Umman’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İslam'ın kabulü
İbâzî mezhebi ve imamlık
Portekiz, Yarubîler ve Âl Bû Saîd

Umman, Hz. Peygamber’in elçisi Amr b. Âs’ın getirdiği mektupla Hicri 8. yılda (yaklaşık 630) İslam’ı kabul eden ilk Arap bölgelerindendir. Ülke bugün dünyada İbâzî mezhebinin çoğunlukta olduğu tek devlettir ve yüzyıllardır İbâzî imamlık geleneğiyle tanınır.

İslam’ın kabulü

Hz. Peygamber, Amr b. Âs’ı Umman’a elçi olarak gönderdi. Bölgenin yöneticileri Cayfer ve kardeşi Abd, mektubu kabul ederek Müslüman oldu. Hz. Ebû Bekir döneminde Umman’da çıkan ridde olaylarını Huzeyfe b. Mihsan ve Ikrime b. Ebî Cehl komutasındaki birlikler bastırdı. Sonraki yüzyıllarda Umman, Basra’nın etkisiyle önemli bir İslam merkezi hâline geldi. Umman’ın denizci Arapları, Hint Okyanusu ve Doğu Afrika ticaretinde İslam’ın taşıyıcısı oldular.

İbâzî mezhebi ve imamlık

İbâzîlik, Hâricî hareketten ayrılan ve ılımlı bir çizgi izleyen mezheptir. Kurucusu olarak Abdullah b. İbâz et-Temîmî anılır; Câbir b. Zeyd el-Ezdî ise Basra’da yetişen ve Umman kökenli bir fakihtir. Ona göre İbâzîler, başta Hz. Ebû Bekir ve Ömer olmak üzere ilk iki halifeyi tanır, ancak Osman ve Ali konusunda farklı değerlendirme yapar. Diğer Müslümanları kâfir ilan etmez, onlara “kâfir-i nimet” ya da “muvahhid” gözüyle bakar. 751’de Câlendâ b. Mesûd, Umman’ın ilk İbâzî imamı seçildi. İmamlık, seçimle belirlenir; hanedanlık değil, liyakat esastır. Bu yapı, Umman’da yüzyıllarca sürdü. Nizva, Rustak ve Bahlâ imamlığın merkezleri oldu.

Portekiz, Yarubîler ve Âl Bû Saîd

1507’de Portekizliler Maskat’ı ele geçirdi; 1650’de Sultan b. Seyf el-Yarubî Portekizlileri kovdu ve Yarubî hanedanını kurdu. Yarubîler Doğu Afrika’ya kadar uzanan bir denizci imparatorluk oluşturdu. 1744’te Ahmed b. Saîd el-Bûsaîdî, Yarubîleri devirerek bugün de ülkeyi yöneten Âl Bû Saîd hanedanını kurdu. 19. yüzyılda Zengibar adası Umman’ın Afrika’daki merkezi oldu; Sultan Said b. Sultan başkentini bir süre Zengibar’a taşıdı. Bu dönem Doğu Afrika’da Swahili İslam kültürünün şekillenmesinde Umman’ın etkisini gösterir.

Maskat Sultanlığı ve İmamlık ayrışması

20. yüzyılın başlarında Umman, sahildeki Sultanlık (Maskat) ve iç bölgedeki İmamlık (Umman) olarak ikiye ayrıldı. 1920 Sib Antlaşması ile iki yapı arasında özerklik düzenlendi. 1950’lerde iç bölgedeki İmamlık, İngiliz destekli Sultanlık ordusu tarafından sona erdirildi. 1970’te Sultan Kabus b. Said, babasını devirerek yönetime geçti ve “modern Umman” döneminin başlangıcını yaptı; Umman, 1971’de BM’ye katıldı.

Sultan Kabus Büyük Camii ve dinî yapı

Maskat’taki Sultan Kabus Büyük Camii (2001), Umman’ın en büyük camisidir ve dünyanın en büyük halılarından birine sahiptir. Cami, Sünnî, İbâzî ve diğer Müslümanların ziyaretine açıktır; ayrıca gayrimüslim ziyaretçiler belirli saatlerde girebilir. Umman nüfusunun yaklaşık yüzde yetmiş beşi Müslümandır; İbâzîler çoğunluk, Sünnîler ve Şiîler azınlıktır. Ülkede Hindu, Hristiyan ve diğer inançlara mensup yabancı işçiler de yaşar. Umman’ın dinî özelliği, mezhepler arası hoşgörü ve diyalog anlayışıdır. Sultan Kabus’un 2020’de vefatıyla yerine Heysem b. Târık geçti.

Komşularla bağlantı

Umman’ın tarihi için BAE’de İslam tarihi, Yemen’de İslam tarihi, Bahreyn’de İslam tarihi, Katar’da İslam tarihi ve Kuveyt’te İslam tarihi yazıları okunabilir.

Nizva, Rustak ve Umman kaleleri

Umman’ın iç bölgesindeki Nizva şehri, İbâzî imamlığın uzun süre merkezi olmuştur. 17. yüzyılda Yarubî imamı Sultan b. Seyf tarafından inşa edilen Nizva Kalesi, yuvarlak ana kulesiyle ülkenin simgelerindendir. Rustak Kalesi ve Bahlâ Kalesi (UNESCO Dünya Mirası) İbâzî devlet geleneğinin mimari kalıntılarıdır. Bahlâ’da dokumacılık ve seramik üretimi sürmektedir. Nizva Büyük Camii ve çevresindeki medreseler, İbâzî fıkıh eğitiminin merkezi olarak yüzyıllarca faaliyet göstermiştir.

Umman ve Hint Okyanusu İslam’ı

Umman denizcileri Doğu Afrika, Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya kadar ticaret yaptı. Zengibar, Mombasa ve Kilwa gibi Swahili şehirlerinde Umman etkisi güçlüdür. İbâzî tüccarlar, bu limanlarda cami ve okullar kurdu; Doğu Afrika’daki İbâzî topluluklar bugün de varlığını sürdürür. Hint Okyanusu İslam’ı, bu açıdan kıtalar arası bir kültür ağı olarak değerlendirilir. Bu bağlamda Yemen’in Hadramevt bölgesinden çıkan âlim ve tüccarlarla Umman denizcileri, Güneydoğu Asya’nın İslamlaşmasında paralel roller üstlenmiştir.

Umman’da dinî hoşgörü

Umman’da farklı mezheplerin, İbâzî, Sünnî ve Şiî, aynı mahallede yaşaması yaygındır. Sultan Kabus dönemi, ortak “Müslüman” kimliğini vurgulayan bir politika izlemiş; İbâzî mezhebine bağlı resmî müftü kurumu, tüm Müslümanlara hitap eden fetvalar yayımlamıştır. Ülkede kamu okullarında mezhepler arası ayrım yapılmaz ve cuma hutbeleri mezhep çatışması yaratacak söylemlerden uzak tutulur.

Umman’ın dinî mirası, kıyıdan iç bölgeye ve Doğu Afrika’ya uzanan geniş bir coğrafyada izlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Umman’ın İslam’a girişi ne zaman oldu?

Hicri 8. yılda (yaklaşık 630) Amr b. Âs’ın getirdiği mektup üzerine Cayfer ve Abd Müslüman oldu.

İbâzîlik nedir?

Hâricî hareketten ayrılan, ılımlı çizgideki bir mezheptir; Umman’da çoğunluk mezhebidir. Diğer Müslümanları tekfir etmez.

Âl Bû Saîd ne zamandan beri yönetiyor?

1744’te Ahmed b. Saîd el-Bûsaîdî ile başlayan hanedan bugün de ülkeyi yönetir.

Sultan Kabus Büyük Camii ne zaman açıldı?

2001’de Maskat’ta açılmıştır; ülkenin en büyük camisidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 8 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umman" ve "İbâzıyye" maddeleri; Taberî, Târîhu'r-rusûl ve'l-mülûk; J. C. Wilkinson, The Imamate Tradition of Oman

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →