İtalya’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Sicilya'nın Fethi (827-902)
Sicilya Emirliği ve Kültür
Norman Fethi ve Çok Kültürlü Saray

İtalya’da İslam’ın izleri 9. yüzyılda Sicilya’nın fethiyle başlar, Norman dönemine kadar etkisini sürdürür ve 20. yüzyılın sonlarında göç yoluyla yeniden görünür hâle gelir. Bu uzun tarih, Akdeniz’in iki yakasının ticaret, bilim ve siyaset bakımından nasıl iç içe geçtiğini gösterir.

Sicilya’nın Fethi (827-902)

Kuzey Afrika’daki Aglebîler, Bizans’ın iç karışıklığından yararlanarak 827’de Asad b. Furât komutasında Mazara’ya çıkarma yaptı. Palermo 831’de alındı ve şehir adanın başkenti hâline geldi. Fetih ilerleyerek aşamalı olarak sürdü; Messina 843’te, Siracusa ise 878’de düştü ve son Bizans tutunma noktası Taormina 902 civarında ele geçirildi. Aynı yıllarda Güney İtalya anakarasında da Bari’de kısa ömürlü bir emirlik (yaklaşık 847-871) kuruldu ve Taranto’da da bir süre Müslüman varlığı görüldü.

Sicilya Emirliği ve Kültür

10. yüzyılda Fâtımîler adaya Kelbî ailesini vali atadı. Kelbîler 965 civarından itibaren Sicilya’yı fiilen yarı bağımsız bir emirlik olarak yönetti. Palermo bu dönemde yüz binlerce nüfusla Akdeniz’in büyük şehirlerinden biri oldu; İbn Havkal gibi seyyahlar şehirdeki cami ve çarşıları anlatır. Narenciye, pamuk, şeker kamışı ve karpuz gibi bitkilerin yaygınlaşması ile sulama sistemlerinin kurulması, adanın tarımına damgasını vurdu. Arapça kökenli yer adları ve İtalyanca/Sicilyaca kelimeler bu dönemin lisan izleridir.

Norman Fethi ve Çok Kültürlü Saray

Sicilya’daki iç çekişmeler Normanları cezbetti. Kont Roger 1061’de Messina’yı aldı, Palermo 1072’de düştü ve Noto 1091’de teslim oldu. Normanlar fetihten sonra Müslümanları bir süre kendi hukuklarıyla yaşatmayı sürdürdü. II. Roger (1130-1154) döneminde saray Arapça, Yunanca ve Latince kullanılan bir merkezdi. Coğrafyacı Muhammed el-İdrisî, kralın isteğiyle “Nüzhetü’l-müştâk” (Kitâbü’r-Rucâr) adlı eseri yazdı. Palermo’daki Capella Palatina’nın ahşap tavanında Arap-İslam sanatının etkileri görülür.

Lucera ve Müslümanların Sonu

12. yüzyılın sonundan itibaren Sicilya’daki Müslümanlara yönelik baskılar arttı ve çoğu isyan sonrasında yerinden edildi. II. Frederick (1220-1250) bu topluluğun önemli bir kısmını Apulia’daki Lucera’ya yerleştirdi. Burada Müslümanlar kendi cami ve geleneklerini korudu ve hükümdarın askerî gücünün parçası oldu. Anjou hanedanından II. Charles 1300 dolaylarında Lucera’yı yıkarak topluluğu dağıttı. Böylece İtalya’daki kalıcı Müslüman hayat orta çağda sona erdi.

Osmanlı ve Otranto

1480’de Gedik Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı donanması Otranto’yu aldı ve şehir yaklaşık bir yıl Osmanlı elinde kaldı. II. Mehmed’in vefatıyla sefer sona erdi ve şehir 1481’de geri alındı. Bu olay Osmanlı-İtalya ilişkilerinde önemli bir ayrıntıdır. Venedik ve Ceneviz ise Osmanlı’yla yüzyıllar boyu ticaret yaptı; İstanbul’da bu tüccarların mahalleleri vardı.

Modern İtalya ve Göç

İtalya 1970’lere kadar göç veren bir ülke iken, 1980’lerden itibaren göç alan bir ülke oldu. Fas, Tunus, Mısır, Arnavutluk, Bangladeş, Pakistan, Senegal ve Türkiye gibi ülkelerden gelenlerle Müslüman nüfus arttı. İtalyan Anayasası’nın 8. maddesi dinî toplulukların örgütlenme hakkını güvence altına alır. İslam topluluğu ile devlet arasında henüz kapsayıcı bir anlaşma (intesa) imzalanmamıştır, bu yüzden camilerin hukuki statüsü çoğu kez dernek biçimindedir. Roma Büyük Camii 1995’te hizmete açıldı ve Avrupa’nın büyük camilerinden biri olarak anılır.

İtalya deneyimini İspanya’daki Endülüs mirası ile birlikte ele almak Akdeniz’de İslam’ın tarihî çizgisini tamamlar. Benzer göç hikâyeleri için Fransa’da İslam tarihi, Almanya’da İslam tarihi ve İsveç’te İslam tarihi yazıları yararlı olabilir; yeni dünya bağlantısı için ABD’de İslam tarihi yazısına da bakılabilir.

Bilim, Dil ve Ticaret Mirası

Sicilya’daki Arap yönetiminin ardından İtalyanca ve Sicilyaca’ya geçen “arancia” (portakal), “zucchero” (şeker), “cotone” (pamuk) ve “dogana” (gümrük) gibi kelimeler, tarım ve ticaretteki etkileşimin izlerini taşır. Salerno Tıp Okulu ve Napoli’de çeviri faaliyeti, İslam dünyasındaki tıp bilgisinin Latin dünyasına aktarılmasında rol oynadı; Konstantin el-Afrikî (Constantinus Africanus) 11. yüzyılda Arapça tıp metinlerini Latinceye çevirmesiyle tanınır. Bu aktarım Avrupa’daki üniversite tıp eğitiminin gelişiminde önemli bir halkadır.

Venedik, Cenova ve Pisa gibi denizci cumhuriyetleri ortaçağ boyunca Mısır, Suriye ve Osmanlı limanlarıyla ticaret yaptı. Bu temaslar sayesinde Arapça sayı sistemi, muhasebe usulleri ve kâğıt gibi yenilikler İtalya’dan Avrupa’ya yayıldı. Pisalı Fibonacci’nin Hindu-Arap rakamlarını tanıtması bu aktarımın örneklerindendir.

Bugün Sicilya’daki Arapça kökenli yer adları, örneğin Marsala (Marsa Allah, Allah’ın limanı), Caltanissetta ve Calatafimi, adanın İslami geçmişini hâlâ hatırlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sicilya ne zaman Müslümanların eline geçti?

Aglebîler 827’de Mazara’ya çıkarma yaparak adanın fethine başladı. Palermo 831’de alındı ve fetih yaklaşık bir asır sürdü; son kale Taormina 902’de düştü.

Norman dönemi Sicilya’sında Müslümanlar ne durumdaydı?

1061-1091 arasında Normanlar adayı aldı. Kral II. Roger döneminde Arapça ve Arap kültürü sarayda yaşamaya devam etti; coğrafyacı el-İdrisî sarayda çalıştı ve 1154 civarında dünya haritasını ve eserini tamamladı.

Lucera Müslümanları kimlerdi?

II. Frederick’in 13. yüzyılda Sicilya’dan nakilleriyle Apulia’daki Lucera’ya yerleştirilen Müslüman topluluktur. Yaklaşık 1300’de II. Charles tarafından dağıtılmıştır.

İtalya’da bugün kaç Müslüman var?

Rakamlar kaynağa göre değişir; genellikle iki ila üç milyon arasında bir sayıdan söz edilir. Fas, Arnavutluk, Bangladeş, Pakistan, Mısır ve Tunus kökenli kişiler çoğunluktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sicilya" maddesi; İbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-Târîh; Michele Amari, Storia dei musulmani di Sicilia; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →