Kıbrıs’ta İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İlk Seferler ve Ümmü Haram
Bizans, Lüzinyanlar ve Venedik
1571 Osmanlı Fethi

Kıbrıs’ta İslam, 7. yüzyıldaki ilk deniz seferlerinden, 1571’de başlayan Osmanlı idaresine, Türk iskânına, İngiliz yönetimine ve 20. yüzyıldaki siyasi gelişmelere uzanır. Ada, Müslüman Türk ve Hristiyan Rum toplumlarının yüzyıllar boyunca iç içe yaşadığı bir tarihe sahiptir.

İlk Seferler ve Ümmü Haram

İslam kaynakları, Hz. Osman döneminde 649’da Şam Valisi Muâviye’nin Kıbrıs’a bir deniz seferi düzenlediğini bildirir. Hz. Peygamber’in “denizde savaşa çıkacak ümmetten” bir topluluk için müjde verdiği hadis, Ümmü Haram bint Milhân’ın bu seferde bulunmasıyla ilişkilendirilir. Rivayete göre Ümmü Haram bu sırada katırından düşerek vefat etti ve Larnaka yakınında defnedildi. Buradaki türbe sonradan Hala Sultan Tekkesi adıyla anıldı. Tarihî kayıtlar, bu sefer ve takip eden akınların ada üzerinde kalıcı bir yönetim kurmadığını, Bizans ile Emevîler arasında uzun süre ortak bir vergi düzenine gidildiğini söyler.

Bizans, Lüzinyanlar ve Venedik

Sonraki yüzyıllarda ada Bizans, Haçlılar (1191’den itibaren Lüzinyan hanedanı) ve 1489’dan itibaren Venedik denetiminde kaldı. Bu dönemde Müslüman tüccar ve esirler ada ticaretinde yer aldı; Mısır Memlûkleri 1426’da adaya sefer düzenleyip Lüzinyan kralını yenerek vergiye bağladı. Venedik yönetimi ağır vergi uyguladığı için yerel halk arasında hoşnutsuzluk oluştu.

1571 Osmanlı Fethi

Osmanlı Devleti, Sultan II. Selim döneminde Kıbrıs’ın alınmasına karar verdi. Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu 1570’te Larnaka çevresine çıktı, Eylül’de Lefkoşa’yı aldı. Magosa (Famagusta) ise uzun bir kuşatmadan sonra Ağustos 1571’de teslim oldu. Fetih, Venedik’in doğudaki son büyük adasını elinden aldı ve Lepanto Deniz Savaşı (1571) bu gelişmenin hemen ardından yaşandı. Osmanlı idaresi adada feodal Latin düzenini kaldırarak serf konumundaki köylüleri toprağa kavuşturdu, Ortodoks Kilisesi’nin yeniden örgütlenmesine izin verdi ve Rum Ortodoks piskoposluğunu hukuki temsilci olarak tanıdı.

Türk İskânı ve Müslüman Toplumun Oluşumu

Fetihten sonra Anadolu’dan, özellikle Konya, Karaman ve Maraş çevresinden getirilen yaklaşık yirmi bin kişi adaya iskân edildi. Bu insanlar köy ve kasabalarda yerleşti. Ayrıca ada halkından bir kısım Hristiyan, zamanla İslam’ı seçti. “Linobamvaklar” adı verilen gizli Müslüman Hristiyanlar topluluğu da bu çerçevede ortaya çıktı. Bu topluluk 19. yüzyıl sonlarında yeniden Hristiyan ya da Müslüman kimlik arasında tercihe zorlandı. Lefkoşa’daki Selimiye Camii (eski Aya Sofya Katedrali), Gazimağusa’daki Lala Mustafa Paşa Camii (eski Aziz Nikolaos Katedrali) ve Büyük Han gibi yapılar Osmanlı dönemindeki mimari dönüşümü gösterir.

İngiliz Dönemi ve Cumhuriyet

1878’de Osmanlı, Kıbrıs’ın idaresini İngiltere’ye devretti; 1914’te ada resmen ilhak edildi, 1925’te taç kolonisi oldu. Bu dönemde Evkaf İdaresi Müslümanların dinî ve eğitim kurumlarını yönetti. 1960’ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türk ve Rum toplumlarının ortaklığına dayanıyordu. 1963’ten itibaren çatışmalar yaşandı, 1974’te Türkiye’nin müdahalesi ve adanın fiilî bölünmesi gerçekleşti. 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi. Konuyla ilgili Türk ve Rum anlatıları ile uluslararası hukuki değerlendirmeler farklıdır; BM kararları ve Kıbrıs sorununun çözümüne dair müzakereler sürmektedir.

Bugünkü Dinî Hayat

Kuzey Kıbrıs’ta Din İşleri Dairesi (Din İşleri Başkanlığı) camilerin yönetimi, hacı kayıtları ve dinî hizmetlerden sorumludur. Hanefî mezhebi esastır. Ramazan, bayramlar ve mevlit geleneği toplumda yaşatılır. Güneyde de Müslüman azınlık ve göçmen topluluklar cami ve mescitler işletir. Hala Sultan Tekkesi, iki toplumun da ziyaret ettiği bir yerdir. Vakıflar İdaresi, Osmanlı vakıf eserlerinin onarımı ve korunması ile ilgilenir.

Akdeniz’deki komşu örnekler için Yunanistan ve İtalya yazılarına; Kafkasya hattında Gürcistan yazısına bakılabilir. Kıbrıs Türklerinin diasporası için İngiltere ve Avustralya yazıları da bağlam sağlar.

Kültür ve Gelenekler

Kıbrıs Türk mutfağında hellim, şeftali kebabı, kolokas ve molohiya yemeklerinin Rum mutfağıyla ortak yanları vardır. Düğün ve bayram gelenekleri iki toplumda benzer özellikler gösterir. Bayramlarda mezarlık ziyaretleri, Ramazan’da sahur davulcuları ve mukabele geleneği yaşatılır. Birçok Türk Kıbrıslı için Hala Sultan Tekkesi’ne ziyaret manevi öneme sahiptir.

Ada genelinde yüzyıllar boyunca yan yana yaşamış iki toplumun ortak hafızası, mimari miras ve gündelik adetlerde hâlâ görülür.

Kıbrıs’taki cami, tekke, han ve hamamların onarımı Vakıflar İdaresi ve uluslararası kuruluşların desteğiyle sürdürülür; bu miras iki toplumun ortak kültürel hafızasının parçasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıbrıs’a ilk Müslüman seferi ne zaman yapıldı?

Kaynaklara göre Hz. Osman döneminde, 649 yılında Muâviye b. Ebû Süfyân komutasında Kıbrıs’a ilk Müslüman deniz seferi düzenlendi. Bu seferde Ümmü Haram bint Milhân’ın da bulunduğu ve adada vefat ettiği rivayet edilir.

Hala Sultan Tekkesi nedir?

Larnaka yakınındaki Tuzla Gölü kıyısında bulunan, Ümmü Haram’ın kabri etrafında şekillenen tekke ve cami kompleksidir. Osmanlı döneminde yeniden yapılmış olup Müslümanlar için önemli bir ziyaret yeridir.

Osmanlı Kıbrıs’ı ne zaman fethetti?

Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu 1570’te adaya çıktı, Lefkoşa’yı aldı ve Magosa (Gazimağusa) 1571’de teslim oldu. Böylece ada Venedik’ten Osmanlı’ya geçti.

Linobamvaklar kimlerdir?

Osmanlı döneminde bir kısmı baskı, bir kısmı vergi nedeniyle gizlice Müslüman olan, ancak dışarıdan Hristiyan görünen Kıbrıslı topluluktur. Adı “keten-pamuk” anlamındaki ikili kimlikten gelir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıbrıs" maddesi; Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ; Belâzürî, Fütûhu'l-Büldân; Kıbrıs Vakıflar İdaresi yayınları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →