Brunei’de İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İslam'ın kabulü
Altın çağ: Bolkiah ve Seri Begawan
İngiliz himayesi

Brunei’de İslam, 14. yüzyılın ortalarında Sultan Muhammed Şah’ın İslam’ı kabul etmesiyle devlet dini oldu. Ülke 1984’te bağımsızlığını kazandı ve resmî felsefesi “Melayu Islam Beraja” (Malay İslam Monarşi) olarak belirlendi. Şâfiî mezhebi hukukun esasıdır ve sultan aynı zamanda İslam’ın başıdır.

İslam’ın kabulü

Brunei’de İslam’a giriş tarihi konusunda farklı rivayetler vardır. Geleneksel anlatılara göre ilk Müslüman Brunei hükümdarı Awang Alak Betatar, Sultan Muhammed Şah unvanıyla 1368 civarında İslam’ı kabul etti. Çin kaynakları ve mezar taşı kitabeleri (örneğin Sultan Şerif Ali’nin 1432’de ölümüne ilişkin kayıtlar) 14.-15. yüzyıl Müslüman varlığını gösterir. Üçüncü sultan Şerif Ali, Hz. Peygamber soyundan geldiği iddiasıyla anılır ve Brunei’de ilk camiyi kurduğu rivayet edilir. Bu rivayetler, ülkenin dinî kimliği ve hanedan meşruiyeti açısından önem taşır.

Altın çağ: Bolkiah ve Seri Begawan

5. sultan Bolkiah (1485-1524) döneminde Brunei, Borneo kıyılarının büyük bölümünü ve Güney Filipinler’in bir kısmını kontrol eden güçlü bir denizci devlet oldu. Bolkiah’ın ardılları İslam hukukunu ve camileri yaymaya devam etti. 1521’de Magellan’ın gemilerinde bulunan Pigafetta, Brunei’de zengin bir saray ve kalabalık bir şehir gördüğünü yazmıştır. 16. yüzyılda İspanya ile çatışmalar, Portekiz ve Hollandalıların rekabeti ülkenin gücünü azalttı.

İngiliz himayesi

19. yüzyılda Sarawak’ın Raja Brooke ailesi ve Kuzey Borneo Şirketi Brunei topraklarının büyük kısmını ele geçirdi. 1888’de Brunei İngiliz himayesine girdi; 1906’dan itibaren İngiliz Residents sultana danışmanlık yaptı. İngilizler, dinî ve geleneksel işlerde sultanın yetkisini korudu. 1929’da Seria’da petrol keşfedilmesi ülkenin ekonomik gücünü köklü olarak değiştirdi. 1950’lerde Sultan Ömer Ali Seyfüddin III. dönemi, modern Brunei’nin temellerinin atıldığı dönemdir; Bandar Seri Begawan’daki Ömer Ali Seyfüddin Camii bu dönemin simgesidir (1958).

Bağımsızlık ve Melayu Islam Beraja

1 Ocak 1984’te Brunei tam bağımsızlığını kazandı ve Sultan Hasan Bolkiah ülkenin devlet başkanı oldu. “Melayu Islam Beraja” (MIB) devlet felsefesi, Malay kültürü, İslam dini ve monarşi esaslarını birleştirir. Anayasa Şâfiî mezhebini resmî mezhep olarak tanır; diğer dinler barış içinde uygulanabilir. 2014’ten itibaren kademeli olarak uygulamaya konan Şer’i Ceza Kanunu, Brunei’yi gündeme getirmiş, bazı uluslararası kuruluşlarca eleştirilmiş ve ülke hükümeti tarafından egemenlik ve dinî hukukun uygulanması çerçevesinde savunulmuştur. Bu konuda farklı hukuki ve ahlaki görüşler vardır.

Dinî yapı ve kurumlar

Brunei nüfusunun yaklaşık yüzde yetmiş-seksen civarı Müslümandır; Budistler, Hristiyanlar ve yerel inançlara sahip topluluklar da yaşar. Din İşleri Bakanlığı, camiler, hac, eğitim ve fetva işlerini yürütür. Bandar Seri Begawan’daki Ömer Ali Seyfüddin Camii ve Jame’ Asr Hassanil Bolkiah Camii (1994), altın kubbeleri ve zarif minareleriyle ülkenin simgelerindendir. Brunei İslam Üniversitesi (Sultan Şerif Ali Üniversitesi), İslami ilimler eğitimi verir. Brunei’nin İslam tarihi için Malezya’da İslam tarihi, Endonezya’da İslam tarihi, Singapur’da İslam tarihi, Filipinler’de İslam tarihi ve Hindistan’da İslam tarihi yazıları okunabilir.

Camiler, ibadet hayatı ve gündelik İslam

Brunei’de camiler, devletin dinî kimliğinin görünür simgeleridir. Sultan Ömer Ali Seyfüddin Camii, Bandar Seri Begawan’ın tam ortasında, yapay bir lagünün içinde yükselir; mermer minaresi ve altın kaplama kubbesiyle ülkenin simgesi sayılır. Bir Venedik sanat eseri olarak yapılmış gösterişli bir kayığın temsili kopyası göletin içinde yer alır. Jame’ Asr Hassanil Bolkiah Camii ise 29 altın kubbesi, mermer süslemeleri ve geniş avlusuyla Brunei sultanının 25. saltanat yılı anısına yapılmıştır. Ülkede cuma günü resmî tatildir ve cuma namazına katılım yüksektir. Ramazan‘da kamusal alanda yemek içmek yasaktır; Müslüman olmayan topluluklar için bazı esneklikler vardır.

Kampong Ayer: su üstü köyü

Brunei Nehri üzerindeki Kampong Ayer (Su Köyü), yüzlerce yıldır ahşap direkler üzerinde yükselen bir yerleşimdir. Burada yaşayan on binlerce kişinin hem evleri hem camileri, okulları ve kliniği su üzerindedir. Kampong Ayer, Brunei Malay kültürünün beşiği olarak kabul edilir. Orta Çağ’da Pigafetta ve diğer gezginler tarafından “Doğu’nun Venedik’i” olarak betimlenmiş; Brunei’nin eski başkentinin kimliğiyle özdeşleşmiştir. Bölgenin camileri, su üzerindeki yapılardır ve ahşap mimarinin tipik örnekleridir.

Ülkede Kur’an ezber yarışmaları, Mevlid kutlamaları ve Hicri yılbaşı törenleri sultan başkanlığında devlet törenleriyle kutlanır; bu da dinin devlet hayatının merkezinde olduğunu gösterir.

Ülke, Güneydoğu Asya’da İslam’ın hâkim olduğu monarşi örneklerinden biri olarak öne çıkar. Sultan, İslam’ın başı sıfatıyla her yıl Ramazan ve bayram törenlerine başkanlık eder; vatandaşlara bayram ikramı ve armağan dağıtır. Brunei Müslümanları için Kur’an eğitimi ilkokuldan itibaren zorunludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Brunei’de İslam ne zaman devlet dini oldu?

Geleneğe göre Sultan Muhammed Şah’ın 14. yüzyılın ortalarında İslam’ı kabul etmesiyle; kitabelerde 15. yüzyıl Müslüman varlığı belgelenir.

Melayu Islam Beraja nedir?

Malay kültürü, İslam dini ve monarşi esaslarını birleştiren Brunei’nin devlet felsefesidir.

Brunei ne zaman bağımsız oldu?

1 Ocak 1984’te İngiliz himayesinden çıkarak tam bağımsızlığını kazandı.

Brunei’de hangi mezhep esastır?

Sünnî Şâfiî mezhebi resmî mezheptir; sultan aynı zamanda İslam’ın başıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Brunei" md.; Brunei Dinî İşler Bakanlığı, kurumsal tarihçe (mora.gov.bn); D. E. Brown, Brunei: The Structure and History of a Bornean Malay Sultanate

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →