Çin ve İslam: Dinin Bu Topraklara Gelişi ve Tarihi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Tang ve Song dönemi
Yuan hanedanı ve Müslüman yöneticiler
Ming dönemi ve Zheng He

Çin’de İslam, Tang Hanedanı döneminde (7.-8. yüzyıl) Arap ve Fars tüccarlar aracılığıyla ulaştı. Yuan ve Ming dönemlerinde Müslümanlar devlet hizmetinde yükseldi; Zheng He bu geleneğin simgesidir. Bugün Çin’de yirmi milyon civarında Müslüman yaşar ve on resmî etnik grup ağırlıklı olarak Müslümandır.

Tang ve Song dönemi

Rivayetlere göre Hz. Osman’ın 651’de Çin’e elçi gönderdiği ve bu heyetin Tang İmparatoru’nca kabul edildiği anlatılır; bazı kaynaklarda Hz. Peygamber’in dayısı Sa’d b. Ebî Vakkas’ın Guangzhou’ya geldiği nakledilir. Guangzhou’daki Huaisheng (Hatıra) Camii ve onun “Işık Kulesi” olarak bilinen minaresinin Tang dönemine ait olduğu söylenir; bu rivayetin kesinliği tartışmalıdır, yapı birçok kez yenilenmiştir. 751’deki Talas Savaşı, Abbasî ordusu ve Tang ordusu arasında yapıldı; bu sınır hattı, Orta Asya’nın İslamlaşmasında önemli bir olaydır. Song döneminde (10.-13. yüzyıl) Quanzhou limanı büyük bir Müslüman ticaret merkezi oldu. Quanzhou’daki Qingjing (Aşhâb) Camii, 1009 civarında yapılmış olup Çin’in en eski camilerinden biri kabul edilir.

Yuan hanedanı ve Müslüman yöneticiler

13. yüzyılda Moğol fethiyle kurulan Yuan hanedanı, Orta Asya’dan çok sayıda Müslüman (Semu-ren) yönetici, bilim insanı ve tüccarı Çin’e getirdi. Bunlar astronomi, matematik, tıp ve mimari alanlarında görev yaptı. Pekin (Hanbalık) şehrinin planlanmasında ve Yuan yönetiminin maliye işlerinde Müslümanların rolü büyüktür. Hui halkının (Çin’de Çince konuşan Müslümanlar) etnik oluşumunun önemli kısmı bu dönemde gerçekleşti. Yunnan valisi Sayyid Ajall Şemseddin Ömer (ö. 1279), Müslüman yönetici olarak anılır.

Ming dönemi ve Zheng He

Ming hanedanı döneminde Müslümanlar Han Çinlileriyle kaynaşarak Hui topluluğunu oluşturdu. Zheng He (Ma He, 1371-1433 civarı), Müslüman bir Yunnanlı olarak Ming donanmasının büyük amirali oldu. 1405-1433 arasında yedi büyük deniz seferi yaptı; Hint Okyanusu’ndan Hürmüz, Aden ve Mekke çevresine kadar ulaştı. Bu seferler Ming diplomasisini ve deniz ticaretini yeni bir düzeye getirdi. Xi’an’daki Büyük Cami, Çin üslubunda inşa edilmiş en tanınmış camilerdendir; kökeninin 8. yüzyıla uzandığı söylenir, bugünkü yapı ağırlıklı olarak Ming ve Qing dönemlerine aittir.

Qing dönemi: isyanlar ve bastırılma

Qing hanedanı döneminde (1644-1912) Müslüman toplulukların bazı bölgelerde ayaklanması ve imparatorluk güçlerince bastırılması yaşandı. Kuzeybatı Çin’deki Müslüman isyanları (1862-1877) ve Yunnan’daki Panthay İsyanı (1856-1873) çok sayıda can kaybına yol açtı. Panthay göçmenleri ve Hui Müslümanlarının bir kısmı Myanmar, Orta Asya ve Güneydoğu Asya’ya göç etti. Bu çalkantılı dönem, Çin’in Müslüman toplulukları açısından hâlâ derin bir hafıza taşır.

Modern dönem

1912 Cumhuriyeti ve 1949 Halk Cumhuriyeti kurulduktan sonra Müslüman topluluklar etnik azınlık statüsünde tanındı. Kültür Devrimi (1966-76) sırasında camiler zarar gördü. 1980’lerden sonra dinî faaliyetlerde belli bir gevşeme yaşandı. Bugün Çin’de Hui, Uygur, Kazak, Dongxiang, Kırgız, Salar, Tacik, Özbek, Bonan ve Tatar olmak üzere on etnik grup ağırlıklı olarak Müslümandır. Resmî rakamlara göre yaklaşık yirmi milyon Müslüman yaşar. Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki durum uluslararası insan hakları kuruluşlarınca eleştirilmekte; Çin hükümeti ise bu uygulamaları terörle mücadele ve toplumsal istikrar çerçevesinde savunmaktadır. Konunun siyasi boyutu tartışmalıdır ve ayrıntı için bağımsız raporlar incelenmelidir.

Dinî yapı

Hui Müslümanları çoğunlukla Sünnî Hanefî mezhebindedir; Sufi tarikatlar (Kadirî, Nakşibendî, Cehriyye, Kubrâviyye) bölgede etkin olmuş ve “menhuan” adı verilen Çin Sufi yapılanmaları kurmuştur. Kadın camileri (nüsi qingzhensi), Çin’de özellikle Henan’da gelişen özgün bir kurumdur. Çin İslam Derneği devlet tarafından tanınan dinî kuruluştur. Çin’in İslam tarihi için Tayland’da İslam tarihi, Filipinler’de İslam tarihi, Japonya’da İslam tarihi, Güney Kore’de İslam tarihi ve Kazakistan’da İslam tarihi yazıları okunabilir.

Camiler ve Çin-İslam mimarisi

Çin’in camileri, Arap kökenli kubbe ve minare yerine çoğunlukla geleneksel Çin saray ve tapınak mimarisini örnek alır. Avlu düzeni, kıvrık çatılar, ahşap sütunlar ve boyalı kirişler Çin camilerinin ortak özelliğidir. Xi’an Büyük Camii’nde Arapça kitabelerle Çince yazıtlar yan yana durur. Pekin’deki Niujie (Öküz Sokağı) Camii, 10. yüzyıla dayandığı söylenen, Pekin’in en eski ve en büyük camisidir. Kuzeybatıda ise Sincan, Gansu ve Ningxia’da Orta Asya etkili kubbeli ve minareli camiler yaygındır. Kaşgar’daki İdgah Camii, Uygur İslam mimarisinin simgesidir. Bu çeşitlilik, Çin’de İslam’ın yerel kültürlerle nasıl uyum sağladığını gösterir.

Çin Müslümanlarında ilim geleneği: Han Kitab

17.-18. yüzyıllarda Nanjing çevresinde Liu Zhi, Wang Daiyu ve Ma Zhu gibi Hui âlimleri, İslam öğretilerini Konfüçyüsçü terminolojiyle Çince anlatan “Han Kitab” geleneğini geliştirdi. Bu eserler, İslam inancını Çin kültürüne tanıtmayı amaçlıyordu. Liu Zhi (ö. 1730 civarı), Peygamber’in hayatını ve İslam felsefesini Çince yazan önemli bir âlimdir. Hui topluluklarında medrese eğitimi “Cingzhen” geleneğiyle sürdü; Arapça ve Farsça eserler okutuldu. Bu birikim, Çin İslam düşüncesinin özgün kolunu oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

İslam Çin’e ne zaman ulaştı?

Rivayetlere göre 651 civarında; Tang döneminde (7.-8. yüzyıl) Arap ve Fars tüccarlarla yerleşti.

Zheng He kimdir?

Müslüman Yunnanlı Ming amirali; 1405-1433 arasında yedi büyük deniz seferi yaparak Hint Okyanusu’na ve Hicaz kıyılarına kadar ulaştı.

Hui kimdir?

Çince konuşan, çoğunlukla Sünnî Hanefî Müslümanlardır; Çin’in en geniş Müslüman etnik grubudur.

Çin’de kaç Müslüman yaşar?

Resmî tahminlere göre yaklaşık yirmi milyon; on etnik grup ağırlıklı olarak Müslümandır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Çin" md.; Jonathan Lipman, Familiar Strangers: A History of Muslims in Northwest China; Michael Dillon, China's Muslim Hui Community

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →