Ürdün’de İslam Tarihi: Yayılışı ve Önemli Dönemleri

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Mûte ve Yermük
Emevî ve Abbasî dönemi
Haçlılar, Eyyûbî ve Memlük dönemi

Ürdün topraklarında İslam’ın izleri Hz. Peygamber döneminde başlar: 629’daki Mûte Gazvesi ve 636’daki Yermük Savaşı bugünkü Ürdün’de yaşanmıştır. Emevî, Abbasî, Haçlı, Memlük ve Osmanlı dönemlerini yaşamış bölge, 1946’dan itibaren Hâşimî Krallığı olarak yönetilir.

Mûte ve Yermük

Hicretin 8. yılında (629), Mûte Gazvesi bugünkü Kerek yakınlarında gerçekleşti. Hz. Zeyd b. Hârise, Ca’fer b. Ebî Tâlib ve Abdullah b. Revâha bu savaşta şehit düştü, Hâlid b. Velîd ordunun komutasını devralarak birlikleri geri çekti. Bu olay Müslümanların Bizans sınırına yönelmesinin ilk adımı olarak kabul edilir; Mûte’de şehitlerin kabirleri ziyaret edilir. 636’da Yermük Savaşı, Hz. Ömer döneminde Hâlid b. Velîd komutasındaki Müslüman ordunun Bizans’a karşı büyük zaferi olup Suriye’nin fethini belirledi.

Emevî ve Abbasî dönemi

Ürdün (Cündü’l-Ürdün olarak anılırdı) Emevî devletinde Şam merkezli yönetimin parçasıydı. Emevîler bölgede kervansaraylar, saraylar ve camiler yaptırdı; Kasru’l-Amra ve Mushatta gibi çöl saraylarında bunların örnekleri görülür. Abbasîler döneminde merkez Bağdat’a kayınca bölgenin önemi azaldı. Ancak hac yolu ve ticaret yolları Ürdün’den geçmeye devam etti.

Haçlılar, Eyyûbî ve Memlük dönemi

11. yüzyılın sonunda Haçlılar Kerek ve Şevbek kalelerini kurdu. Selahaddin Eyyûbî, 1187’de Hattin zaferiyle bu kaleleri aldı. Memlük döneminde (13.-16. yüzyıl) Acluh Kalesi (Kalatu’r-Rabad) ve hac kervanlarının güvenliği önem kazandı. Bölge Memlük yönetiminin dış sınır bölgesiydi.

Osmanlı idaresi

1516’da Yavuz Sultan Selim, Memlükleri yenerek Şam çevresini Osmanlı topraklarına kattı. Ürdün bölgesi, Şam Eyaleti’ne bağlı olarak yönetildi. Hac yolunun güvenliği için Şam-Medine arası kaleler yenilendi. 1900-1908 yıllarında Abdülhamid döneminde yapılan Hicaz Demiryolu, Ürdün’den geçerek Medine’ye uzanıyordu. Yöre halkı Çerkes ve Çeçen göçmenleri 19. yüzyılın sonlarında kabul etti; Amman bu göçmenler eliyle yeniden canlandı.

Hâşimî Krallığı

I. Dünya Savaşı sırasında Şerif Hüseyin liderliğinde Arap İsyanı çıktı. 1921’de Şerif Hüseyin’in oğlu Abdullah, Transürdün Emirliği’ni kurdu. 1946’da bağımsız Hâşimî Krallığı ilan edildi. Hâşimîler, Hz. Peygamber’in soyundan geldiğini söyleyen bir ailedir; Kudüs’teki kutsal yerlerin koruyuculuğu (Hâşimî vesâyeti) Ürdün’ün dinî diplomasisinin önemli bir ayağıdır.

Dinî yapı

Ürdün nüfusunun yüzde doksan beşi Sünnî Müslümandır; çoğunlukla Şâfiî ve Hanefî mezhepleri izlenir. Küçük Hristiyan cemaatler (Ortodoks, Katolik) ülkede asırlardır yaşar. Ürdün, 2004’te “Amman Mesajı” ile İslam mezheplerinin birbirini tekfir etmemesi çağrısı yapan bir bildiri yayımlamıştır. Kraliyet Âl el-Beyt Vakfı, İslam düşüncesi çalışmalarını destekler. Amman’daki Kral Abdullah Camii, ülkenin en bilinen camilerindendir. Ürdün’ün tarihî bağlantıları için Suriye’de İslam tarihi, Filistin’de İslam tarihi, Suudi Arabistan’da İslam tarihi ve Mısır’da İslam tarihi yazıları okunabilir.

Çöl sarayları ve Emevî mimarisi

Ürdün’ün doğusundaki çöl bölgesi, Emevî halifelerinin tatil, av ve yönetim amaçlı yaptırdığı saraylarla doludur. Kasru’l-Amra (8. yüzyıl başı) duvar resimleri ve hamam bölümüyle tanınır; UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir. Kasru’l-Harâne ve Mushatta kalıntıları da aynı dönemin sanat ve mimari anlayışını yansıtır. Emevîlerin Amman’da (Filadelfiya’nın devamı) bir camiyi ve saray kompleksini inşa ettiği, kalıntıların Amman Kalesi’nde görülebileceği belirtilir. Bu eserler Emevî sanatında Bizans ve Sasani etkilerinin nasıl kaynaştığını gösterir.

Sahabe ve evliya kabirleri

Mûte, Yermük ve Ürdün Vadisi çevresinde birçok sahabe kabri olduğu kabul edilir. Zeyd b. Hârise, Ca’fer et-Tayyâr ve Abdullah b. Revâha’nın Mûte’deki makamları, Müslümanların ziyaret ettiği yerlerdir. Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Şurahbîl b. Hasene ve Dırâr b. Ezvar gibi sahabelerin Ürdün Vadisi’ndeki kabirlerine dair rivayetler vardır. Bu yerlerin kimlik tespitinde tarihî kaynaklar farklı bilgiler verebilir; temkinle değerlendirilmelidir. Ürdün, ayrıca Hz. Mûsâ’nın vefat yeri olduğu rivayet edilen Nebo Dağı, Hz. Yahyâ’nın makamı gibi peygamber mirasıyla ilgili yerleri de barındırır; bu rivayetlerin bir kısmı Müslüman, Hristiyan ve Yahudi geleneklerinde farklı biçimlerde anlatılır.

Hac yolu ve Osmanlı kaleleri

Osmanlı döneminde Şam’dan Medine’ye uzanan hac yolu üzerindeki kaleler Ürdün’de de bulunur: Maan, Kerek ve Kalatu’l-Hasa gibi durak noktaları. Bu kaleler hacıların su ve barınma ihtiyacını karşılar, aynı zamanda bedevi saldırılarına karşı koruma sağlardı. Hicaz Demiryolu’nun bölgeye ulaşması, hac yolculuğunu haftalar yerine günlere indirdi. Bu mirasın bir kısmı bugün müze ve turizm alanı olarak korunmaktadır.

Amman’daki Kral Abdullah Camii (1989) ve Kral Hüseyin Camii, günümüz Ürdün’ünün başlıca dinî yapıları arasında yer alır.

Ürdün’ün Ma’daba, Cerâş ve Petra gibi antik yerleşimleri, İslam öncesi kültürlerle İslam sonrası dönemin kesişimini yansıtan zengin bir miras sunar. Bu miras, bölgede dinler ve medeniyetler arası ilişkilerin uzun geçmişini hatırlatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Mûte Savaşı nerede yapıldı?

629’da bugünkü Ürdün’de, Kerek yakınlarında gerçekleşti; Zeyd b. Hârise, Ca’fer ve Abdullah b. Revâha burada şehit düştü.

Yermük Savaşı ne zaman oldu?

636’da Hz. Ömer döneminde, Hâlid b. Velîd komutasındaki Müslüman ordunun Bizans’a karşı kazandığı büyük zaferdir.

Hâşimî Krallığı ne zaman kuruldu?

1921’de Transürdün Emirliği olarak, 1946’da bağımsız krallık olarak kuruldu.

Amman Mesajı nedir?

2004’te yayımlanan, İslam mezheplerinin birbirini tekfir etmemesini ve Müslümanlar arasında birliği vurgulayan uluslararası bildiridir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 23 Nisan 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Ürdün", "Mûte Gazvesi" ve "Yermük" maddeleri; Taberî, Târîhu'r-rusûl ve'l-mülûk; Kamal Salibi, The Modern History of Jordan

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →