslümandı ve “Afgan” olarak anıldı. 1860’taki Burke ve Wills seferinde Dost Muhammed adlı deve sürücüsünün görev yaptığı bilinir. Marree, Farina ve Broken Hill gibi yerlerde deve kamplarında ibadet için mescitler kuruldu. Adelaide’de 1889’da tamamlanan cami bu cemaatin kalıcı kurumlarındandır. Otomobil ve demiryolunun yaygınlaşması deve taşımacılığını azalttı ve birçok kişi serbest bırakılan develerle birlikte bölgeyi terk etti.

Beyaz Avustralya Politikası

1901’de federasyonun kurulmasıyla yürürlüğe giren göç kısıtlama yasaları, Avrupalı olmayan göçmenlerin ülkeye girişini ciddi biçimde engelledi. Bu dönem Müslüman topluluğun büyümesini durdurdu. Bu politika yavaş yavaş gevşetildi ve 1970’lerin başında resmen kaldırıldı.

Savaş Sonrası ve Çok Kültürlü Dönem

1950’lerden itibaren Balkanlar, Kıbrıs ve Türkiye’den Müslüman göçmenler geldi. Avustralya ile Türkiye arasında 1967 tarihli göç anlaşması imzalandı ve 1968’den itibaren işçi akışı hızlandı. Lübnan iç savaşı (1975-1990) nedeniyle büyük bir Lübnanlı grubu Sydney’e yerleşti. Gough Whitlam hükümeti çok kültürlülüğü teşvik etti, sonraki hükümetler de bu politikayı sürdürdü. Sydney’in Lakemba semtindeki Lakemba Camii (1977) topluluğun en bilinen merkezlerindendir ve Ramazan etkinlikleri kamusal bir ilgi konusudur.

Kurumlar ve Hukuki Çerçeve

Avustralya’da federal düzeyde ibadet özgürlüğü vardır, ancak anayasada dini ayrımcılığa karşı güçlü bir yasal hak bulunmaz. Müslüman kuruluşlar eyalet bazında örgütlenir; Avustralya Federal İslam Konseyi (AFIC) 1964’te kuruldu ve ülkenin en eski şemsiye kuruluşlarından biridir. Müslüman okullar Sydney, Melbourne ve Perth’te faaliyet göstermektedir. Helal et ihracatı da Avustralya’nın ekonomisi için önemlidir; ülke Müslüman ülkelere önemli ölçüde koyun eti ve sığır eti satar.

Toplumsal Tartışmalar ve Dayanışma

2005’te Sydney’in Cronulla plajındaki ırkçı gerginlik olayları ve 2014’teki Sydney rehine krizi gibi olaylar Müslüman topluluk üzerindeki önyargı tartışmalarını artırdı. Bunun yanında cami ve topluluk merkezleri sosyal yardım, felaket yardımı ve dinlerarası iş birliği projeleri yürütür. 2019’da komşu Yeni Zelanda’da Christchurch camilerine yönelik saldırı Avustralya Müslümanları üzerinde de derin etki yaptı. Topluluk içinde Sünni çoğunluk yanında Şiî, Alevi, Ahmediyye ve Sufi gruplar bulunur.

Okyanusya’daki benzer topluluklar için Yeni Zelanda’da İslam tarihi yazısına; göçle şekillenen diğer ülkeler için Kanada, ABD ve Brezilya yazılarına bakabilirsiniz. Asya bağlantıları için Myanmar’da İslam tarihi ve Sri Lanka’da İslam tarihi yazıları da faydalıdır.

Çanakkale Hafızası ve Türk Topluluğu

1915’te Gelibolu Yarımadası’nda Osmanlı ordusuyla savaşan ANZAC askerleri, Avustralya ulusal hafızasında önemli bir yere sahiptir. Her yıl 25 Nisan’da yapılan anma törenleri Türk topluluğunun da katılımıyla gerçekleşir. Mustafa Kemal Atatürk’e atfedilen ve Çanakkale’deki ANZAC anıtında yer alan “Johnnies ve Mehmetçikler” sözlerinin, Avustralya’da Türkiye’ye yönelik sempatiyi güçlendirdiği söylenir; metnin Atatürk’e aidiyeti ise tarihçiler arasında tartışmalıdır. Melbourne ve Sydney’de Türk kökenli camiler, dernekler ve okullar Türk topluluğunun dinî ve kültürel hayatını sürdürür.

Müslüman kadınlar ve gençler için kurulan spor, eğitim ve burs kuruluşları ise topluluğun iç dayanışmasını artırır. Avustralya’da doğan genç kuşak hem Avustralya kimliğini hem de İslami kimliğini bir arada yaşatmaya çalışmaktadır.

Gündelik Hayatta Dinî Uygulamalar

Avustralya’da Müslümanlar bayram namazlarını spor stadyumlarında ve büyük park alanlarında kılabilmekte, Ramazan boyunca bazı belediyeler iftar sofraları düzenlemektedir. Kurban Bayramı’nda kesim, eyalet yasalarına uygun ruhsatlı mezbahalarda yapılır. İslami hayır kuruluşları ise yurtiçi yoksulluk ve afet yardımlarında etkin biçimde çalışır.

Sıkça Sorulan Sorular

Avustralya’ya ilk Müslümanlar kimlerdi?

Kuzey kıyılarında trepang (deniz hıyarı) avlayan Makassar tüccarları 18. yüzyıldan itibaren yerli Yolngu halkıyla temas kurdu. Kalıcı toplulukların temeli ise 1860’lardan itibaren gelen Afgan ve Hint kökenli deve sürücüleridir.

Avustralya’nın ilk camisi hangisidir?

Güney Avustralya’daki Marree’de 1861 civarında Afgan deve sürücüleri tarafından yapılan basit mescit sıklıkla ilk cami olarak anılır. Adelaide Camii ise 1889’da açılan, şehirdeki ilk kalıcı camidir.

Avustralya’da kaç Müslüman yaşıyor?

2021 sayımında yaklaşık 813 bin kişi Müslüman olduğunu beyan etti; bu, nüfusun yaklaşık yüzde 3,2’sine karşılık gelir.

Çanakkale bağı neden önemli?

1915 Çanakkale Savaşı, Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinin (ANZAC) Osmanlı ordusuyla karşılaştığı yerdir. Bu ortak hafıza, Türk topluluğunun Avustralya’daki konumunu ve karşılıklı saygıyı etkilemiştir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Avustralya" maddesi; Avustralya İstatistik Bürosu, 2021 Nüfus Sayımı; Philip Jones ve Anna Kenny, Australia's Muslim Cameleers; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →