Bulgaristan’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Osmanlı fethi ve iskân
Pomaklar
1878 sonrası: göçler ve azınlık

Bulgaristan’da İslam, 14. yüzyılın sonlarında Osmanlı fethiyle yayıldı ve 1878’e kadar süren Osmanlı yönetimi boyunca camiler, medreseler ve Türk köyleri kuruldu. Bugün nüfusun yaklaşık yüzde on ikisi Müslümandır: Türkler, Pomaklar (Müslüman Bulgarlar) ve Romanlar.

Osmanlı fethi ve iskân

Osmanlı ordusu 1360’lardan itibaren Trakya’yı ve Bulgar topraklarını fethetti; Tırnova 1393’te alındı. Bulgaristan toprakları Rumeli’nin Tuna Vilayeti’ne bağlı olarak yönetildi. Anadolu’dan Türkmen göçmenler Deliorman, Dobruca ve Rodop bölgelerinde iskân edildi. Şehirlerde camiler, hamamlar ve çarşılar yapıldı. Sofya’daki Banya Başı Camii (1576, Mimar Sinan’a atfedilir), Plovdiv’deki Cuma Camii (Dzhumaya, 15. yüzyıl) ve Şumnu’daki Tombul Camii (1744), Osmanlı Bulgaristan’ının en büyük camileridir. Bulgar Ortodoks Kilisesi bu dönemde millet sistemi içinde kendi cemaat yapısıyla yaşadı.

Pomaklar

Pomaklar, Rodop dağlarında yaşayan, Bulgarca konuşan Müslüman topluluktur. Kökenleri hakkında farklı teoriler vardır: Bazı araştırmacılar onları Osmanlı döneminde İslam’a geçen Slav Bulgarların torunları olarak görür, bazıları ise başka açıklamalar öne sürer. Pomaklar kendilerini çoğunlukla “Bulgar Müslümanlar” olarak tanımlar. Komünist dönemde Pomak kimliği ve isimleri siyasi asimilasyon politikalarının hedefi oldu. Günümüzde Pomaklar Smolyan, Zlatograd ve Gotse Delchev çevresinde yaşar.

1878 sonrası: göçler ve azınlık

1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Bulgaristan özerk bir prenslik oldu ve yüz binlerce Müslüman Türk savaş, katliam ve baskı nedeniyle Anadolu’ya göç etti. 1908’de tam bağımsızlık ilan edildi. Sonraki dönemlerde Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ve iki savaş arası dönem boyunca Müslüman nüfus azınlık olarak varlığını sürdürdü. 1934-1951 arası yeni göç dalgaları yaşandı. Bulgaristan’daki camilerin sayısı bu dönemde büyük ölçüde azaldı.

Komünist dönem ve Yeniden Doğuş Süreci

1946’dan sonra komünist yönetim din kurumlarını denetim altına aldı. 1984-1989 yıllarında Todor Jivkov hükümeti, Türk ve Müslüman nüfusa karşı “Yeniden Doğuş Süreci” adı verilen zorunlu isim değiştirme kampanyası uyguladı. Türk isimleri Bulgar isimleriyle değiştirildi, Türkçe konuşmak ve dinî uygulamalar yasaklandı. 1989 yazında yaklaşık 300 bin Bulgaristan Türkü Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldı (“Büyük Gezi”). Bu olay Bulgaristan’ın yakın tarihinde büyük bir insan hakları sorunu olarak kabul edilir. 1989’dan sonra rejim değişti, isimler iade edildi ve Hak ve Özgürlükler Hareketi (HÖH) Türk ve Müslüman toplumunun siyasi temsilcisi olarak ortaya çıktı.

Demokrasiye geçiş ve dinî yapı

1990’lardan itibaren Bulgaristan’da Müslüman cemaatin dinî özgürlüğü yeniden tanındı. Başmüftülük (Sofya merkezli), Müslümanların resmî dinî kurumudur; devlet kayıtlı camileri, medreseleri (Şumnu, Ruse) ve İslam Enstitüsü’nü destekler. 2021 sayımında Müslümanlar nüfusun yaklaşık yüzde 11-12’sini oluşturur. Sünnî Hanefî çoğunluk yanında, Deliorman ve Razgrad bölgesinde Alevî-Bektaşî topluluklar yaşar. Demir Baba Tekkesi (Razgrad yakınlarında) önemli bir Bektaşî ziyaret yeridir. Bulgaristan’ın dinî tarihi için Kuzey Makedonya’da İslam tarihi, Kosova’da İslam tarihi, Arnavutluk’ta İslam tarihi, Türkiye’de İslam tarihi ve Bosna-Hersek’te İslam tarihi yazıları okunabilir.

Camiler ve mimari miras

Bulgaristan’daki Osmanlı camileri, 1878 sonrasında yıkım, terk ve başka amaçlarla kullanım nedeniyle büyük zarar gördü. Buna rağmen Şumnu’daki Tombul (Şerif Halil Paşa) Camii, ülkenin en büyük Osmanlı camisi olarak ayakta kalmıştır. Sofya’daki Banya Başı Camii, şehrin sıcak su kaynakları yakınında yapılmış, kubbesi ve ince minaresiyle öne çıkar; bugün Sofya’nın tek faal camisidir. Plovdiv’deki Dzhumaya Camii, Cumhuriyet döneminde onarılmış ve ibadete açık tutulmuştur. Kırcaali, Razgrad ve Silistre bölgelerinde de köy camileri bulunur. Komünist dönemde birçok cami depo, müze veya spor salonuna çevrilmiştir. 1990’lardan sonra bazıları geri alınmış, bazıları ise onarımı beklemektedir. Türkiye’nin Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Diyanet Vakfı bazı camilerin restorasyonuna destek vermiştir.

Türk, Pomak ve Roman toplulukları

Bulgaristan’daki Müslüman nüfusun en büyük kısmını Türkler oluşturur ve Deliorman (Razgrad, Silistre, Şumnu) ile Doğu Rodop (Kırcaali) bölgelerinde yoğundur. Pomaklar Batı Rodoplarda yaşar ve kendi dil ve kültür geleneklerini sürdürür. Müslüman Romanlar ise Sofya, Plovdiv ve Pazarcık gibi şehirlerdeki mahallelerde yaşar. Bu üç topluluk, Müslüman kimliğini farklı biçimlerde ifade eder. Bayramlar, düğünler ve cenaze törenleri geleneksel İslami usullerle birlikte yerel adetlerle yapılır.

Bulgaristan’da dinî hoşgörü

Bulgaristan’da Ortodoks Hristiyan çoğunluk içinde Müslümanlar, Katolikler, Protestanlar ve Yahudiler yan yana yaşar. İkinci Dünya Savaşı sırasında Bulgar halkı ve kilisesi Yahudi vatandaşlarının sınır dışı edilmesine karşı çıkmış, bu olay ülkenin hoşgörü geleneği olarak anılır. Müslüman ve Hristiyan topluluklar arasındaki ilişkiler çoğunlukla barışçıl ve komşuluk esaslıdır; Başmüftülük ve Ortodoks Kilisesi ortak etkinliklerde yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bulgaristan’da İslam ne zaman yayıldı?

14. yüzyılın sonlarında Osmanlı fethiyle; 1878’e kadar süren yönetim boyunca camiler ve Türk köyleri kuruldu.

Pomaklar kimdir?

Rodop dağlarında yaşayan, Bulgarca konuşan Müslüman topluluktur; kendilerini çoğunlukla Bulgar Müslümanlar olarak tanımlar.

Yeniden Doğuş Süreci nedir?

1984-89 arasında Müslüman ve Türk nüfusa uygulanan zorunlu isim değiştirme kampanyasıdır; 1989’da yaklaşık 300 bin kişi Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldı.

Bulgaristan’da Müslüman oranı nedir?

2021 sayımına göre yaklaşık yüzde 11-12; Türkler, Pomaklar ve Romanlar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Bulgaristan" md.; Bulgaristan Ulusal İstatistik Enstitüsü, 2021 Nüfus Sayımı (nsi.bg); R. J. Crampton, A Concise History of Bulgaria

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →