Gürcistan’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Gürcistan’da İslam, 7. yüzyıldaki Arap fetihlerinden Tiflis Emirliği’ne, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden Acara ve Ahıska Müslümanlarına kadar uzanır. Bugün Gürcistan’ın nüfusunun yaklaşık onda biri Müslümandır ve ülkenin çok dinli tarihi Hristiyan, Yahudi ve Müslüman toplulukları kapsar.

Arap Fetihleri ve Tiflis Emirliği

7. yüzyılın ortalarında Arap orduları Kafkasya’ya girdi. Bölgenin Hristiyan krallıkları Bizans ve Sasani nüfuzu arasında kalmıştı. Arap valileri Tiflis’i 736 civarında kesin olarak ele geçirdi ve şehir bir Müslüman emirliğinin merkezi oldu. Emirlik, Abbâsî halifeliğine bağlı olmakla birlikte zamanla yarı bağımsız bir yapıya dönüştü. Tiflis, İpek Yolu’nun bir kolu üzerinde önemli bir ticaret ve zanaat şehriydi. Gürcü krallıkları 10.-11. yüzyıllarda toparlandı ve Kral IV. David (Yapıcı) 1122’de Tiflis’i geri aldı; bu tarih Gürcü altın çağının başlangıcı sayılır. David, Müslümanlara şehirde ibadet özgürlüğü tanıdığı için kaynaklarda anılır.

Selçuklu, Moğol ve Timur Dönemleri

11. yüzyılın ikinci yarısında Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan Kafkasya’ya sefer düzenledi ve Gürcistan’ın bir kısmı Selçuklu nüfuzuna girdi. 13. yüzyılda Moğol istilası Gürcistan’ı vergiye bağladı. 14. yüzyılın sonunda Timur birkaç kez Gürcistan’a sefer yaptı ve ülkeyi yıktı. Bu istilalar Gürcü krallıklarını zayıflatıp bölge parçalanmasına yol açtı. Bu yüzyıllarda Müslüman tüccar ve zanaatkârlar Tiflis’te varlığını sürdürdü.

Osmanlı-Safevî Rekabeti

16. yüzyılda Gürcistan, Osmanlı ve Safevî devletleri arasında bir rekabet alanıydı. 1555 Amasya Antlaşması Batı Gürcistan’ı Osmanlı etkisinde, Doğu Gürcistan’ı Safevî etkisinde bıraktı. Osmanlılar 1578’de Çıldır Savaşı’ndan sonra Ahıska (Samtshe) bölgesini ele geçirdi ve Çıldır Eyaleti kurdu. Bu bölgede Gürcü nüfusun bir kısmı zamanla İslam’ı benimsedi. Acara (Batum çevresi) de Osmanlı yönetimi altında kademeli olarak Müslüman çoğunluklu hâle geldi. Doğu Gürcistan’da ise Kartli-Kaheti krallıkları Safevî vasalı olarak yönetildi ve Tiflis’te Müslüman bir idari sınıf sürdü.

Rus İmparatorluğu Dönemi

1801’de Rusya Doğu Gürcistan’ı ilhak etti ve 19. yüzyıl boyunca Osmanlı ile savaşlar sonucu Ahıska ve Acara el değiştirdi. 1829 Edirne Antlaşması ile Ahıska Rusya’ya geçti, 1878 Berlin Antlaşması sonrasında ise Batum Rus idaresine girdi. Bu gelişmeler Müslüman nüfusun göç etmesine yol açtı; “Muhacir” olarak adlandırılan göçlerle yüz binlerce kişi Osmanlı topraklarına geçti. Tiflis’te Azerbaycan Türkleri nüfusun önemli bir kısmını oluşturdu; Kafkasya Müslümanlarının dinî işleri Transkafkasya Şeyhülislamlığı tarafından yürütüldü.

Sovyet Dönemi ve Sürgün

1921’de Batum Sovyetler ile Türkiye arasında yapılan Kars Antlaşması’yla Gürcistan’a bırakıldı ve Acara Özerk Cumhuriyeti kuruldu. Sovyet yönetimi dinî hayatı kısıtladı; camiler kapatıldı. Kasım 1944’te Stalin yönetimi Ahıska, Adigön ve Aspindza bölgelerindeki Müslüman nüfusu, yani Ahıska Türklerini toplu halde Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan’a sürdü. Sürgün sırasında on binlerce kişi öldü. 1989’daki Fergana olaylarından sonra çoğu yeniden göç etti. Gürcistan 1999’da Avrupa Konseyi’ne girerken Ahıska Türklerinin dönüşünü kolaylaştırmayı taahhüt etti; ancak dönüş süreci yavaş ilerlemiştir.

Bugünkü Durum

Gürcistan’da İslam, Acara’da Gürcü Müslümanlar (Acaralılar), Kvemo Kartli’de Azerbaycanlılar ve Pankisi Vadisi’nde Kistler arasında yaşanır. Tiflis’te Cuma Camii, Sünni ve Şiî Müslümanların aynı çatı altında namaz kıldığı özgün bir yapıdır. Batum’daki Orta Camii (Orta Cami) şehrin ibadet merkezlerinden biridir. Gürcistan Müslümanları İdaresi (Gürcistan Müslümanları Yönetimi) ve Gürcistan Diyanet İşleri örgütlenmesi cami hizmetleri ile ilgilenir. Mezhepler arası ilişkiler genelde barışçıdır; ancak cami inşaatı bazı yerel gerginliklere yol açabilmiştir.

Bölgesel bağlamda Ukrayna, Polonya ve Kıbrıs yazıları; Kafkasya ve Balkan çizgisinde ise Yunanistan ve Moğolistan yazıları Osmanlı ve Moğol mirasını tamamlar.

Pankisi Vadisi ve Kistler

Gürcistan’ın kuzeydoğusundaki Pankisi Vadisi’nde Çeçen-İnguş kökenli Kistler yaşar. Bu topluluk 19. yüzyılda Çeçenistan’dan gelmiş olup Sufi (Nakşibendî ve Kadirî) geleneğe bağlıdır. 1990’larda ve 2000’lerde Çeçen savaşları nedeniyle vadiye gelen mülteciler nedeniyle bölge uluslararası ilgi çekmiştir. Vadi bugün hem Gürcü devletinin hem de yerel cemaatin ortak çabasıyla toplumsal projelerin yürütüldüğü bir alandır. Kistler arasında ibadet, Sufi zikir ve mevlid törenleri yerel gelenekle iç içedir.

Tiflis’in eski şehir kesiminde Şiî ve Sünni Müslümanların ortak kullandığı Cuma Camii, Gürcistan’ın bu dinî çeşitliliğini sergiler. Camiyi çevreleyen Abanotubani banyoları (kükürtlü hamamlar) şehrin Osmanlı-Safevî mirasının bir parçasıdır. Gürcü mutfağında Orta Doğu etkisi de görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Gürcistan’a İslam ne zaman girdi?

7. yüzyılın ortalarında Arap orduları Kafkasya’ya ulaştı. Tiflis 736 civarında Arap kontrolüne girdi ve 1122’de Gürcü Kralı IV. David tarafından geri alınana kadar Müslüman emirliğinin merkezi oldu.

Acara’da Müslüman nüfus neden önemlidir?

Karadeniz kıyısındaki Acara bölgesi 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı idaresinde Müslüman oldu. Batum merkezli bölgede Gürcü kökenli Müslümanlar bugün de yaşar.

Ahıska Türkleri kimlerdir?

Güneybatı Gürcistan’daki Ahıska (Samtshe-Cavaheti) bölgesinde yaşayan Müslüman topluluktur. Kasım 1944’te Stalin yönetimi tarafından Orta Asya’ya sürülmüşlerdir. Dönüşleri hâlâ sınırlıdır.

Gürcistan’da kaç Müslüman yaşıyor?

2014 sayımına göre yaklaşık 400 bin kişi, yani nüfusun yaklaşık yüzde 10’u Müslümandır. Çoğunluğu Azerbaycanlılar ve Acaralı Gürcülerdir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Ekim 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Gürcistan" ve "Ahıska" maddeleri; Taberî, Târîh; Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ; Gürcistan Ulusal İstatistik Kurumu (geostat.ge) 2014 sayımı

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →