İngiltere’de İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

İngiltere’de İslam’ın izi 8. yüzyıla kadar götürülebilir, ancak asıl toplumsal varlık 19. yüzyıl sonunda Liverpool ve Woking’de, ardından 20. yüzyılın ikinci yarısında Güney Asya göçüyle şekillendi. 2021 nüfus sayımına göre İngiltere ve Galler’de yaklaşık 3,9 milyon kişi kendisini Müslüman olarak tanımlamaktadır.

Erken İzler: Offa Dinarı ve Ticaret

8. yüzyılın sonlarında Mercia Kralı Offa’nın adına basılan bir altın sikke, İngiliz Müslüman bağlantısının en erken belgelerinden biri olarak gösterilir. Bu sikke, üzerinde “Allah’tan başka ilah yoktur” anlamına gelen Arapça ifade bulunan Abbâsî dinarının taklidi gibidir. Hükümdarın İslam’a yakınlığı değil, Akdeniz ticaretine katılma amacı taşıdığı düşünülür. Sikke, orta çağ Avrupa’sının İslam dünyasıyla ekonomik temasını gösterir.

Haçlı Seferleri, Endülüs ve Osmanlı ile ticaret ilişkileri İngiliz toplumunda İslam hakkında bilgi birikimi yarattı. Levant Company 16. yüzyılın sonunda Osmanlı ile ticareti düzenlemek için kuruldu. Londra’ya gelen Osmanlı elçileri ve tüccarlar kısa süreli de olsa Müslüman varlığına örnek oldu.

19. Yüzyıl: Denizciler ve Dönüşenler

Britanya İmparatorluğu’nun genişlemesiyle Hindistan’dan ve Yemen’den gelen denizciler Cardiff, Liverpool, South Shields ve Londra limanlarında küçük topluluklar kurdu. Yemenli denizciler ve Somalili tüccarlar bu bölgelerdeki ilk kalıcı Müslüman cemaatlerdendir.

Liverpool’da avukat Abdullah Quilliam (William Henry Quilliam) 1887’de Müslüman olarak bir mescit ve Liverpool Müslüman Enstitüsü’nü kurdu. Aynı dönemde Gottlieb Wilhelm Leitner, Woking’de 1889’da Şah Cihan Camii’ni yaptırdı. Bu cami adını Bopal Begümü Şah Cihan’ın bağışından alır ve Britanya’nın ilk amaca yönelik yapılmış camisi sayılır.

İkinci Dünya Savaşı Sonrası Göç

1947’de Hindistan’ın bölünmesi ve savaş sonrası yeniden inşa ihtiyacı büyük bir göç dalgası başlattı. Pakistan’ın Mirpur, Pencap ve Bangladeş’in Sylhet bölgesinden gelen işçiler Birmingham, Bradford, Manchester ve Londra’nın Doğu yakasında yerleşti. 1960’lardaki Commonwealth göç düzenlemeleri bu akışı sınırladı ancak aile birleşimleri sürdü. 1972’de Uganda’dan sürülen Asya kökenliler arasında da Müslümanlar vardı. Kıbrıslı Türkler ve Türkiye’den gelenler ise özellikle Londra’da topluluk oluşturdu.

Kurumlar ve Camiler

Londra Merkez Camii (Regent’s Park) 1977’de ibadete açıldı ve şehrin simgelerinden biri hâline geldi. 1990’lardan itibaren Birleşik Krallık genelinde bin beş yüzü aşkın cami ve mescit kurulduğu belirtilir. 1997’de kurulan Muslim Council of Britain, topluluğun en geniş şemsiye kuruluşlarından biridir. Bunun yanında Müslüman Okulları Birliği, İslami hayır kuruluşları ve Şeriat Danışma Konseyleri gibi yapılar da vardır.

Eğitim alanında devlet tarafından finanse edilen bazı Müslüman okulları faaliyet gösterir. Helal et sertifikasyonu, hayvan kesim usulleri ve aile hukuku danışmanlığı kamuoyunda zaman zaman tartışılan konular olmuştur.

Güncel Sosyal Durum

Müslüman topluluk genç bir nüfus yapısına sahiptir ve yarısından fazlası İngiltere’de doğmuştur. Londra, Birmingham, Bradford, Luton ve Leicester gibi şehirlerde yoğun yerleşim görülür. Müslümanlar Parlamento’ya, yerel yönetimlere, sağlık hizmetlerine ve iş dünyasına yoğun biçimde katılır. Ayrımcılık, İslamofobi ve güvenlik politikaları ise topluluğun gündeminde sık yer alan başlıklardır.

İngiltere’nin deneyimini Almanya’daki, Fransa’daki ve Hollanda’daki tablolarla karşılaştırmak mümkündür. İngiltere’nin eski sömürge bağları hakkında ayrıca Yunanistan’da İslam tarihi ve İspanya’da İslam tarihi yazıları Akdeniz boyutunu tamamlar.

Tasavvuf, Mezhepler ve Çeşitlilik

İngiltere’deki Müslüman topluluk tek tip değildir. Güney Asya kökenli cemaatlerde Deobendî, Barelvî ve Selefî çizgiler, Arap ve Türk topluluklarında ise farklı yorumlar yan yana bulunur. Şiî toplulukların (özellikle Hoca İsnâaşerî ve İranlı cemaatler) kendi camileri ve imambargahları vardır. Sufi tarikatlar da özellikle Londra ve Bradford’da etkindir. Bu çeşitlilik hem zenginlik hem de ortak bir temsil kurumu oluşturmayı zorlaştıran bir unsur olarak görülür.

Üniversite kampüslerinde İslam toplulukları, hayır faaliyetleri ve yardım kuruluşları (ör. Islamic Relief) da İngiltere’deki Müslüman toplumsal hayatın önemli parçasıdır. Ramazan ve bayram etkinlikleri belediyelerce de desteklenir.

Yardım Kuruluşları ve Sivil Toplum

Birleşik Krallık’taki İslami yardım kuruluşları, dünya genelinde insani yardım faaliyeti yürüten büyük sivil toplum örgütleri arasındadır. Bu kuruluşlar Ramazan ve Kurban dönemlerinde bağış toplar, afet bölgelerine yardım ulaştırır. Camiler ise sosyal merkez işlevi görerek yaşlı bakımı, dil kursu ve gençlik programları sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

İngiltere’nin ilk camisi hangisidir?

1889’da Surrey’deki Woking’de Şah Cihan Camii inşa edildi ve genellikle İngiltere’nin ilk amaca yönelik yapılmış camisi olarak kabul edilir. Bunun öncesinde Liverpool’da 1887’de Abdullah Quilliam öncülüğünde bir mescit ve Müslüman enstitüsü kurulmuştu.

Offa dinarı nedir?

8. yüzyılın sonlarında Mercia Kralı Offa adına basılan, üzerinde Arapça yazı bulunan altın sikkedir. Abbâsî dinarlarının bir kopyası olduğu ve ticari amaçla basıldığı düşünülür.

2021 sayımına göre İngiltere’de Müslüman nüfus ne kadardır?

İngiltere ve Galler’de 2021 nüfus sayımında yaklaşık 3,9 milyon kişi, yani nüfusun yaklaşık yüzde 6,5’i kendisini Müslüman olarak tanımladı. İslam, Hristiyanlıktan sonra en çok beyan edilen din oldu.

İngiltere’deki Müslümanların çoğu hangi kökenden?

Büyük kısmı Pakistan, Bangladeş ve Hindistan kökenlidir. Bunun yanında Türk, Arap, Somalili, Nijeryalı ve Kıbrıslı toplulukları da vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İngiltere" maddesi; Office for National Statistics, 2021 Nüfus Sayımı; Humayun Ansari, The Infidel Within: Muslims in Britain since 1800; Diyanet İşleri Başkanlığı (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →