Lübnan’da İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Fetih ve erken dönem
Evzâî ve Beyrut
Dürzîlik ve Şiîlik

Lübnan, 630’lu yıllarda Suriye’nin fethiyle birlikte İslam topraklarına katıldı. Emevî ve Abbasî dönemlerinde Beyrut, Sayda ve Trablus liman şehirleri olarak önem kazandı. Bugün ülkede Sünnî, Şiî, Dürzî, Alevî ve çok sayıda Hristiyan mezhep topluluğu resmî olarak tanınmaktadır.

Fetih ve erken dönem

Lübnan topraklarının İslam ordularıyla tanışması, 634-636 yıllarındaki Suriye seferleriyle gerçekleşti. Ebû Ubeyde b. Cerrâh ve Muâviye komutasındaki ordular Baalbek, Beyrut, Sayda, Sûr ve Trablus kıyı kentlerini aldı. Muâviye’nin valiliği döneminde bu liman şehirleri donanma ve ticaret merkezleri olarak güçlendirildi. Yerel Hristiyan cemaatler, bilhassa Dağlık Lübnan’daki Maruniler, kendi kilise yapılarını koruyarak yaşamayı sürdürdü.

Evzâî ve Beyrut

İmam Evzâî (Abdurrahman b. Amr, ö. 774), Beyrut’ta yaşayan ve orada vefat eden büyük bir fakih ve muhaddistir. Evzâî mezhebi, bir dönem Suriye ve Endülüs’te uygulandı; sonra Hanefî ve Şâfiî mezheplerine yer bıraktı. Beyrut’ta kabri olarak bilinen bir makam bulunur. Evzâî’nin fıkhı, Lübnan’ın İslam ilim geleneğinin ilk büyük örneğidir ve Mâlikî mezhebinin Endülüs’teki gelişiminde de etki bırakmıştır.

Dürzîlik ve Şiîlik

11. yüzyılın başında Fâtımî halifesi Hâkim bi-emrillah döneminde ortaya çıkan Dürzîlik, Dağlık Lübnan’da güçlü bir toplum oluşturdu. Dürzîler, kendilerini “Muvahhidûn” (tevhid ehli) olarak adlandırır ve İsmâilî Şiî geleneğinden ayrı, gizli öğretilere dayalı bir yapı oluştururlar; bu topluluğun İslam içindeki konumu farklı yorumlarla tartışılır. Cebel Âmil (Güney Lübnan) ve Bekaa Vadisi’nde ise On İki İmam Şiîliği asırlardır yaşar. Şahid-i Evvel Muhammed b. Mekkî el-Âmilî (ö. 1384), Cebel Âmil’in önde gelen Şiî âlimlerindendir. Bu bölge, Safevî döneminde İran’a âlim yetiştirmiştir.

Haçlılar, Memlükler ve Osmanlı

11.-13. yüzyıllarda Trablus Haçlı Kontluğu’nun merkezi oldu. Memlükler, 1289’da Trablus’u alarak kıyı kalelerini yıktı ve Lübnan Dağları’nı denetim altına aldı. 1516’dan sonra Osmanlı idaresi, yerel emirlerle (Maanoğulları, Şihabîler) dengeli bir yönetim kurdu. Fahreddin Maan (1572-1635) Dağlık Lübnan’da güçlü bir emirlik kurdu ve Avrupa ile ticarî ilişkiler geliştirdi. 19. yüzyılın ortalarında Dürzî-Maruni çatışmaları ve 1860 olayları sonrası Avrupa devletlerinin baskısıyla Cebel-i Lübnan Mutasarrıflığı (1861) kuruldu.

Fransız mandası ve Misak-ı Millî

I. Dünya Savaşı sonrası 1920’de Fransa, Büyük Lübnan’ı kurdu. 1943’te bağımsızlık sırasında Hristiyan ve Müslüman liderler, yazısız Misak-ı Millî (Ulusal Pakt) üzerinde anlaştı: Cumhurbaşkanı Maruni, Başbakan Sünnî, Meclis Başkanı Şiî olacaktı. Bu mezhepsel paylaşım, bugün 18 resmî tanınmış mezhep topluluğuyla sürmektedir. 1975-1990 arasındaki iç savaş, ülkeyi derinden etkiledi; 1989 Taif Anlaşması ile mezhepsel denge yeniden düzenlendi.

Dinî kurumlar ve ibadet mimarisi

Lübnan’da Sünnî Müslümanların dinî otoritesi Dâru’l-Fetvâ ve Müftü-i Cumhuriyet’tir. Şiîler için Yüksek İslam Şiî Konseyi, Dürzîler için Dürzî Mezhep Meşihat Divanı vardır. Beyrut’taki Muhammed el-Emin Camii (2000’li yıllarda tamamlandı), Osmanlı üslubunda büyük bir yapıdır; yakınında Hristiyan katedrali bulunur. Trablus’taki Mansurî Büyük Camii ve Taynal Camii ise Memlük mimarisinin örnekleridir. Lübnan’ın dinî çeşitliliği için komşu ülkelerin tarihine bakmak yararlıdır: Suriye’de İslam tarihi, Filistin’de İslam tarihi, Ürdün’de İslam tarihi ve Irak’ta İslam tarihi yazıları okunabilir.

Trablus, Sayda ve Sûr: kıyı şehirleri

Lübnan’ın kıyı şehirleri tarih boyunca İslam ticaret ve ilim ağlarının önemli parçalarıydı. Trablus, Memlük döneminde (13.-16. yüzyıl) çok sayıda cami, medrese ve hamamla donatılmış bir “Memlük şehri” olarak yeniden inşa edildi. Mansûrî Büyük Camii (1294 civarı), Taynal Camii ve Burtasiyye Medresesi bu dönemin eserleridir. Sayda’da Büyük Cami (Cami-i Kebir) ve Sûr’daki camiler daha eski kalıntılar üzerine yapılmış yapılardır. Beyrut ise 19. yüzyıldan itibaren Doğu Akdeniz’in en önemli liman şehirlerinden biri hâline geldi; Amerikan Üniversitesi (1866) ve Saint Joseph Üniversitesi (1875) gibi kurumlar bölgenin modern eğitim tarihinde belirleyici rol oynadı. Bu çevrede Müslüman aydınlar, Arap Rönesansı (Nahda) hareketine büyük katkı sundu.

Cebel Âmil ve Şiî ilim geleneği

Güney Lübnan’daki Cebel Âmil bölgesi, 14. yüzyıldan itibaren Şiî fıkıh ve kelam eğitimi veren medreselerin yer aldığı bir ilim merkezi oldu. Şehid-i Evvel Muhammed b. Mekkî el-Âmilî ve Şehid-i Sânî Zeynüddin el-Âmilî (ö. 1558), bu geleneğin en tanınmış isimleridir. Safevî Devleti’nin kuruluşu sırasında Cebel Âmil âlimleri İran’a davet edilmiş, orada Şiî hukuk ve eğitim kurumlarının şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Bu bağlantı, Lübnan Şiîleri ile İran arasındaki tarihî ilim ilişkilerinin temelini oluşturur. 20. yüzyılda Musa es-Sadr gibi isimler cemaatin siyasi ve sosyal örgütlenmesinde önemli rol oynamıştır.

Bekaa Vadisi ve Baalbek

Doğudaki Bekaa Vadisi, Emevî döneminde önemli bir tarım ve ticaret bölgesiydi. Baalbek (Hz. Peygamber döneminde Ba’lebek), Roma döneminden kalma muazzam tapınak kalıntılarıyla ünlüdür; İslam döneminde bu yapı bir kale olarak kullanılmıştır. Anjar’daki Emevî şehir kalıntıları (8. yüzyıl) UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alır ve Emevî şehir planlamasının nadir örneklerindendir. Bu kalıntılar, Lübnan’ın İslam tarihinin yalnızca kıyı şehirlerinden ibaret olmadığını gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Lübnan ne zaman fethedildi?

634-636 yıllarında Suriye seferleri sırasında Ebû Ubeyde ve Muâviye komutasındaki ordular tarafından.

İmam Evzâî kimdir?

Beyrut’ta yaşayıp 774’te orada vefat eden büyük fakih ve muhaddistir; mezhebi bir dönem Suriye ve Endülüs’te uygulanmıştır.

Misak-ı Millî nedir?

1943’te yapılan yazısız ulusal pakttır; cumhurbaşkanı Maruni, başbakan Sünnî, meclis başkanı Şiî olacak şekilde mezhepsel paylaşımı öngörür.

Lübnan’da kaç resmî mezhep topluluğu vardır?

On sekiz mezhep topluluğu resmen tanınmıştır; bunlar arasında Sünnî, Şiî, Dürzî, Alevî ve çeşitli Hristiyan cemaatleri vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Eylül 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Lübnan" ve "Evzâî" maddeleri; Kamal Salibi, A House of Many Mansions: The History of Lebanon Reconsidered; Albert Hourani, A History of the Arab Peoples

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →